ทำไมเราถึงชอบพูด "ขอโทษ" อัตโนมัติ ทั้งที่ไม่ได้ผิด? เช็กด่วนว่าคุณเข้าข่าย "Fawn Response" หรือเปล่า?

หลายคนเคยสังเกตตัวเองไหมว่า ทุกครั้งที่มีความตึงเครียดเกิดขึ้น ไม่ว่าจะเป็นความผิดของใคร สิ่งแรกที่ปากพูดออกมาคือ "ขอโทษนะ" ทั้งที่ไม่ได้ทำอะไรผิด เหมือนเป็นปฏิกิริยาอัตโนมัติที่เกิดขึ้นทันที แม้ไม่รู้ด้วยซ้ำว่าทำผิดอะไร หรือทำผิดจริงหรือเปล่า

Fawn Response คืออะไร และต่างจากการเป็นคนสุภาพอย่างไร

Fawn Response เป็นการตอบสนองต่อภัยคุกคามที่เกิดจากการเรียนรู้ผ่านประสบการณ์ที่ผ่านมา เพื่อให้รู้สึกปลอดภัยและเอาตัวรอดในสถานการณ์ที่สมองรับรู้ว่าอาจเป็นอันตราย แม้สถานการณ์นั้นจะไม่ได้อันตรายจริงๆ ก็ตาม โดยแสดงออกผ่านพฤติกรรมการยอมทำตามหรือยอมปรับตัวเพื่อเอาใจผู้อื่น เช่น ขอโทษทั้งที่ไม่ได้ผิด ซึ่งมักเกิดขึ้นโดยอัตโนมัติจนบางครั้งละเลยความต้องการที่แท้จริง ความรู้สึก หรือขอบเขตของตัวเอง และหันไปให้ความสำคัญกับการทำให้อีกฝ่ายพึงพอใจแทน

หากเกิดขึ้นซ้ำๆ เป็นเวลานาน อาจทำให้รู้สึกสูญเสียความเป็นตัวของตัวเอง และเหนื่อยล้าทางอารมณ์หลังผ่านสถานการณ์เหล่านั้น เบื้องหลังของ Fawn Response มักขับเคลื่อนด้วยความกลัวการถูกปฏิเสธ ถูกตำหนิ หรือกลัวการเกิดความขัดแย้ง

ประสบการณ์วัยเด็กแบบไหนที่หล่อหลอมพฤติกรรมนี้

การขอโทษบ่อยๆ อาจมีส่วนมาจากประสบการณ์การเรียนรู้ในวัยเด็ก Erik Erikson (1950) ผู้พัฒนาทฤษฎีพัฒนาการทางจิตสังคม (Psychosocial Development) อธิบายไว้ในระยะที่ 3 ช่วงอายุ 3-5 ปี ว่าเป็นระยะของความคิดริเริ่มกับความรู้สึกผิด (Initiative vs Guilt) ซึ่งเป็นช่วงที่เด็กเริ่มแสดงตัวตนของตัวเองมากขึ้น มีปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่น และตั้งคำถามเพื่อหาความรู้ใหม่ๆ หากได้รับโอกาสเหล่านี้ เด็กจะพัฒนาความคิดริเริ่ม ความมั่นใจ และกล้าตัดสินใจ

แต่ในทางกลับกัน หากถูกจำกัด เช่น ถูกต่อว่าเมื่อมีคำถาม หรือถูกควบคุมไม่ให้เป็นตัวเอง เด็กอาจพัฒนาความรู้สึกผิดขึ้นมาในใจ ในบางครอบครัวที่เด็กไม่ยอมรับการถูกบังคับ อาจถูกลงโทษหรือถูกทำให้รู้สึกว่าตัวเองน่ารำคาญ ส่งผลให้เมื่อโตขึ้นอาจกลายเป็นคนที่ไม่มั่นใจ กลัวถูกตำหนิ และนำวิธีการขอโทษที่เคยได้ผลในวัยเด็กมาใช้ต่อเนื่องจนกลายเป็นนิสัย แม้ในสถานการณ์ที่ไม่ได้ทำอะไรผิดเลยก็ตาม