เฟซบุ๊ก แฟนเพจ "หมอเปรมใส่ไข่ ความรู้สุขภาพจิตแบบง่ายๆ" จิตแพทย์ รพ.สมิติเวช ศรีนครินทร์ ได้เผยแพร่บทความ ทำไมเวลาเครียดหรือคิดมาก แล้วถึงท้องไส้ปั่นป่วน ไม่อยากกินข้าว? โดยระบุว่า
เคยสังเกตไหมครับว่า เวลาที่เรามีเรื่องเครียด คิดมาก หรือกังวลหนักๆ จู่ๆ ก็รู้สึกมวนท้อง แน่นท้อง ท้องเสีย หรือไม่อยากอาหารขึ้นมาทันที?
ในทางประสาทวิทยาและการแพทย์ระบบทางเดินอาหาร ภาวะนี้อธิบายได้ด้วยแกนสื่อสารสำคัญที่เรียกว่า Brain-Gut Axis หรือ แกนสื่อสารระหว่างสมองและลำไส้ ครับ สมองและระบบทางเดินอาหารของเราเชื่อมต่อกันผ่านเส้นประสาทจำนวนมหาศาล โดยเฉพาะ เส้นประสาทเวกัส (Vagus Nerve) ซึ่งสามารถส่งสัญญาณโต้ตอบกันได้แบบสองทาง
เมื่อไหร่ก็ตามที่ความเครียดเข้ามากระทบ สมองจะเปิดสวิตช์ Stress Response System และส่งสัญญาณลงไปรบกวนการทำงานของลำไส้โดยตรงถึง 6 กลไกด้วยกันครับ:
6 กลไกทางpathophysiology เมื่อความเครียดส่งผลต่อลำไส้
1. การบีบตัวของลำไส้รวน: ความเครียดสามารถสั่งการให้ลำไส้บางส่วนบีบตัวไวและรุนแรงขึ้นจนเกิดอาการถ่ายเหลว/ท้องเสีย หรือในบางส่วนบีบตัวช้าลงจนเกิดอาการท้องอืด แน่นท้อง และเบื่ออาหาร
2. ลำไส้ไวต่อความรู้สึกมากขึ้น: ระบบประสาทในลำไส้จะตอบสนองต่อแก๊สหรือแรงดันเพียงเล็กน้อยแรงขึ้นกว่าปกติ ทำให้เรารู้สึกปวดท้อง จุกแน่น หรือปั่นป่วนได้ง่ายกว่าเวลาปกติ
3. การหลั่งกรดและน้ำย่อยผิดปกติ: ความเครียดกระตุ้นให้กระเพาะอาหารหลั่งกรดออกมามากขึ้น นำไปสู่อาการแสบร้อนกลางอก ปวดแสบกระเพาะ และไม่อยากอาหาร
สรุปข่าว
เฟซบุ๊ก แฟนเพจ "หมอเปรมใส่ไข่ ความรู้สุขภาพจิตแบบง่ายๆ" จิตแพทย์ รพ.สมิติเวช ศรีนครินทร์ ได้เผยแพร่บทความ ทำไมเวลาเครียดหรือคิดมาก แล้วถึงท้องไส้ปั่นป่วน ไม่อยากกินข้าว? โดยระบุว่า
เคยสังเกตไหมครับว่า เวลาที่เรามีเรื่องเครียด คิดมาก หรือกังวลหนักๆ จู่ๆ ก็รู้สึกมวนท้อง แน่นท้อง ท้องเสีย หรือไม่อยากอาหารขึ้นมาทันที?
ในทางประสาทวิทยาและการแพทย์ระบบทางเดินอาหาร ภาวะนี้อธิบายได้ด้วยแกนสื่อสารสำคัญที่เรียกว่า Brain-Gut Axis หรือ แกนสื่อสารระหว่างสมองและลำไส้ ครับ สมองและระบบทางเดินอาหารของเราเชื่อมต่อกันผ่านเส้นประสาทจำนวนมหาศาล โดยเฉพาะ เส้นประสาทเวกัส (Vagus Nerve) ซึ่งสามารถส่งสัญญาณโต้ตอบกันได้แบบสองทาง
เมื่อไหร่ก็ตามที่ความเครียดเข้ามากระทบ สมองจะเปิดสวิตช์ Stress Response System และส่งสัญญาณลงไปรบกวนการทำงานของลำไส้โดยตรงถึง 6 กลไกด้วยกันครับ:
6 กลไกทางpathophysiology เมื่อความเครียดส่งผลต่อลำไส้
1. การบีบตัวของลำไส้รวน: ความเครียดสามารถสั่งการให้ลำไส้บางส่วนบีบตัวไวและรุนแรงขึ้นจนเกิดอาการถ่ายเหลว/ท้องเสีย หรือในบางส่วนบีบตัวช้าลงจนเกิดอาการท้องอืด แน่นท้อง และเบื่ออาหาร
2. ลำไส้ไวต่อความรู้สึกมากขึ้น: ระบบประสาทในลำไส้จะตอบสนองต่อแก๊สหรือแรงดันเพียงเล็กน้อยแรงขึ้นกว่าปกติ ทำให้เรารู้สึกปวดท้อง จุกแน่น หรือปั่นป่วนได้ง่ายกว่าเวลาปกติ
