นอนน้อย แต่นอนนะ “ทาคาอิจิ” นอน 0-3 ชั่วโมง ทำไมญี่ปุ่นต้องทำงานหนัก ?

ถ้าลองนึกเป็นภาพ พออ่านจากโพสต์ของเธอ เต็มไปด้วยภาพที่ทาคาอิจิวุ่นวายอยู่กับเอกสารและอีเมล์ทั้งวัน จนถึงในช่วงเวลาว่างอันน้อยนิดเธอก็ยังดูวุ่นวายไปกับการทำงานบ้านและจัดการชีวิตส่วนตัว รวมถึงซักผ้าให้พอใส่ในวันทำงาน จนไม่เห็นภาพของเธอที่ได้นอนหลับพักผ่อนหรือใช้เวลาแบบ “สโลว์ไลฟ์” บ้างเลย

ดูเหมือนทาคาอิจิต้องการนำเสนอตัวเองในฐานะผู้นำที่ติดดินและไม่หยุดทำงานเพื่อประชาชน และโพสต์นี้ของเธอก็มียอดเข้าชมมากกว่า 31 ล้านครั้ง จนกลายเป็นประเด็นระดับประเทศให้ชาวญี่ปุ่นหลายคนเริ่มกลับมาถกเถียงเกี่ยวกับสมดุลระหว่างชีวิตกับการทำงา และอันตรายจากการอดนอน

โทรุ คุนิชิเกะ สมาชิกรัฐสภาจากพรรคฝ่ายค้านของญี่ปุ่น ออกมาเตือนถึงทาคาอิจิโดยตรงว่า การอดนอนเป็นเวลานาน จะทำให้เธอสูญเสียความสามารถในการบริหารประเทศในฐานะนายกรัฐมนตรี เพราะการอดนอนจะส่งผลกระทบต่อการตัดสินใจคล้ายกับอยู่ในภาวะมึนงงและอาจเป็นความเสี่ยงต่อการบริหารจัดการวิกฤตระดับชาติ หรือ สถานการณณ์ที่จำเป็นต้องใช้การตัดสินใจที่ดีและเฉียบขาดได้  เช่นเดียวกับ ยูอิชิโระ ทามากิ ผู้นำพรรคอนุรักษนิยมประชานิยม ที่อธิบายทาคาอิจิว่าเธอเป็นคนทำงานหนัก แต่การพักผ่อนก็คืองานชนิดหนึ่ง 

จากคำวิจารณ์ของสมาชิกรัฐสภา ล่าสุด มิโนรุ คิฮาระ โฆษกคณะรัฐมนตรีของทาคาอิจิ ออกมาปกป้องนายกรัฐมนตรีซานาเอะ ทาคาอิจิ ว่าสิ่งที่ทาคาอิจิโพสต์มาจากบัญชี X ส่วนตัวของเธอ แต่เขาเชื่อว่า ทาคาอิจิจะยังคงตัดสินใจและทำหน้าที่ของเธออย่างเต็มที่ เขากล่าวด้วยว่าทั้งหมดนี้ก็เพื่อประโยชน์ของประเทศชาติและประชาชน และรัฐบาลจะทำทุกอย่างที่สามารถทำได้เพื่อสนับสนุนเธอต่อไป

แต่ศาสตราจารย์อิวามะ จากสถาบันบัณฑิตศึกษาด้านนโยบายแห่งชาติในกรุงโตเกียว มองว่า ทาคาอิจิในฐานะนายกรัฐมนตรีหญิงคนแรกควรได้รับการสนับสนุนในบทบาทของเธอมากกว่านี้ เพราะก่อนหน้านี้ผู้นำของญี่ปุ่นที่เป็นผู้ชายมาตลอด มักมีภรรยาคอยช่วยเหลือในส่วนของงานบ้านซึ่งจะทำให้บรรดาผู้นำชายเหล่านั้นมีเวลาจดจ่อกับงานของพวกเขาโดยไม่จำเป็นต้องสนใจเรื่องงานบ้าน แต่ในส่วนของทาคาอิจิดูเหมือนว่าเธอยังต้องรับผิดชอบงานบ้านด้วยตัวเองมากกว่า

ศาสตราจารย์อิวามะ กล่าวด้วยว่า การสร้างระบบที่สามารถสนับสนุนบทบาทของทาคาอิจิ หรือ ผู้หญิง คนอื่น ๆ ให้สามารถจดจ่ออยู่กับหน้าที่การงานของพวกเธอได้ โดยไม่จำเป็นต้องผันตัวมาเป็นแม่บ้านคอยทำงานบ้านในชีวิตประจำวัน จะถือเป็นการส่งเสริมความก้าวหน้าของผู้หญิงในสังคมที่ชายเป็นใหญ่แบบญี่ปุ่น 

กลับมาที่คำถามเดิม ทำไมญี่ปุ่นต้องทำงานหนัก ?

ญี่ปุ่นมีชื่อเสียงในเรื่อง “วัฒนธรรมการทำงานหนักและยาวนาน”  สำหรับพนักงานในบริษัทบางแห่งอาจทำงานเกินวันละ 12 ชั่วโมง ลองคิดดูว่าถ้าคุณเข้างาน 8 โมงเช้าคุณอาจทำงานยาวๆ จนเลิกงานอีกที 2 ทุ่ม หรือมากกว่านั้นโดยที่ได้เงินเดือนเท่าเดิม 

ทั้งในภาคธุรกิจและรัฐบาล คนที่เป็นแค่ “พนักงาน” ธรรมดามักเผชิญแรงกดดันให้ยังอยู่ในที่ทำงานจนกว่าคนที่เป็น “หัวหน้า” จะกลับบ้านจนมีการทำงานล่วงเวลาจำนวนมาก เพราะคนญี่ปุ่นมองว่านี่คือสัญลักษณ์ของความจงรักภักดีและความขยัน 

