มีเงิน แล้วจะมีลูก? "เวียดนาม" เร่งหาทางออกแก้เกมประขากรหด เล็งแจกเงินสด จูงใจคนปั๊มลูก ตามรอยจีน

ค่าครองชีพพุ่ง-งานไม่มั่นคง: เหตุผลคนรุ่นใหม่ไม่อยากมีลูก

คำถามสำคัญคือ ทำไมคนเวียดนาม โดยเฉพาะคนรุ่นใหม่ จึงไม่อยากมีลูก คำตอบสะท้อนปัจจัยใกล้ตัวที่คล้ายกับหลายประเทศในเอเชีย รวมถึงไทย โดยเฉพาะ “ปัญหาปากท้อง” ที่กลายเป็นเหตุผลหลัก

ค่าครองชีพในเมืองใหญ่เพิ่มสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้อัตราการเกิดในเมืองสำคัญอย่าง โฮจิมินห์ซิตี้ และ ฮานอย อยู่ในระดับต่ำมา ก ขณะเดียวกัน ผู้หญิงเข้าสู่ตลาดแรงงานมากขึ้น โดยเวียดนามมีแรงงานหญิงสูงถึง 69% ทำให้การตั้งครรภ์และเลี้ยงดูบุตรกลายเป็นความท้าทาย ทั้งในแง่ภาระงานและความเสี่ยงต่อความมั่นคงทางอาชีพ

ดังนั้นในความเป็นจริง “การมีลูก” จึงอาจหมายถึง “การเสียโอกาส” สำหรับคนจำนวนไม่น้อย

สังคมเปลี่ยน-แต่งงานช้า: ความเสี่ยงใหม่ของเศรษฐกิจ

อีกหนึ่งปัจจัยสำคัญคือการเปลี่ยนแปลงทางสังคม คนรุ่นใหม่แต่งงานช้าลง ให้ความสำคัญกับชีวิตส่วนตัวมากขึ้น และไม่ต้องการแบกรับภาระระยะยาว แม้จะเป็นเรื่องที่เข้าใจได้ในระดับบุคคล แต่ในระดับประเทศ กลับกลายเป็นความเสี่ยงด้านเศรษฐกิจอย่างมีนัยสำคัญ

เพราะเมื่อจำนวนเด็กเกิดลดลง สิ่งที่ตาม คือ แรงงานในอนาคตลดลง  ค่าแรงมีแนวโน้มสูงขึ้น  ความสามารถในการแข่งขันลดลง และจุดแข็งสำคัญของเวียดนามที่เคยเป็น “ฐานการผลิตต้นทุนต่ำ” อาจสั่นคลอน และอาจทำให้นักลงทุนย้ายฐานการผลิตไปประเทศอื่น 

นอกจากนี้ ภาระของรัฐจะเพิ่มขึ้นจากสังคมสูงวัย ทั้งค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพและระบบบำนาญที่ตึงตัวมากขึ้น

บทเรียนจากจีน: แจกเงินแล้วได้ผลจริงหรือไม่

แนวคิดแจกเงินเพื่อกระตุ้นการเกิดไม่ใช่เรื่องใหม่ โดย จีน เคยดำเนินนโยบายลักษณะนี้มาก่อน อย่างไรก็ตาม รายงานของ รอยเตอร์ ระบุว่า มาตรการดังกล่าวอาจได้ผลเพียงในวงจำกัด และไม่สามารถแก้ปัญหาในระยะยาวได้

เหตุผลสำคัญคือ ปัญหาการเกิดต่ำไม่ได้อยู่ที่ “เงินเพียงอย่างเดียว” แต่เป็นผลจากโครงสร้างเศรษฐกิจและสังคม เช่น ค่าใช้จ่ายด้านการศึกษา ความไม่มั่นคงในการทำงาน และค่านิยมของคนรุ่นใหม่ที่เปลี่ยนไป

อย่างไรก็ตาม เวียดนามยังมีข้อได้เปรียบเหนือบางประเทศ เช่น เศรษฐกิจที่ยังเติบโต และยังมีแรงงานจำนวนมาก หากสามารถแก้ปัญหาได้เร็ว ก็อาจลดผลกระทบได้ทันเวลา

วิกฤตทั้งภูมิภาค: เอเชียกำลังเข้าสู่ยุคอัตราเด็กเกิดน้อย

ปัญหานี้ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะเวียดนาม แต่เป็น “โจทย์ใหญ่ระดับภูมิภาค” รายงานของ OECD ระบุว่า ในช่วง 50 ปีที่ผ่านมา อัตราการเจริญพันธุ์ในเอเชียแปซิฟิกลดลงอย่างมีนัยสำคัญ จากมากกว่า 5 คนต่อผู้หญิงหนึ่งคนในปี 1970 เหลือเพียงประมาณ 2.2 ในปี 2022

หลายประเทศ เช่น จีน ไทย และ เกาหลีใต้ ต่างเผชิญอัตราการเกิดที่ลดลงต่อเนื่อง บางประเทศลดลงมากกว่า 70%

โครงสร้างเศรษฐกิจเปลี่ยน: ต้นเหตุลึกของอัตราการเกิดต่ำ

OECD ชี้ว่า การลดลงของอัตราการเกิดเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน ได้แก่ การเข้าถึงการคุมกำเนิดที่ดีขึ้น ระดับการศึกษาที่สูงขึ้น โดยเฉพาะในผู้หญิง การเข้าสู่ตลาดแรงงานมากขึ้น และต้นทุนการเลี้ยงดูบุตรที่เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะในเมือง

รวมถึงการเปลี่ยนผ่านโครงสร้างเศรษฐกิจจากภาคเกษตรกรรมไปสู่อุตสาหกรรมและบริการ แม้หลายประเทศพยายามใช้นโยบายกระตุ้น เช่น เงินอุดหนุนและสิทธิการลาคลอด แต่ยังไม่สามารถ “พลิกแนวโน้ม” ได้อย่างชัดเจน

แจกเงินจะแก้ได้จริงหรือไม่: คำถามที่ยังไม่มีคำตอบ

สุดท้ายแล้ว นโยบายแจกเงินเพื่อจูงใจให้มีลูก จะได้ผลจริงหรือไม่ ยังคงเป็นคำถามสำคัญ สำหรับเวียดนาม นี่อาจเป็น “ความหวัง” ในการชะลอวิกฤตประชากร เช่นเดียวกับประเทศไทย ที่กำลังเผชิญปัญหาไม่ต่างกัน

และคำถามเดิมยังคงย้อนกลับมาหาเราทุกคนอีกครั้ง

ถ้ามีเงินมากพอ…คุณจะตัดสินใจมีลูกหรือไม่? และ “เท่าไหร่” ถึงจะเพียงพอสำหรับการตัดสินใจครั้งนั้น