สารหนูต้องได้รับกี่ปีถึงเสี่ยงมะเร็ง? เปิดข้อมูล WHO และวิธีป้องกัน

สารหนูในแม่น้ำกกและแม่น้ำสาย จังหวัดเชียงราย ทำให้เกิดข้อกังวลเกี่ยวกับผลกระทบต่อสุขภาพในระยะยาว โดยเฉพาะประชาชนที่อาศัยอยู่ใกล้แหล่งน้ำและใช้ประโยชน์จากแม่น้ำในการดำรงชีวิต ทั้งการอุปโภคบริโภค การเกษตร และการประมง คำถามที่หลายคนต้องการคำตอบคือ หากร่างกายได้รับสารหนูอย่างต่อเนื่อง จะต้องใช้เวลานานเพียงใดจึงมีความเสี่ยงต่อการเกิดโรคมะเร็ง และสามารถตรวจพบความผิดปกติได้ตั้งแต่ระยะแรกหรือไม่
องค์การอนามัยโลก หรือ WHO ยืนยันว่า สารหนูอนินทรีย์เป็นสารก่อมะเร็งในมนุษย์ การได้รับสารชนิดนี้ผ่านน้ำดื่มและอาหารเป็นระยะเวลานานอาจทำให้เกิดพิษเรื้อรัง โดยอาการผิดปกติทางผิวหนังบางชนิดอาจเริ่มปรากฏหลังได้รับสารในระดับสูงต่อเนื่องประมาณ 5 ปี ส่วนโรคมะเร็งอาจใช้เวลาพัฒนานานหลายปีถึงหลายสิบปี และไม่มีระยะเวลาที่แน่นอนสำหรับทุกคน
สารหนูเข้าสู่ร่างกายได้อย่างไร?
สารหนูเป็นธาตุที่พบได้ตามธรรมชาติในเปลือกโลก สามารถปนเปื้อนเข้าสู่ดิน น้ำ และสิ่งแวดล้อมได้ทั้งจากกระบวนการทางธรรมชาติและกิจกรรมของมนุษย์ เช่น การทำเหมืองแร่และกระบวนการอุตสาหกรรมบางประเภท
สารหนูแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มสำคัญ ได้แก่ สารหนูอินทรีย์และสารหนูอนินทรีย์ โดยสารหนูอนินทรีย์มีความเป็นพิษสูงกว่า และเป็นสารที่เกี่ยวข้องกับความเสี่ยงมะเร็งจากการได้รับอย่างต่อเนื่อง
องค์การอนามัยโลกระบุว่า ช่องทางสำคัญที่ทำให้มนุษย์ได้รับสารหนูคือการดื่มน้ำที่ปนเปื้อน การใช้น้ำดังกล่าวประกอบอาหาร และการบริโภคพืชผลที่ปลูกในพื้นที่ซึ่งมีสารหนูปนเปื้อน
สำหรับประชาชนที่อาศัยใกล้แม่น้ำ การประเมินความเสี่ยงจึงต้องตรวจสอบทั้งคุณภาพน้ำที่ใช้บริโภคและอาหารจากแหล่งน้ำ เพราะการตรวจพบสารหนูในแม่น้ำไม่ได้หมายความว่าประชาชนทุกคนในพื้นที่จะได้รับสารหนูเข้าสู่ร่างกายในปริมาณเท่ากัน
สรุปข่าว
สารหนูในแม่น้ำกกและแม่น้ำสาย จังหวัดเชียงราย ทำให้เกิดข้อกังวลเกี่ยวกับผลกระทบต่อสุขภาพในระยะยาว โดยเฉพาะประชาชนที่อาศัยอยู่ใกล้แหล่งน้ำและใช้ประโยชน์จากแม่น้ำในการดำรงชีวิต ทั้งการอุปโภคบริโภค การเกษตร และการประมง คำถามที่หลายคนต้องการคำตอบคือ หากร่างกายได้รับสารหนูอย่างต่อเนื่อง จะต้องใช้เวลานานเพียงใดจึงมีความเสี่ยงต่อการเกิดโรคมะเร็ง และสามารถตรวจพบความผิดปกติได้ตั้งแต่ระยะแรกหรือไม่
องค์การอนามัยโลก หรือ WHO ยืนยันว่า สารหนูอนินทรีย์เป็นสารก่อมะเร็งในมนุษย์ การได้รับสารชนิดนี้ผ่านน้ำดื่มและอาหารเป็นระยะเวลานานอาจทำให้เกิดพิษเรื้อรัง โดยอาการผิดปกติทางผิวหนังบางชนิดอาจเริ่มปรากฏหลังได้รับสารในระดับสูงต่อเนื่องประมาณ 5 ปี ส่วนโรคมะเร็งอาจใช้เวลาพัฒนานานหลายปีถึงหลายสิบปี และไม่มีระยะเวลาที่แน่นอนสำหรับทุกคน
สารหนูเข้าสู่ร่างกายได้อย่างไร?
