โซลาร์ไทยนำเข้าพุ่ง ส่งออกหด ดันผลิตในประเทศรับตลาดล้านหลัง

โซลาร์ล้านหลังจะช่วยโรงงานไทยได้มากแค่ไหน

โครงการโซลาร์ภาคประชาชนที่รัฐบาลตั้งเป้าสนับสนุน 1 ล้านครัวเรือน อาจกลายเป็นตลาดใหม่ที่ช่วยรองรับการผลิตของโรงงานในประเทศ

แต่การสร้างประโยชน์ทางเศรษฐกิจให้เกิดขึ้นจริง ต้องพิจารณาว่าผู้ผลิตไทยสามารถแข่งขันกับสินค้านำเข้าได้เพียงใด ทั้งด้านราคา คุณภาพ ประสิทธิภาพ และการรับประกันสินค้า

สำหรับบริษัทรับติดตั้ง การเลือกอุปกรณ์ไม่ควรพิจารณาเฉพาะราคาซื้อเริ่มต้น แต่ต้องประเมินต้นทุนรวมตลอดระยะเวลารับประกัน รวมถึงความสะดวกในการเปลี่ยนอุปกรณ์และการดูแลหลังการขาย

ขณะที่ผู้ผลิตในประเทศต้องพัฒนาสินค้าให้ตอบความต้องการของตลาด เพราะการส่งเสริมอุตสาหกรรมจะยั่งยืนได้ก็ต่อเมื่อสินค้ามีความสามารถแข่งขัน ไม่ใช่พึ่งพามาตรการสนับสนุนจากรัฐเพียงอย่างเดียว

ประเด็นที่ต้องติดตามคือ รัฐบาลจะนำแนวทางส่งเสริมการใช้สินค้าและชิ้นส่วนในประเทศไปปฏิบัติอย่างไร และจะสามารถเชื่อมผู้ผลิตไทยเข้ากับคำสั่งซื้อจากโครงการโซลาร์ภาคประชาชนได้มากเพียงใด

การวัดผลจึงควรครอบคลุมทั้งแหล่งผลิตอุปกรณ์ มูลค่าเพิ่มที่เกิดขึ้นในประเทศไทย และต้นทุนที่ประชาชนต้องจ่าย เพื่อให้การสนับสนุนอุตสาหกรรมเดินควบคู่กับความคุ้มค่าของผู้ใช้ไฟฟ้า

ส่งออกโซลาร์ไทยเสี่ยงหด 68% หลังสหรัฐฯ ตั้งกำแพงภาษี

ขณะที่ตลาดโซลาร์ในประเทศมีแนวโน้มขยายตัว ภาคการส่งออกกลับเผชิญแรงกดดันอย่างหนัก โดยเฉพาะมาตรการภาษีการค้าของสหรัฐอเมริกา

ศูนย์วิจัยกสิกรไทย ประเมินว่า มูลค่าการส่งออกสินค้าเกี่ยวกับโซลาร์ของไทยในปี 2569 มีแนวโน้มลดลง 68% จากปีก่อน เนื่องจากได้รับผลกระทบจากมาตรการภาษีของสหรัฐฯ

ความเปราะบางสำคัญอยู่ที่โครงสร้างตลาดส่งออก โดยข้อมูลที่ศูนย์วิจัยกสิกรไทยนำมาวิเคราะห์ระบุว่า การส่งออกแผงโซลาร์เซลล์ไทยพึ่งพาตลาดสหรัฐฯ สูงถึง 97%

เมื่อยอดขายกระจุกตัวอยู่ในตลาดเดียว การเปลี่ยนแปลงกฎระเบียบหรือมาตรการภาษีของประเทศปลายทางจึงอาจส่งผลต่อคำสั่งซื้อและการใช้กำลังผลิตของโรงงานไทยอย่างมาก

แรงกดดันสำคัญมาจากมาตรการภาษีตอบโต้การทุ่มตลาดและการอุดหนุน ซึ่งสหรัฐฯ กำหนดอัตราสำหรับผู้ผลิตที่เกี่ยวข้องในไทยอยู่ในช่วง 385%–1,012% ตามข้อมูลที่อ้างในบทวิเคราะห์

ภาษีดังกล่าวทำให้ต้นทุนสินค้าที่เข้าสู่ตลาดสหรัฐฯ เพิ่มขึ้น และอาจทำให้แผงโซลาร์เซลล์จากไทยแข่งขันด้านราคากับสินค้าจากแหล่งผลิตอื่นได้ยากขึ้น

มาตรการนี้เกี่ยวข้องกับการไต่สวนสินค้าเซลล์แสงอาทิตย์ ทั้งที่ประกอบเป็นแผงแล้วและยังไม่ได้ประกอบเป็นแผง จากประเทศไทยและอีกสามประเทศในอาเซียน

ในปี 2568 คณะกรรมาธิการการค้าระหว่างประเทศสหรัฐฯ (USITC) มีมติว่าสินค้านำเข้าที่ถูกไต่สวนสร้างความเสียหายหรือคุกคามที่จะสร้างความเสียหายต่ออุตสาหกรรมภายในสหรัฐฯ ซึ่งนำไปสู่การบังคับใช้มาตรการภาษีที่เกี่ยวข้อง