3. การหลั่งกรดและน้ำย่อยผิดปกติ: ความเครียดกระตุ้นให้กระเพาะอาหารหลั่งกรดออกมามากขึ้น นำไปสู่อาการแสบร้อนกลางอก ปวดแสบกระเพาะ และไม่อยากอาหาร
4. เกิดภาวะลำไส้รั่วชั่วคราว(Leaky Gut): ความเครียดทำให้ช่องว่างระหว่างเซลล์บุผนังลำไส้ ขยายกว้างขึ้น สารพิษ โมเลกุลอาหาร หรือแบคทีเรียจึงเล็ดลอดเข้าสู่กระแสเลือด กระตุ้นให้เกิดการอักเสบ ท้องอืด และอาหารไม่ย่อย
5. เยื่อบุลำไส้ฟื้นฟูยากขึ้น: เลือดไปเลี้ยงระบบทางเดินอาหารลดลง ทำให้ชั้นเยื่อบุ Mucosa ซ่อมแซมตัวเองได้ช้าลง ส่งผลให้การดูดซึมสารอาหารแย่ลงตามไปด้วย
6. สมดุลแบคทีเรียในลำไส้เปลี่ยน: ฮอร์โมนความเครียดรบกวนสภาพแวดล้อมในลำไส้ ทำให้แบคทีเรียตัวดีลดลง แบคทีเรียตัวร้ายเพิ่มขึ้น ซึ่งกระทบต่อระบบภูมิคุ้มกันและอารมณ์ของเราโดยตรง
ความเชื่อมโยงกับโรคทางเดินอาหารเรื้อรัง
กระบวนการทั้งหมดนี้เองครับ ที่ใช้เป็นอธิบายทางกลไกการแพทย์ว่าทำไมความเครียดเรื้อรังจึงเป็นตัวกระตุ้นและทำให้โรคเหล่านี้กำเริบ:
• IBS (Irritable Bowel Syndrome): โรคลำไส้แปรปรวน
• IBD (Inflammatory Bowel Disease): โรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง
• Peptic Ulcer Disease: โรคแผลในกระเพาะอาหาร
• GERD: โรคกรดไหลย้อน
แนวทางการแก้ไขและจัดการ
เนื่องจากต้นตอส่วนใหญ่มาจากแกน Brain-Gut Axis การรักษาที่ได้ผลดีจึงไม่ใช่แค่การกินยาแก้ท้องอืดหรือยาต้านกรดเพียงอย่างเดียว แต่ต้องทำควบคู่ไปกับ การจัดการความเครียดที่สมอง ครับ:
• การออกกำลังกาย: ช่วยกระตุ้นการเคลื่อนไหวของลำไส้ให้เป็นจังหวะ และลดฮอร์โมนความเครียด
• การฝึกหายใจ: การหายใจเข้าลึก-ออกยาว โดยใช้กะบังลม จะช่วยกระตุ้นระบบประสาทพาราซิมพาเทติก (Parasympathetic) และ Vagus Nerve ให้กลับมาทำงาน ช่วยสั่งให้ลำไส้ผ่อนคลายและลดอาการมวนท้อง
• การฝึกสติและจิตบำบัด (CBT / Mindfulness): ช่วยลดปฏิกิริยาของสมองต่อความวิตกกังวล ซึ่งจะช่วยลดสัญญาณอักเสบที่ส่งลงไปที่ลำไส้โดยตรง
สรุปคือ ลำไส้เปรียบเสมือน "สมองที่สอง (Second Brain)" ของร่างกายเราครับ ถ้าสมองเครียด ลำไส้ก็ปั่นป่วนตามไปด้วยแน่นอน
ข้อมูลจาก เพจ
- คนไทยป่วย "ภาวะซึมเศร้า-เครียด" บางรายคิดปลิดชีพตัวเอง เตือนภัยเงียบจากโรควิถีชีวิต!
- ทำไม"แพนิก" กับ "ซึมเศร้า" ถึงเป็นเพื่อนซี้กัน? เมื่อโรคทางใจชวนกันมาเป็นแพ็คคู่
- "เครียดเรื่องเงิน" จนจะเป็น "ซึมเศร้า" คู่มือดูแลใจสำหรับคน "แบกหนี้ไว้คนเดียว"
- ดูข่าว "ฮลุน" แล้วใจหาย รู้สึกดิ่งจนไม่อยากทำอะไร แบบนี้ผิดปกติหรือเปล่า? จิตแพทย์มีคำตอบ
- ซึมเศร้าชอบด้อยค่าตัวเอง เพราะการทำงานของสมองเปลี่ยนแปลง
ที่มาข้อมูล : "หมอเปรมใส่ไข่ ความรู้สุขภาพจิตแบบง่ายๆ"
ที่มารูปภาพ : Envato
ชื่นชอบในการติดตามข่าวสาร และเรื่องราว "ฮีลใจ" เพราะเชื่อว่าการมีใจที่แข็งแรง คือจุดเริ่มต้นของทุกอย่าง