ทำไมไทยเป็นถังขยะโลก ? หลังพบการลักลอบขยะสิ่งแวดล้อม เข้ามาทิ้งในไทยหลายพันตัน

ตรวจคอนเทนเนอร์ 9 ตู้ เจอขยะอิเล็กทรอนิกส์ถึง 6 ตู้ลักลอบนำเข้า ไม่นับรวมเดือน 11 เดือนที่ผ่านมา ไทยเจอคดีทิ้งขยะสิ่งแวดล้อมอีกเกือบ 200 คดี 

นี่นำมาสู่คำถามว่า ไทยกลายเป็นถังขยะของโลกหรือเปล่า ? ทำไมไทยเป็นจุดหมายของขยะเหล่านี้ และช่องโหว่คืออะไร ทำให้เราไม่สามารถจัดการปัญหานี้ได้ตลอดหลายปีที่ผ่านมา

ปฏิบัติการตรวจสอบตู้สินค้า ณ ท่าเรือแหลมฉบัง 

เมื่อวันที่ 14 กันยายนที่ผ่านมา ณ ท่าเรือแหลมฉบัง เจ้าหน้าที่พบตู้สินค้าปะปนเศษแผงวงจรอิเล็กทรอนิกส์และของเสียอันตรายถึง 6 ตู้ จาก 9 ตู้ที่เปิดตรวจนอกจากนี้ เบื้องต้นพบข้อมูลบริษัทผู้ส่งออกจากสหรัฐอเมริกา 7 บริษัท และบริษัทผู้นำเข้าในประเทศไทย 16 บริษัท ซึ่งจะตรวจสอบข้อมูลย้อนหลัง 2 ปี เพื่อรวบรวมพยานหลักฐานและขยายผลถึงผู้เกี่ยวข้อง 

นี่ไม่ใช่ครั้งแรกที่ไทยตรวจเจอ แต่หากดูสถิติการปราบปรามของกรมศุลกากรในรอบ 11 เดือนแรกของปีงบประมาณ 2569 (ตุลาคม 2568 – สิงหาคม 2569) จะพบว่า มีการจับกุมสินค้าที่เกี่ยวข้องกับความผิดด้านสิ่งแวดล้อมรวม 187 คดี ตรวจยึดของกลางน้ำหนักรวมกว่า 9.67 ล้านกิโลกรัม (9,670 ตัน) คิดเป็นมูลค่ารวมกว่า 234.4 ล้านบาท โดยของกลางนั้นได้แก่

• ของเสียอันตราย: มีการจับกุมรวม 98 คดี ปริมาณของกลาง 6,675,279 กิโลกรัม คิดเป็นมูลค่า 170.56 ล้านบาท

• ขยะอิเล็กทรอนิกส์ (E-waste): มีการจับกุมรวม 56 คดี ปริมาณของกลาง 2,618,531 กิโลกรัม คิดเป็นมูลค่า 28.69 ล้านบาท

• สินค้าตามอนุสัญญา CITES: มีการจับกุมรวม 18 คดี ปริมาณของกลาง 2,765 ชิ้นหรือตัว คิดเป็นมูลค่า 31.07 ล้านบาท

• เศษพลาสติก: มีการจับกุมรวม 15 คดี ปริมาณของกลาง 369,164 กิโลกรัม คิดเป็นมูลค่า 3.86 ล้านบาท

หน่วยงานในสหรัฐอเมริกาได้ส่งข้อมูลเตือนภัยตู้สินค้าต้องสงสัยซุกซ่อนขยะพิษมุ่งหน้ามาไทยมากกว่า 800 ตู้ โดยขอให้ทางการไทยอายัดไว้ตรวจสอบประมาณ 150–180 ตู้ สอดคล้องกับรายงาน "Brokers of Shame: The New Tsunami of American e-Waste Exports to Asia" โดยองค์กร Basel Action Network (BAN) ที่เผยแพร่เมื่อเดือนตุลาคม พ.ศ. 2568 ซึ่งระบุว่าบริษัทนายหน้าขยะอิเล็กทรอนิกส์ในสหรัฐฯ 10 ราย ส่งออก E-waste ไปยังเอเชียมากกว่า 10,000 ตู้ มูลค่ารวมกว่า 1,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ในช่วง ม.ค. 2023 – ก.พ. 2025) โดยอาศัยช่องโหว่ของระบบใบรับรองมาตรฐาน R2v3 ที่หยุดความรับผิดชอบไว้เพียงผู้รับช่วงแรก

รายงานร่วมระหว่างสำนักงานว่าด้วยยาเสพติดและอาชญากรรมแห่งสหประชาชาติ (UNODC) และโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP) ยืนยันชัดเจนว่า ประเทศไทย เวียดนาม อินโดนีเซีย และมาเลเซีย ได้กลายเป็นปลายทางหลักของขยะผิดกฎหมายระดับโลกจากตลาดมืด โดยเฉพาะขยะพลาสติกและขยะอิเล็กทรอนิกส์ (E-waste) สถิติในระดับโลกชี้ว่า สหภาพยุโรป (EU) มีส่วนสนับสนุนการค้าขยะพลาสติกข้ามแดนเกือบครึ่งหนึ่งของโลก ขณะที่ภูมิภาคอาเซียนต้องรับนำเข้าขยะโลหะ กระดาษ และพลาสติกมากกว่า 100 ล้านตัน คิดเป็นมูลค่าสูงเกือบ 5 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