สำหรับผู้ส่งออกไทย ภาษีที่สูงขึ้นอาจทำให้ต้องเจรจาปรับราคากับลูกค้า หรือเผชิญความเสี่ยงสูญเสียคำสั่งซื้อ หากยอดขายลดลงต่อเนื่อง ผลกระทบอาจส่งต่อถึงกำลังผลิต การจัดซื้อวัตถุดิบ และการจ้างงานภายในประเทศ

ทั้งนี้ อัตราภาษีแตกต่างกันตามผู้ผลิตและขอบเขตสินค้าที่อยู่ภายใต้มาตรการ จึงไม่ควรตีความว่าแผงโซลาร์เซลล์จากไทยทุกชนิดถูกเรียกเก็บภาษีในอัตราเดียวกัน

ตลาดในประเทศจะชดเชยส่งออกที่หายไปได้หรือไม่

เมื่อการส่งออกโซลาร์เซลล์เผชิญกำแพงภาษี ตลาดภายในประเทศจึงมีความสำคัญมากขึ้นในฐานะช่องทางรองรับการผลิตและกระจายความเสี่ยงของผู้ประกอบการ

โครงการโซลาร์ภาคประชาชนอาจช่วยสร้างฐานลูกค้าเพิ่มเติมให้กับโรงงานที่ตั้งอยู่ในประเทศไทย แต่ยังไม่มีข้อมูลยืนยันว่า ความต้องการจากตลาดครัวเรือนจะสามารถชดเชยมูลค่าส่งออกที่ลดลงได้มากน้อยเพียงใด

เหตุผลสำคัญคือ โรงงานไทยยังต้องแข่งขันกับสินค้านำเข้าจากจีน ซึ่งมีบทบาทสูงมากในตลาดภายในประเทศ ขณะเดียวกัน ผู้ผลิตแต่ละรายอาจมีสินค้า มาตรฐาน และกลุ่มลูกค้าที่แตกต่างกัน

การเปลี่ยนจากการผลิตเพื่อส่งออกมารองรับตลาดครัวเรือนจึงไม่ได้เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ แต่ต้องพิจารณาความเหมาะสมของสินค้า ต้นทุนการผลิต ช่องทางจำหน่าย และบริการหลังการขาย

ผู้ประกอบการที่สามารถกระจายตลาดส่งออก ลดการพึ่งพาสหรัฐฯ และพัฒนาสินค้าให้ตรงกับความต้องการของลูกค้ากลุ่มใหม่ อาจมีความยืดหยุ่นในการรับมือความผันผวนได้มากขึ้น

ในทางกลับกัน หากตลาดในประเทศเติบโต แต่คำสั่งซื้อส่วนใหญ่ไหลไปสู่สินค้านำเข้า ผลประโยชน์ที่เกิดกับภาคการผลิตไทยก็อาจมีจำกัด แม้ประชาชนจะได้รับประโยชน์จากการเข้าถึงพลังงานสะอาดมากขึ้นก็ตาม

โจทย์ใหญ่โซลาร์ไทย ต้องเพิ่มมูลค่าในประเทศ ไม่ใช่แค่ยอดติดตั้ง

ทิศทางอุตสาหกรรมโซลาร์เซลล์ไทยในระยะต่อไปจึงมีโจทย์สำคัญสองด้าน

ด้านแรกคือ การรองรับความต้องการพลังงานสะอาดในประเทศให้ประชาชนสามารถติดตั้งระบบที่มีคุณภาพ ในราคาที่เหมาะสม และได้รับบริการหลังการขายตามมาตรฐาน

อีกด้านคือ การใช้ตลาดที่ขยายตัวเป็นโอกาสต่อยอดฐานการผลิตในประเทศไทย ทั้งโรงงานผลิตแผงโซลาร์ ผู้ผลิตชิ้นส่วน อุปกรณ์ไฟฟ้า และธุรกิจบริการที่เกี่ยวข้อง

สำหรับภาครัฐ การส่งเสริมการใช้สินค้าในประเทศต้องพิจารณาควบคู่กับต้นทุนของประชาชนและความสามารถแข่งขันของผู้ผลิต เพื่อไม่ให้การสนับสนุนอุตสาหกรรมกลายเป็นภาระเพิ่มเติมต่อผู้ใช้ไฟฟ้า

ส่วนผู้ประกอบการต้องพัฒนาคุณภาพสินค้า เพิ่มประสิทธิภาพการผลิต และสร้างเครือข่ายลูกค้าใหม่ เพื่อลดความเสี่ยงจากการพึ่งพาตลาดส่งออกเพียงประเทศเดียว

การขยายตัวของโซลาร์ภาคประชาชนจึงมีความหมายมากกว่าการลดค่าไฟ เพราะอาจเป็นโอกาสสร้างฐานรายได้ใหม่ให้กับอุตสาหกรรมไทย แต่ความสำเร็จจะขึ้นอยู่กับว่า ประเทศไทยสามารถเปลี่ยนความต้องการติดตั้งที่เพิ่มขึ้น ให้กลายเป็นคำสั่งซื้อ การผลิต และมูลค่าเพิ่มภายในประเทศได้มากเพียงใด