นอกจากนี้ ญี่ปุ่นยังยึดเหตุ คนทำงานเก่งรับงานไปเยอะๆ อธิบายง่าย ๆ สิ่งนี้เรียกว่า “ระบบการจ้างงานแบบสมาชิก” มันคือความคาดหวังจากบริษัทเพราะเมื่อบริษัทญี่ปุ่นรับพนักงานประจำเข้าทำงาน บริษัทก็ชอบคาดหวังให้พนักงานคนนั้นกลายเป็น “สมาชิกที่ดีเด่นขององค์กร”และคำว่า “สมาชิกที่ดี” นั่นก็หมายถึงคุณต้องพร้อมช่วยเหลืองานของเพื่อนร่วมงาน และยินดีรับงานหรือคำขอจากหัวหน้างาน

ในสถานที่ทำงาน มักมีงานใหม่ ๆ เกิดขึ้นแทบทุกวัน คนเป็นหัวหน้าจะตัดสินใจมอบหมายงานให้ใครก็ตามโดยพิจารณาจากภาระงานของพนักงานแต่ละคน ขณะเดียวกันหัวหน้ามักต้องการมอบหมายงานใหม่ให้กับลูกน้องที่มีความสามารถเพราะพนักงานที่เก่งมักสามารถทำงานให้เสร็จได้อย่างมีประสิทธิภาพและมีผลิตภาพสูง และเพราะเหตุนี้ทำให้พนักงานเริ่มตั้งเป้าหมายที่จะสร้างผลงานให้ดีทะลุ 120% ทั้งที่จริง ๆ แล้วหัวหน้าคาดหวังเพียงผลลัพธ์ 100% เพราะพนักงานคิดว่าตัวเองควรหรืออาจต้องใส่รายละเอียดเพิ่มเติมเข้าไป

แต่แม้พนักงานจะทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ ชั่วโมงการทำงานของเขาก็อาจเพิ่มขึ้นเพราะได้รับมอบหมายงานมากขึ้นเพียงแค่เหตุผลว่าคุณเป็นคนมีความสามารถก็รับงานเพิ่มไป ดังนั้น แนวคิดที่ว่า “ฉันอยากเป็นสมาชิกที่ดีขององค์กร” จึงกลายเป็นหนึ่งในปัจจัยที่ทำให้ชั่วโมงการทำงานยาวนานขึ้น

แต่พวกเขาอาจจะลืมไปว่าเมื่อสะสมแบบนี้ทุกวันสิ่งแรกที่จะตามมาคือ “ปัญหาสุขภาพ”

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ญี่ปุ่นมีข่าวเกี่ยวกับโรคที่เรียกว่า “คาโรชิ” หรือก็คือการเสียชีวิตจากการทำงานหนักเกินไป ประเด็นนี้กลายเป็นที่สนใจอย่างมากในปี 2016 เมื่อ มัตสึริ ทาคาฮาชิ พนักงานของบริษัทยักษ์ใหญ่อย่าง Dentsu เสียชีวิตจากการฆ่าตัวตาย หลังทำงานล่วงเวลามากกว่า 100 ชั่วโมงต่อเดือน แต่การเสียชีวิตของเธอทำให้รัฐบาลญี่ปุ่นเริ่มกำหนดเพดานการทำงานล่วงเวลาไว้ที่ 45 ชั่วโมงต่อเดือน ซึ่งผู้เชี่ยวชาญบางคนมองว่าช่วยผ่อนคลายวัฒนธรรมการทำงานหนักโดยเฉพาะในกลุ่มคนรุ่นใหม่ได้

ในเคสของทาคาอิจิ เธอเข้าสู่แวดวงการเมืองตั้งแต่ช่วงปี 1990  เธอต้องการเป็นผู้นำที่สร้างการเปลี่ยนแปลงและนั่นทำให้คำว่า “ได้ทำให้” กลายเป็นจรรยาบรรณในการทำงานหนักของเธอและ กลายเป็นส่วนสำคัญของภาพลักษณ์ทางการเมืองของเธอ 

“ทำงาน ทำงาน ทำงาน ทำงาน และทำงาน”

นี่คือสิ่งที่เธอให้คำมั่นเอาไว้ หลังเข้ารับตำแหน่งนายกรัฐมนตรีเมื่อปีที่แล้ว เธอยังใช้โซเชียลมีเดียเพื่อเน้นย้ำถึงตารางงานที่แน่นขนัดของตัวเอง โดยเมื่อเดือนมกราคมที่ผ่านมา เธอเคยโพสต์ข้อความยาวเกี่ยวกับการรับมือประเด็นภูมิรัฐศาสตร์ ขณะย้ายเข้าไปอยู่บ้านพักนายกรัฐมนตรีในช่วงวันหยุด

และจากโพสต์ล่าสุดของเธอ นี่ไม่ใช่ครั้งแรกที่พฤติกรรมการทำงานของเธอถูกตั้งคำถาม เพราะเมื่อเดือนพฤศจิกายนปีที่แล้ว ทาคาอิจิเคยถูกวิจารณ์หลังเรียกผู้ช่วยมาพบตอนตี 3 ซึ่งเป็นเวลานอนของใครหลายคน ก่อนที่เธอจะอธิบายในภายหลังว่า เครื่องแฟกซ์ที่บ้านของเธอเสียและเธอต้องการความช่วยเหลือจากเจ้าหน้าที่ในการเดินทางไปทำงานที่สำนักงานอีกแห่ง เพื่อเตรียมตัวสำหรับการประชุม จึงเป็นเหตุผลที่เธอต้องเรียกผู้ช่วยมาในทันที