โลกร้อนปลุก “มาลาเรีย” ภัยเงียบคร่าชีวิต กว่า 6 แสนคน!

ข้อมูลการศึกษาย้อนหลังพบว่า การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในช่วงปี 1901–2014 ทำให้ความชุกของมาลาเรียในเด็กทั่วแอฟริกาใต้ทะเลทรายซาฮาราเพิ่มขึ้นเล็กน้อย แต่ผลกระทบโดยรวมยังค่อนข้างจำกัด เมื่อเทียบกับความสำเร็จจากมาตรการควบคุมโรค เพราะในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา อัตราการติดเชื้อในเด็กของภูมิภาคนี้ลดลงเกือบ 40% และอัตราการเสียชีวิตลดลงเกือบครึ่งหนึ่ง 

อย่างไรก็ตาม ผลกระทบจากโลกร้อนไม่ได้เกิดขึ้นเหมือนกันทุกพื้นที่ โดย แอฟริกาตะวันตกมีแนวโน้มพบมาลาเรียลดลง เนื่องจากอุณหภูมิเดิมอยู่ใกล้หรือสูงกว่าระดับที่เหมาะสมต่อการแพร่เชื้ออยู่แล้ว เมื่ออุณหภูมิสูงขึ้นจึงยิ่งห่างจากจุดที่ยุงแพร่เชื้อได้ดีที่สุด

ในทางกลับกัน แอฟริกาตะวันออก แอฟริกากลาง และแอฟริกาตอนใต้ ซึ่งเดิมมีอุณหภูมิต่ำกว่าอุณหภูมิที่เหมาะสม การอุ่นขึ้นของสภาพอากาศกลับทำให้พื้นที่เหล่านี้เข้าใกล้ระดับอุณหภูมิที่เหมาะกับการแพร่ระบาดมากขึ้น และอาจทำให้มาลาเรียขยายพื้นที่ไปยังพื้นที่สูง ซึ่งในอดีตมีอากาศเย็นเกินกว่าที่โรคจะสามารถแพร่ระบาดได้ 

ในอนาคต ผลกระทบจะขึ้นอยู่กับระดับการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิโลก หากอุณหภูมิสูงขึ้นต่อเนื่อง แอฟริกาตะวันตกอาจร้อนเกินกว่าระดับที่เหมาะสมต่อการแพร่เชื้อมากขึ้น ขณะที่พื้นที่ทางตะวันออกและตอนใต้ของแอฟริกาอาจมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะพื้นที่สูงที่ไม่เคยมีประสบการณ์รับมือกับมาลาเรียมาก่อน 

อีกปัจจัยที่ต้องจับตาคือ สภาพอากาศสุดขั้ว โดยเฉพาะน้ำท่วม หลังน้ำลด พื้นที่ที่มีน้ำขังสามารถกลายเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุงได้อย่างรวดเร็ว นอกจากนี้ น้ำท่วมยังอาจทำลายสถานพยาบาล ถนน ระบบขนส่ง และห่วงโซ่อุปทานที่ใช้ในการกระจายมุ้งชุบสารฆ่าแมลงและยารักษามาลาเรีย

กรณีของปากีสถานเป็นตัวอย่างที่ชัดเจน หลังเกิดน้ำท่วมครั้งใหญ่ในปี 2022 จำนวนผู้ป่วยมาลาเรียเพิ่มขึ้นอย่างมาก และในปีถัดมาพุ่งขึ้นเป็นประมาณ 4.3 ล้านราย หรือมากกว่า 8 เท่าของระดับก่อนเกิดน้ำท่วม 

งานวิจัยอีกชิ้นยังประเมินว่า หากสภาพภูมิอากาศเปลี่ยนแปลงต่อเนื่อง ภายใต้สถานการณ์การอุ่นขึ้นระดับปานกลาง ระหว่างปี 2024–2050 แอฟริกาอาจมีผู้ป่วยมาลาเรียเพิ่มสะสมประมาณ 123 ล้านราย และเสียชีวิตเพิ่มราว 532,000 คน โดยประมาณ 93% ของการเสียชีวิตที่เพิ่มขึ้นในการประเมินดังกล่าวเชื่อมโยงกับเหตุการณ์สภาพอากาศสุดขั้ว อย่างไรก็ตาม ตัวเลขเหล่านี้เป็นแบบจำลองที่มีความไม่แน่นอน และตั้งอยู่บนสมมติฐานว่ามาตรการควบคุมโรคและสภาพเศรษฐกิจสังคมไม่เปลี่ยนแปลงจากปัจจุบัน 

การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศไม่ได้หมายความว่า มาลาเรียจะเพิ่มขึ้นทั่วโลกในทิศทางเดียวกัน แต่จะทำให้ความเสี่ยงเปลี่ยนแปลงและกระจายตัวไปยังพื้นที่ใหม่ โดยบางพื้นที่อาจร้อนเกินกว่าที่เหมาะกับการแพร่เชื้อ ขณะที่พื้นที่อื่น โดยเฉพาะบริเวณที่เดิมมีอากาศเย็น อาจมีสภาพเหมาะสมต่อโรคมากขึ้น นอกจากนี้ น้ำท่วมและสภาพอากาศสุดขั้วอาจเป็นตัวเร่งสำคัญของการระบาด

อย่างไรก็ตาม นักวิจัยชี้ว่า อนาคตของมาลาเรียไม่ได้ขึ้นอยู่กับสภาพภูมิอากาศเพียงอย่างเดียว เพราะมาตรการป้องกันและควบคุมโรค เช่น มุ้งชุบสารฆ่าแมลง ยาต้านมาลาเรีย และวัคซีน สามารถลดจำนวนผู้ป่วยและผู้เสียชีวิตได้อย่างมีนัยสำคัญ ดังนั้น การลงทุนด้านสาธารณสุขควบคู่กับการเตรียมรับมือภัยพิบัติและสภาพอากาศสุดขั้ว จะเป็นปัจจัยสำคัญในการลดผลกระทบของมาลาเรียในโลกที่กำลังร้อนขึ้น