กยศ. กับโจทย์สภาพคล่อง ย้อน 10 ปีจากเงินหมุนเวียนสู่ภารกิจรักษาโอกาสการศึกษา

ปี 2568 จุดที่โจทย์สภาพคล่องชัดขึ้น

ข้อมูลที่นำมาประเมินสถานการณ์ระบุว่า จำนวนผู้ได้รับอนุมัติกู้ยืมปีการศึกษา 2568 ลดจาก 823,301 ราย เหลือ 636,027 ราย หรือลดลง 187,274 ราย คิดเป็นประมาณ 22.75%

ขณะเดียวกัน กยศ. เปิดเผยเมื่อเดือนกันยายน 2568 ว่า ณ วันที่ 17 กันยายนปีเดียวกัน มีการปล่อยกู้แล้ว 584,677 ราย วงเงินกว่า 37,163 ล้านบาท โดยปีงบประมาณ 2568 กองทุนได้รับการสนับสนุนจากงบประมาณรายจ่ายและงบตามแผนขับเคลื่อนเศรษฐกิจของรัฐบาลรวม 19,000 ล้านบาท นอกเหนือจากเงินที่ได้รับชำระคืนจากผู้กู้เดิม

ภาพดังกล่าวทำให้โจทย์ของ กยศ. ชัดขึ้นว่า การรักษาจำนวนผู้ได้รับโอกาสทางการศึกษา จำเป็นต้องทำให้เงินที่ไหลกลับเข้าสู่กองทุนสอดคล้องกับเงินที่ต้องจ่ายออกไป

เมื่อ “เงินออก” สูงกว่า “เงินเข้า”

หัวใจของปัญหาอยู่ที่สมการเงินหมุนเวียน

ข้อมูลประมาณการที่ใช้ประกอบการประเมินปีงบประมาณ 2569 ระบุรายรับประมาณ 26,870 ล้านบาท ขณะที่รายจ่ายรวมทั้งเงินให้กู้ ค่าใช้จ่ายบริหารและรายการคืนเงินอยู่ที่ประมาณ 46,847 ล้านบาท

เท่ากับว่ากองทุนต้องบริหารช่องว่างระหว่างรายรับและรายจ่ายเกือบ 20,000 ล้านบาท

หากมองในระดับรายปี กยศ. ต้องใช้เงินเพื่อการกู้ยืมประมาณ 30,000-40,000 ล้านบาท ขณะที่เงินชำระคืนอยู่ในช่วงประมาณ 22,000-28,000 ล้านบาทตามข้อมูลที่นำมาประกอบการวิเคราะห์

ในระบบกองทุนหมุนเวียน ช่องว่างดังกล่าวมีความสำคัญ เพราะหากเงินชำระคืนไม่ทันกับความต้องการปล่อยกู้ ทางเลือกหลักย่อมเหลือการบริหารวงเงินกู้ให้สอดคล้องกับเงินที่มี หรือขอรับการสนับสนุนเพิ่มเติมจากรัฐบาล

เว็บไซต์ กยศ. ปัจจุบันเผยแพร่ทั้งแผนการใช้จ่ายงบประมาณปี 2561-2569 และผลการดำเนินงานย้อนหลัง ซึ่งแสดงให้เห็นว่าการบริหารเงินหมุนเวียนเป็นภารกิจต่อเนื่องของกองทุน

หนี้ค้างชำระ อีกด้านของสมการ

อีกปัจจัยคือประสิทธิภาพการชำระคืน

ข้อมูลที่นำมาประเมินระบุว่า ในกลุ่มลูกหนี้ประมาณ 3.94 ล้านราย มีผู้ผิดนัดชำระประมาณ 2.21 ล้านราย หรือราว 56% โดยมีเงินต้นที่ผิดนัดประมาณ 208,119 ล้านบาท จากเงินต้นรวมประมาณ 412,527 ล้านบาท

ตัวเลขนี้มีผลโดยตรงต่อความสามารถในการหมุนเงินกลับไปหาผู้เรียนรุ่นใหม่ เพราะทุกบาทที่สามารถกลับเข้าสู่กองทุนได้ตามกำหนด ย่อมเพิ่มพื้นที่สำหรับการให้กู้ยืมโดยไม่ต้องพึ่งงบประมาณเพิ่มเติมในจำนวนเดียวกัน

อย่างไรก็ตาม การแก้โจทย์นี้ต้องเดินคู่กันสองด้าน คือเพิ่มประสิทธิภาพการติดตามหนี้ ขณะเดียวกันต้องรักษาความสามารถในการชำระของลูกหนี้ ไม่ให้มาตรการจัดเก็บสร้างภาระจนผู้กู้ที่ยังชำระได้กลายเป็นผู้ผิดนัด