สารหนูเป็นธาตุที่พบได้ตามธรรมชาติในเปลือกโลก สามารถปนเปื้อนเข้าสู่ดิน น้ำ และสิ่งแวดล้อมได้ทั้งจากกระบวนการทางธรรมชาติและกิจกรรมของมนุษย์ เช่น การทำเหมืองแร่และกระบวนการอุตสาหกรรมบางประเภท
สารหนูแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มสำคัญ ได้แก่ สารหนูอินทรีย์และสารหนูอนินทรีย์ โดยสารหนูอนินทรีย์มีความเป็นพิษสูงกว่า และเป็นสารที่เกี่ยวข้องกับความเสี่ยงมะเร็งจากการได้รับอย่างต่อเนื่อง
องค์การอนามัยโลกระบุว่า ช่องทางสำคัญที่ทำให้มนุษย์ได้รับสารหนูคือการดื่มน้ำที่ปนเปื้อน การใช้น้ำดังกล่าวประกอบอาหาร และการบริโภคพืชผลที่ปลูกในพื้นที่ซึ่งมีสารหนูปนเปื้อน
สำหรับประชาชนที่อาศัยใกล้แม่น้ำ การประเมินความเสี่ยงจึงต้องตรวจสอบทั้งคุณภาพน้ำที่ใช้บริโภคและอาหารจากแหล่งน้ำ เพราะการตรวจพบสารหนูในแม่น้ำไม่ได้หมายความว่าประชาชนทุกคนในพื้นที่จะได้รับสารหนูเข้าสู่ร่างกายในปริมาณเท่ากัน
ได้รับสารหนู 5 ปี จะเป็นมะเร็งหรือไม่?
ข้อมูลจาก WHO ระบุว่า ผู้ที่ได้รับสารหนูอนินทรีย์ในระดับสูงเป็นระยะเวลานานอาจเริ่มมีอาการผิดปกติทางผิวหนังหลังสัมผัสสารประมาณ 5 ปี โดยอาการที่พบได้ ได้แก่ การเปลี่ยนแปลงของเม็ดสีผิว จุดด่างดำ และผิวหนังบริเวณฝ่ามือหรือฝ่าเท้าหนาตัวผิดปกติ
ความผิดปกติเหล่านี้เป็นหนึ่งในลักษณะสำคัญของภาวะพิษจากสารหนูเรื้อรัง และรอยโรคบางชนิดอาจพัฒนาไปสู่มะเร็งผิวหนังในระยะต่อมา
แต่ระยะเวลา 5 ปีไม่ได้หมายความว่าทุกคนที่ได้รับสารหนูจะเป็นมะเร็งเมื่อครบระยะเวลาดังกล่าว เพราะการเกิดโรคขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายด้าน ทั้งความเข้มข้นของสารหนู ปริมาณที่เข้าสู่ร่างกาย ความถี่ในการได้รับสาร ระยะเวลาสัมผัส และสุขภาพของแต่ละบุคคล
สำหรับโรคมะเร็งบางชนิด การพัฒนาของโรคอาจใช้เวลาหลายสิบปี แม้ผู้ได้รับสารจะหยุดสัมผัสไปแล้วก็ตาม จึงจำเป็นต้องให้ความสำคัญกับการลดการได้รับสารหนูตั้งแต่ระยะแรก ไม่ควรรอให้ปรากฏอาการผิดปกติทางร่างกายก่อน
สารหนูเกี่ยวข้องกับมะเร็งชนิดใดบ้าง?
