แก้วน้ำร่วมวงสังสรรค์ เสี่ยงติดฝีดาษวานรไหม? เปิดช่องทางแพร่เชื้อที่ต้องระวัง

แก้วน้ำร่วมวงสังสรรค์ จุดเสี่ยงที่ไม่ควรมองข้าม

การดื่มน้ำจากแก้วใบเดียวกัน การใช้ช้อนร่วมกัน หรือการหยิบจับสิ่งของที่ผู้ติดเชื้อเคยสัมผัส เป็นพฤติกรรมที่ทำให้เกิดคำถามว่า โรคฝีดาษวานรสามารถติดต่อผ่านสิ่งของในชีวิตประจำวันได้หรือไม่?

คำตอบคือ เชื้อ Mpox สามารถแพร่ผ่านสิ่งของที่ปนเปื้อนเชื้อได้ โดยเฉพาะสิ่งของที่สัมผัสกับรอยโรค สารคัดหลั่ง หรือสะเก็ดแผลของผู้ป่วย เช่น เสื้อผ้า ผ้าปูที่นอน ผ้าเช็ดตัว และเครื่องใช้ส่วนตัว รวมถึงภาชนะที่อาจปนเปื้อนเชื้อ

อย่างไรก็ตาม การใช้แก้วน้ำร่วมกันไม่ได้หมายความว่าจะติดเชื้อทุกครั้ง ความเสี่ยงขึ้นอยู่กับการปนเปื้อนเชื้อและลักษณะการสัมผัส ไม่ควรตีความว่าการอยู่ร่วมสถานที่หรือดื่มน้ำใกล้กับผู้ป่วยจะทำให้ติดเชื้อโดยอัตโนมัติ

ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่เพียงการหลีกเลี่ยงแก้วน้ำร่วมกัน แต่รวมถึงการไม่ใช้สิ่งของส่วนตัวร่วมกับผู้ที่สงสัยว่าติดเชื้อ และการรักษาสุขอนามัยระหว่างการใช้ชีวิตร่วมกัน

ฝีดาษวานรไม่ได้ติดต่อเฉพาะเพศสัมพันธ์

แม้ข้อมูลการเฝ้าระวังจะชี้ว่า ผู้ป่วยส่วนใหญ่มีปัจจัยเสี่ยงเกี่ยวข้องกับพฤติกรรมทางเพศ แต่ Mpox ไม่ใช่โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์เพียงอย่างเดียว

เชื้อสามารถแพร่ผ่านการสัมผัสโดยตรงกับผื่น ตุ่ม แผล หรือสะเก็ดแผลของผู้ติดเชื้อ รวมถึงการสัมผัสใกล้ชิดแบบเนื้อแนบเนื้อ และการสัมผัสสิ่งของที่ปนเปื้อนเชื้อ

ช่องทางการติดต่อที่ควรระมัดระวัง ได้แก่

• การสัมผัสทางผิวหนัง: สัมผัสตุ่ม ผื่น แผล หรือสะเก็ดแผลของผู้ติดเชื้อโดยตรง
• การมีเพศสัมพันธ์: การสัมผัสใกล้ชิดระหว่างมีเพศสัมพันธ์ โดยเฉพาะเมื่อมีรอยโรคบริเวณอวัยวะเพศ ทวารหนัก หรือช่องปาก
• สิ่งของปนเปื้อน: เสื้อผ้า ผ้าปูที่นอน ผ้าเช็ดตัว และภาชนะหรือเครื่องใช้ที่ปนเปื้อนเชื้อ
• สารคัดหลั่ง: สัมผัสสารคัดหลั่งหรือวัสดุที่ปนเปื้อนจากผู้ป่วย
• การแพร่จากแม่สู่ลูก: หญิงตั้งครรภ์ที่ติดเชื้อสามารถถ่ายทอดเชื้อไปยังทารกในครรภ์ได้

ส่วนการแพร่ผ่านละอองจากทางเดินหายใจอาจเกิดขึ้นได้จากการสัมผัสใกล้ชิดเป็นเวลานาน แต่ไม่ควรเหมารวมว่าการไม่สวมหน้ากากเพียงอย่างเดียวเป็นช่องทางหลักในการติดเชื้อ

จับตา Clade Ib สายพันธุ์ที่ไทยเฝ้าระวัง

นายแพทย์มณเฑียร คณาสวัสดิ์ อธิบดีกรมควบคุมโรค เปิดเผยว่า กรมควบคุมโรคติดตามสถานการณ์โรคฝีดาษวานรในประเทศไทยอย่างต่อเนื่อง โดยข้อมูลการตรวจวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการพบว่า สายพันธุ์ Clade Ib เป็นสายพันธุ์ที่ต้องเฝ้าระวังในขณะนี้

ก่อนหน้านี้ สายพันธุ์ Clade IIb เป็นสายพันธุ์หลักที่แพร่ระบาดทั่วโลกตั้งแต่ปี 2565 ขณะที่ในช่วงกลางปี 2569 เริ่มตรวจพบ Clade Ib เพิ่มขึ้น

