งานวิจัยเผย การฝืนยิ้มอาจไม่ได้ทำให้มีความสุขเสมอไป

งานวิจัยทางจิตวิทยาชิ้นใหม่พบว่า ผลของการยิ้มต่ออารมณ์ไม่ได้ขึ้นอยู่กับสีหน้าเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับความถี่ในการยิ้ม ความสมัครใจ และสถานการณ์แวดล้อมด้วย โดยผลการทดลองกับผู้เข้าร่วมมากกว่า 1,100 คน พบว่า การตั้งใจยิ้มเพียงครั้งเดียวอาจช่วยเพิ่มความสุขได้เล็กน้อย แต่เมื่อถูกบังคับให้ยิ้มซ้ำ ๆ หรือมีแรงกดดันจากการถูกหักเงินหากไม่ทำตาม ความรู้สึกเชิงบวกดังกล่าวอาจลดลงหรือหายไปได้

ทำไมต้องทำการวิจัย

นิโคลัส โคลส์ ศาสตราจารย์ด้านจิตวิทยาจากมหาวิทยาลัยฟลอริดา สหรัฐอเมริกา ศึกษามานานหลายปีว่าการแสดงสีหน้าส่งผลต่ออารมณ์ของมนุษย์หรือไม่ งานวิจัยก่อนหน้านี้ของเขาสนับสนุนแนวคิดที่ว่า การยิ้มสามารถช่วยให้คนรู้สึกมีความสุขขึ้นได้

แต่ประสบการณ์ส่วนตัวจากการทำงานบริการลูกค้ากลับทำให้เขาเริ่มตั้งข้อสงสัย เพราะในช่วงที่ทำงานอยู่สวนสนุกแห่งหนึ่งในรัฐฟลอริดา เขาเคยถูกตำหนิเรื่องที่ไม่สามารถฝืนยิ้มได้ตลอดเวลาขณะทำงาน

ประสบการณ์ดังกล่าวทำให้เขาตั้งคำถามว่า หากการยิ้มช่วยเพิ่มความสุขได้จริง เหตุใดการต้องยิ้มตลอดเวลาในสถานการณ์จริงจึงกลับสร้างความอึดอัดให้กับคนทำงานได้

เพื่อหาคำตอบ โคลส์จึงร่วมกับนักวิจัยอีกสองคน ได้แก่ แอนนาเบล ดัง และโจเอา ฟรานซิสโก โกเอส บรากา ทาคายานางิ ออกแบบการทดลองที่จำลองสถานการณ์กดดันคล้ายกับการทำงานจริงมากขึ้น ผลการศึกษาตีพิมพ์เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม ในวารสาร Journal of Experimental Social Psychology

ทดลองฝืนยิ้มภายใต้แรงกดดัน

การทดลองนี้มีผู้เข้าร่วมทั้งหมด 1,201 คน และนำข้อมูลของ 1,174 คนมาวิเคราะห์ โดยให้ผู้เข้าร่วมดูภาพหลากหลายประเภท ทั้งภาพที่สร้างความรู้สึกเชิงบวก เช่น ลูกแมวและดอกไม้ และภาพที่ทำให้รู้สึกไม่สบายใจ เช่น ภาพการลักขโมยและการทารุณกรรมสัตว์

จากนั้นแบ่งผู้เข้าร่วมออกเป็นกลุ่มที่ได้รับคำสั่งให้ยิ้ม และกลุ่มที่สามารถแสดงสีหน้าตามความรู้สึกจริงของตัวเอง โดยบางคนต้องทำกิจกรรมเพียงครั้งเดียว ขณะที่บางคนต้องทำซ้ำถึง 10 ครั้ง

นอกจากนี้ นักวิจัยยังจำลองแรงกดดันจากการทำงานด้วยการแจ้งผู้เข้าร่วมครึ่งหนึ่งว่า หากไม่ยิ้มตามคำสั่ง อาจถูกหักเงิน 2 ดอลลาร์จากค่าตอบแทนทั้งหมด 6 ดอลลาร์ อย่างไรก็ตาม ในท้ายที่สุดทุกคนได้รับเงินเต็มจำนวน ไม่ว่าจะทำตามคำสั่งได้หรือไม่ก็ตาม

หลังจบแต่ละกิจกรรม ผู้เข้าร่วมจะประเมินระดับความสุขของตัวเอง เพื่อให้นักวิจัยเปรียบเทียบว่าการยิ้มซ้ำ ๆ และแรงกดดันจากการถูกหักเงินส่งผลต่ออารมณ์อย่างไร

ยิ่งฝืนยิ้มซ้ำ ๆ ความสุขอาจยิ่งลดลง

ผลการทดลองพบว่า ในกลุ่มที่ดูภาพไม่น่าพึงพอใจ การตั้งใจยิ้มเพียงครั้งเดียวช่วยให้ผู้เข้าร่วมรู้สึกมีความสุขขึ้นเล็กน้อย เมื่อเทียบกับการปล่อยให้แสดงสีหน้าตามธรรมชาติ แม้แต่คนที่ถูกแจ้งว่าอาจถูกหักเงินหากไม่ยิ้มก็ยังได้รับผลเชิงบวกนี้

แต่เมื่อเพิ่มความถี่ในการยิ้มให้ต้องทำซ้ำหลายครั้ง ประโยชน์ที่ได้รับกลับลดลง และเมื่อมีทั้งการยิ้มซ้ำ ๆ และแรงกดดันเรื่องเงินเข้ามาร่วมด้วย ผลดีดังกล่าวก็หายไป

ส่วนในกลุ่มที่ดูภาพน่าพึงพอใจ การฝืนยิ้มเพียงครั้งเดียวแทบไม่ได้ทำให้ระดับความสุขเปลี่ยนแปลง แต่เมื่อถูกกำหนดให้ยิ้มซ้ำ ๆ หรือเผชิญกับแรงกดดันจากการถูกหักเงิน กลับทำให้รู้สึกมีความสุขน้อยกว่าคนที่แสดงสีหน้าตามธรรมชาติ

การวิเคราะห์เพิ่มเติมยังพบว่า การฝืนยิ้มภายใต้สถานการณ์เหล่านี้มีแนวโน้มทำให้เกิดความหงุดหงิดและความโกรธเพิ่มขึ้นด้วย

ผลการทดลองจึงช่วยยืนยันว่า การฝืนยิ้มเพียงครั้งเดียวโดยไม่มีแรงกดดันสามารถช่วยเพิ่มความสุขได้จริง ซึ่งสอดคล้องกับงานวิจัยทางจิตวิทยาที่ผ่านมา แต่เมื่อสถานการณ์ใกล้เคียงกับชีวิตจริงมากขึ้น เช่น ต้องยิ้มซ้ำ ๆ และมีบทลงโทษหากทำได้ไม่ดี ผลลัพธ์ก็อาจเปลี่ยนไปในทิศทางตรงกันข้าม