ปี 2569 รัฐบาลเข้ามาปิดช่องว่างสภาพคล่อง

สถานการณ์ล่าสุดมีสัญญาณด้านนโยบายที่ชัดขึ้น

วันที่ 22 กันยายน 2569 นายวินิจ วิเศษสุวรรณภูมิ ผู้อำนวยการสำนักงานเศรษฐกิจการคลัง และโฆษกกระทรวงการคลัง เปิดเผยที่ทำเนียบรัฐบาลว่า รัฐบาลจะจัดสรรงบประมาณให้ กยศ. มีสภาพคล่องเพียงพอต่อการใช้จ่ายในแต่ละเดือน ควบคู่กับการปรับแผนติดตามหนี้เพื่อนำเงินกลับมาเป็นทุนหมุนเวียน

ข้อมูลล่าสุดจากกระทรวงการคลังระบุว่า มีผู้ได้รับอนุมัติแล้ว 137,874 ราย หรือ 64% ขณะที่อีก 77,164 ราย หรือ 36% อยู่ระหว่างขั้นตอนของมหาวิทยาลัยในการรวบรวมและส่งข้อมูลให้พิจารณา

นอกจากนี้ยังมีกลุ่มที่เกินกรอบประมาณ 12,786 ราย หรือประมาณ 5% ซึ่งเกี่ยวข้องทั้งค่าเล่าเรียนและค่าครองชีพ โดยรัฐบาลยืนยันว่าจะหาแนวทางดูแล ขณะที่ผู้กู้เดิมชั้นปีที่ 2-4 ยังคงได้รับสิทธิตามขั้นตอนเดิม

กยศ. มีกำหนดประชุมวันที่ 24 กันยายน เพื่อพิจารณาปรับกรอบและเงินหมุนเวียนรองรับความต้องการดังกล่าว

อีกการเปลี่ยนแปลงในปีนี้คือการนำฐานข้อมูลภาครัฐมาใช้ตรวจสอบคุณสมบัติด้านรายได้ โดยเชื่อมโยงข้อมูลชุดเดียวกับระบบบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ เพื่อลดขั้นตอนการรับรองความยากจน รวมถึงใช้ฐานข้อมูลระหว่างหน่วยงานเพื่อตรวจสอบสิทธิของผู้ขอกู้

เมื่อมองโครงสร้างทั้งหมด การเติมงบประมาณสามารถช่วยแก้ปัญหาสภาพคล่องในระยะสั้นและรักษาความต่อเนื่องของการปล่อยกู้ แต่โจทย์ระยะยาวยังอยู่ที่การทำให้กองทุนกลับมามีวงจรเงินหมุนเวียนที่สมดุลมากขึ้น

แนวทางสำคัญมีทั้งการเร่งปรับโครงสร้างหนี้ เพิ่มประสิทธิภาพการติดตามและรับชำระ ใช้ฐานข้อมูลภาครัฐคัดกรองผู้กู้ให้แม่นยำ และจัดลำดับการให้กู้โดยคำนึงถึงผู้ขาดแคลนทุนทรัพย์ รวมถึงสาขาที่ประเทศมีความต้องการ

ขณะเดียวกัน การคำนวณหนี้ใหม่และการปรับโครงสร้างหนี้ออนไลน์ถือเป็นอีกกลไกที่ช่วยดึงผู้กู้กลับเข้าสู่ระบบชำระตามความสามารถ ซึ่งจะมีผลต่อรายรับของกองทุนในระยะต่อไป

จากวิกฤตเงินหมุนเวียน สู่โจทย์บริหารกองทุนระยะยาว

หากมองผ่านตัวเลขย้อนหลัง ปัญหาของ กยศ. ในเวลานี้อยู่ตรงจุดตัดระหว่าง 3 เรื่อง คือ การรักษาโอกาสทางการศึกษา การช่วยลดภาระลูกหนี้ และการรักษาเงินหมุนเวียนของกองทุน

การลดดอกเบี้ยและเบี้ยปรับช่วยผู้กู้เดิม แต่ทำให้รายรับของกองทุนต้องปรับตัว การเพิ่มความเข้มข้นในการติดตามหนี้ช่วยเพิ่มเงินหมุนเวียน แต่ต้องคำนึงถึงความสามารถในการชำระ ส่วนการจำกัดจำนวนผู้กู้ช่วยควบคุมรายจ่าย แต่มีต้นทุนในรูปของโอกาสทางการศึกษา

นโยบายล่าสุดของรัฐบาลจึงเลือกใช้การจัดสรรงบประมาณเข้ามารองรับช่องว่างในระยะสั้น พร้อมกับเร่งติดตามหนี้และปรับระบบบริหาร กยศ. ในระยะยาว

จากนี้ จุดที่ต้องติดตามไม่ใช่เฉพาะว่ารัฐจะเติมเงินให้กองทุนเท่าใด แต่รวมถึงวันที่ 24 กันยายน 2569 ที่ กยศ. จะพิจารณาปรับกรอบและเงินหมุนเวียน ตลอดจนประสิทธิภาพการจัดเก็บหนี้หลังการคำนวณยอดใหม่ เพราะสองส่วนนี้จะเป็นตัวกำหนดว่า กยศ. จะสามารถกลับไปพึ่งพาเงินหมุนเวียนของตัวเองได้มากเพียงใดในอนาคต