สำหรับ Clade Ib มีอัตราการเสียชีวิตต่ำกว่าร้อยละ 0.5 อย่างไรก็ตาม ผู้ติดเชื้ออาจมีอาการรุนแรงหรือเกิดภาวะแทรกซ้อนได้ โดยเฉพาะผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ หรือมีโรคประจำตัวและไม่ได้รับการรักษาอย่างต่อเนื่อง

กรมควบคุมโรคพบผู้ป่วยกระจายในจังหวัดขนาดใหญ่ จังหวัดท่องเที่ยว และพื้นที่ที่มีประชากรหนาแน่น รวมถึงพบผู้ป่วยประปรายในพื้นที่อื่น แต่ยังไม่มีสัญญาณการแพร่ระบาดเป็นวงกว้างภายในกลุ่มประชากร

ผู้ป่วยส่วนใหญ่เป็นเพศชาย อายุระหว่าง 18-49 ปี โดยมีปัจจัยเสี่ยงเกี่ยวข้องกับพฤติกรรมทางเพศ การร่วมงานปาร์ตี้หรือสังสรรค์กับผู้ติดเชื้อ ตลอดจนการพักอาศัยร่วมบ้าน

อาการอาจเริ่มจากเจ็บคอ ก่อนพบตุ่มหรือผื่น

อีกประเด็นที่ประชาชนต้องระวังคือ อาการของ Mpox ไม่ได้แสดงออกเหมือนกันในผู้ป่วยทุกราย และไม่จำเป็นต้องเริ่มต้นด้วยตุ่มหรือผื่นที่ผิวหนังเสมอไป

นายแพทย์มณเฑียรระบุว่า ผู้ติดเชื้ออาจมีผื่น ตุ่ม หรือแผลบริเวณผิวหนังและเยื่อบุต่าง ๆ เช่น อวัยวะเพศ ทวารหนัก ช่องปาก ใบหน้า แขน และขา รวมถึงอาจมีอาการเจ็บบริเวณรอยโรค

นอกจากนี้ ยังอาจมีไข้ เจ็บคอ เจ็บบริเวณทวารหนัก หรือเกิดการอักเสบของเยื่อบุ ซึ่งมีลักษณะคล้ายโรคติดเชื้อทางเดินหายใจหรือภาวะทอนซิลอักเสบ โดยบางรายอาจยังไม่พบผื่นหรือตุ่มอย่างชัดเจน

ดังนั้น ผู้ที่มีอาการผิดปกติและมีประวัติสัมผัสเสี่ยงจึงควรแจ้งข้อมูลแก่บุคลากรทางการแพทย์อย่างครบถ้วน เพื่อให้สามารถประเมินความเสี่ยงและตรวจวินิจฉัยได้อย่างเหมาะสม

สกัดวงจรแพร่เชื้อ เริ่มจากไม่ใช้ของร่วมกัน

สำหรับผู้ที่สงสัยว่าติดเชื้อและอยู่ระหว่างรอเข้ารับการตรวจหรือรอผลตรวจ กรมควบคุมโรคแนะนำให้แยกตัวจากผู้อื่น หลีกเลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิดและงดการมีเพศสัมพันธ์ ปกคลุมรอยโรคให้มิดชิด ล้างมือด้วยสบู่หรือแอลกอฮอล์ 70% อย่างสม่ำเสมอ และสวมหน้ากากอนามัยที่กระชับใบหน้า

ส่วนผู้ป่วยที่ได้รับการยืนยันว่าเป็น Mpox ไม่จำเป็นต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลทุกราย แพทย์จะพิจารณาจากอาการ ความเสี่ยง และความพร้อมในการแยกตัวที่บ้าน

ผู้ป่วยควรแยกใช้ภาชนะและเครื่องใช้ส่วนตัว ไม่ใช้แก้วน้ำ ช้อน ผ้าเช็ดตัว เสื้อผ้า หรือเครื่องนอนร่วมกับผู้อื่น ทำความสะอาดสิ่งของเครื่องใช้และเครื่องนุ่งห่มอย่างเหมาะสม งดการเดินทาง และปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์จนกว่ารอยโรคทั้งหมดจะหายไป

บทสรุปของเรื่องนี้คือ แก้วน้ำหนึ่งใบอาจไม่ใช่ช่องทางหลักของการระบาด แต่การใช้สิ่งของร่วมกับผู้ติดเชื้อโดยไม่ทราบความเสี่ยงเป็นสิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง โรคฝีดาษวานรไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะผู้มีพฤติกรรมทางเพศเสี่ยง การป้องกันจึงต้องเริ่มจากการไม่สัมผัสรอยโรค ไม่ใช้ของส่วนตัวร่วมกัน และรู้เท่าทันอาการที่อาจเกิดขึ้นได้หลากหลายรูปแบบ