เมื่อเสียงในหัว เป็นตัวที่ทำร้ายเรามากที่สุด รู้จัก "Self-Gaslighting"

Self-Gaslighting คืออะไร? 

เคยไหม? บางครั้งสิ่งที่ทำให้คนเรารู้สึกแย่ อาจไม่ใช่คำพูดหรือการกระทำของคนอื่นโดยตรง แต่เป็นเสียงในหัวที่คอยตั้งคำถามกับความรู้สึกของตัวเอง เช่น “เราคิดมากไปหรือเปล่า” “เรื่องแค่นี้ทำไมต้องรู้สึกแย่” หรือ “จริง ๆ แล้วเราอาจเป็นฝ่ายผิดก็ได้” แม้จะรู้สึกไม่สบายใจ เสียใจ หรือถูกปฏิบัติอย่างไม่เป็นธรรม แต่กลับพยายามหาเหตุผลมาปฏิเสธความรู้สึกเหล่านั้น จนสุดท้ายกลายเป็นการโทษตัวเองอยู่เสมอ

พฤติกรรมลักษณะนี้เรียกว่า Self-Gaslighting เป็นการที่บุคคลตั้งข้อสงสัย ลดทอน หรือปฏิเสธความรู้สึกและประสบการณ์ของตัวเอง จนไม่มั่นใจว่าสิ่งที่กำลังรู้สึกหรือรับรู้นั้นเป็นเรื่องจริงหรือไม่ แตกต่างจาก Gaslighting ที่มักเกิดจากการที่คนอื่นพยายามบิดเบือนความจริงเพื่อทำให้เราสงสัยในตัวเอง แต่ Self-Gaslighting คือการที่เสียงเหล่านั้นเกิดขึ้นจากความคิดภายในของเราเอง

สัญญาณของ Self-Gaslighting 

ลองสำรวจปฏิกิริยาขงตัวเองในชีวิตประจำวันดู ยกตัวอย่างเช่น เมื่อถูกตำหนิอย่างรุนแรงจากที่ทำงาน แทนที่จะยอมรับว่าคำพูดนั้นทำให้รู้สึกเสียใจ กลับบอกตัวเองว่าเป็นเพราะเราอ่อนไหวเกินไป หรือเมื่อรู้สึกเหนื่อยล้าจากความสัมพันธ์ ก็พยายามหาเหตุผลเข้าข้างอีกฝ่ายว่าเขาอาจไม่ได้ตั้งใจ ทั้งที่ตัวเองกำลังรู้สึกเจ็บปวด หรือแม้แต่เมื่อต้องการปฏิเสธบางสิ่ง ก็กลับรู้สึกผิดและคิดว่าตัวเองเห็นแก่ตัว

เมื่อเกิดขึ้นซ้ำ ๆ อาจทำให้คนเรามีอาการทางอารมณ์และพฤติกรรมที่เปลี่ยนไป เช่น ไม่กล้าแสดงความรู้สึกที่แท้จริง ไม่มั่นใจในการตัดสินใจของตัวเอง คอยขอโทษแม้ไม่ได้ทำอะไรผิด รู้สึกผิดเมื่อปฏิเสธคนอื่น หรือพยายามอธิบายเหตุผลแทนคนที่ทำให้ตัวเองเสียใจอยู่เสมอ บางคนอาจเก็บความไม่พอใจเอาไว้ เพราะกลัวว่าการแสดงความรู้สึกออกไปจะทำให้ตัวเองกลายเป็นคนมีปัญหา

ทำไมเราถึงลดทอนความรู้สึกตัวเอง?

สาเหตุหนึ่งอาจมาจากประสบการณ์ในอดีตที่เคยถูกตำหนิ ถูกมองข้ามความรู้สึก หรือเติบโตมาในสภาพแวดล้อมที่การแสดงความไม่พอใจถูกตีความว่าเป็นเรื่องไม่เหมาะสม เมื่อเวลาผ่านไปจึงเรียนรู้ที่จะกดความรู้สึกของตัวเองเพื่อหลีกเลี่ยงความขัดแย้ง ขณะเดียวกัน สังคมยุคปัจจุบันที่ให้ความสำคัญกับการพัฒนาตัวเอง การคิดบวก และการควบคุมอารมณ์ ก็อาจทำให้บางคนพยายามบังคับตัวเองให้เข้มแข็งอยู่ตลอดเวลา จนเผลอมองข้ามความรู้สึกที่แท้จริง

อย่างไรก็ตาม Self-Gaslighting ไม่ใช่ชื่อโรคหรือคำวินิจฉัยทางการแพทย์ แต่เป็นคำที่ใช้อธิบายรูปแบบความคิดและสภาวะทางอารมณ์ที่คนเราอาจเผชิญได้ โดยเฉพาะเมื่อคุ้นชินกับการไม่ให้คุณค่ากับความรู้สึกของตัวเอง

วิธีป้องกัน Self-Gaslighting

เริ่มจาก หยุดตั้งคำถามกับตัวเองจนกลายเป็นการทำร้ายจิตใจ

วิธีป้องกันไม่ให้เสียงในหัวเหล่านี้คอยบั่นทอนจิตใจ เริ่มจากการยอมรับว่าความรู้สึกของตัวเองมีอยู่จริง โดยไม่จำเป็นต้องรีบตัดสินว่าถูกหรือผิด หากรู้สึกเสียใจ โกรธ หรือผิดหวัง สามารถยอมรับอารมณ์นั้นได้โดยไม่ต้องหาเหตุผลมาหักล้างทันที ลองเปลี่ยนจากการถามตัวเองว่า “ทำไมถึงคิดมากขนาดนี้” เป็น “อะไรทำให้เรารู้สึกแบบนี้” เพื่อทำความเข้าใจต้นเหตุของอารมณ์มากกว่าตำหนิตัวเอง

นอกจากนี้ ควรฝึกแยกแยะระหว่างข้อเท็จจริงกับการตีความ เช่น การที่ใครบางคนไม่พอใจเรา ไม่ได้หมายความว่าเราทำผิดเสมอไป และการปฏิเสธสิ่งที่ไม่ต้องการก็ไม่ได้แปลว่าเป็นคนเห็นแก่ตัว ที่สำคัญคือการอนุญาตให้ตัวเองมีขอบเขต กล้าพูดถึงความต้องการ และไม่จำเป็นต้องรับผิดชอบต่อความรู้สึกของทุกคนรอบตัว