สำนักงานวิจัยมะเร็งระหว่างประเทศ หรือ IARC ภายใต้องค์การอนามัยโลก จัดสารหนูและสารประกอบสารหนูอนินทรีย์อยู่ในกลุ่มที่ 1 หรือ Group 1 ซึ่งหมายถึงสารที่มีหลักฐานเพียงพอว่าสามารถก่อมะเร็งในมนุษย์
โรคมะเร็งที่มีหลักฐานความเกี่ยวข้องชัดเจน ได้แก่ มะเร็งผิวหนัง มะเร็งปอด และมะเร็งกระเพาะปัสสาวะ โดยเฉพาะในกลุ่มประชากรที่ได้รับสารหนูจากน้ำดื่มเป็นระยะเวลานาน
นอกจากนี้ สถาบันมะเร็งแห่งชาติสหรัฐอเมริกา หรือ NCI ยังรายงานความสัมพันธ์ระหว่างการได้รับสารหนูกับมะเร็งในอวัยวะอื่น เช่น ตับและไต แต่ระดับหลักฐานแตกต่างกันตามชนิดของโรค
นอกเหนือจากมะเร็ง การได้รับสารหนูเรื้อรังยังอาจเกี่ยวข้องกับโรคหัวใจและหลอดเลือด โรคเบาหวาน และผลกระทบต่อระบบประสาท ขณะที่เด็กและหญิงตั้งครรภ์เป็นกลุ่มที่ต้องให้ความสำคัญเป็นพิเศษ เนื่องจากการได้รับสารหนูอาจกระทบต่อพัฒนาการและสุขภาพในระยะยาว
สารหนูในน้ำเท่าไรจึงเกินเกณฑ์ WHO?
องค์การอนามัยโลกกำหนดค่าแนะนำสารหนูในน้ำดื่มไว้ที่ไม่เกิน 10 ไมโครกรัมต่อลิตร หรือเท่ากับ 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร
ค่าแนะนำสารหนูในน้ำดื่มของ WHO
0.01 มก./ลิตร
เทียบเท่า 10 ไมโครกรัมต่อลิตร เป็นค่าแนะนำชั่วคราวด้านคุณภาพน้ำดื่ม ไม่ใช่ระดับที่รับประกันว่าไม่มีความเสี่ยงมะเร็ง
อย่างไรก็ดี เกณฑ์ดังกล่าวเป็นค่าแนะนำสำหรับน้ำดื่ม ไม่ใช่ปริมาณสารหนูที่ร่างกายสามารถรับได้โดยไม่มีความเสี่ยงอย่างสมบูรณ์ WHO จึงแนะนำให้ควบคุมระดับสารหนูในน้ำดื่มให้ต่ำที่สุดเท่าที่สามารถดำเนินการได้
สำหรับกรณีแม่น้ำกกและแม่น้ำสาย การตรวจพบสารหนูในน้ำผิวดินจำเป็นต้องพิจารณาผลตรวจจากจุดเก็บตัวอย่างและช่วงเวลาที่ตรวจวัด รวมถึงตรวจสอบแหล่งน้ำดื่มของประชาชนแยกต่างหาก เพื่อประเมินความเสี่ยงต่อสุขภาพได้อย่างเหมาะสม
ตรวจเลือดหรือปัสสาวะ รู้ได้หรือไม่ว่าเสี่ยงมะเร็ง?
ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคแห่งสหรัฐอเมริกา หรือ CDC ผ่านหน่วยงาน ATSDR ระบุว่า การตรวจสารหนูในปัสสาวะเป็นวิธีสำคัญสำหรับประเมินการได้รับสารหนูในช่วงไม่กี่วันที่ผ่านมา โดยแพทย์อาจพิจารณาตรวจแยกชนิดของสารหนูเพื่อประเมินความเสี่ยงได้แม่นยำขึ้น
เนื่องจากอาหารทะเลบางชนิดมีสารหนูอินทรีย์ที่เป็นพิษต่ำกว่า การตรวจสารหนูรวมในปัสสาวะจึงอาจให้ค่าสูงขึ้นหลังรับประทานอาหารทะเล โดยไม่สามารถสรุปได้ทันทีว่าเป็นการได้รับสารหนูอนินทรีย์ที่มีความเป็นพิษสูง
สิ่งสำคัญคือการตรวจพบสารหนูในปัสสาวะไม่ได้หมายความว่าผู้ได้รับสารจะเป็นมะเร็ง และไม่สามารถใช้ผลตรวจเพียงครั้งเดียวทำนายโอกาสเกิดโรคมะเร็งในอนาคตได้
หากมีประวัติใช้น้ำจากพื้นที่เสี่ยงต่อเนื่องหรือมีความผิดปกติทางผิวหนัง ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินประวัติการสัมผัสสารหนู ตรวจร่างกาย และพิจารณาการตรวจทางห้องปฏิบัติการที่เหมาะสม
ประชาชนริมแม่น้ำกกป้องกันความเสี่ยงอย่างไร?
สำหรับประชาชนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่เฝ้าระวังสารหนู การป้องกันที่สำคัญที่สุดคือการลดโอกาสได้รับสารหนูเข้าสู่ร่างกาย โดยเฉพาะจากน้ำที่ใช้ดื่มและประกอบอาหาร
WHO แนะนำให้ใช้แหล่งน้ำที่ผ่านการตรวจสอบคุณภาพและมีความปลอดภัย หลีกเลี่ยงการนำน้ำจากแหล่งที่สงสัยว่าปนเปื้อนมาใช้บริโภคโดยตรง เพราะการต้มน้ำตามปกติไม่สามารถกำจัดสารหนูที่ละลายอยู่ในน้ำได้
ส่วนการบริโภคปลาและสัตว์น้ำจากพื้นที่เฝ้าระวัง ควรติดตามผลตรวจจากหน่วยงานที่รับผิดชอบ เนื่องจากปริมาณสารหนูในสัตว์น้ำอาจแตกต่างกันตามชนิดของสัตว์น้ำ พื้นที่ และรูปแบบของสารหนูที่ตรวจพบ
หากจำเป็นต้องใช้แหล่งน้ำที่มีความเสี่ยง ควรเลือกวิธีบำบัดน้ำที่ได้รับการรับรองว่าสามารถลดสารหนูได้ และตรวจสอบคุณภาพน้ำหลังการบำบัด
ในระยะยาว การเฝ้าระวังคุณภาพน้ำอย่างต่อเนื่อง การตรวจสอบอาหารจากพื้นที่เสี่ยง และการติดตามสุขภาพของประชาชนกลุ่มที่อาจได้รับสารหนู เป็นมาตรการสำคัญที่จะช่วยลดโอกาสเกิดผลกระทบต่อสุขภาพ
ข้อเท็จจริงทางการแพทย์ยืนยันว่า การได้รับสารหนูไม่ได้ทำให้ทุกคนเป็นมะเร็ง แต่การได้รับสารหนูอนินทรีย์อย่างต่อเนื่องสามารถเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคมะเร็งได้ โดยเฉพาะเมื่อได้รับในปริมาณสูงเป็นเวลานาน การป้องกันตั้งแต่ต้นทางจึงมีความสำคัญต่อสุขภาพของประชาชนในระยะยาว
- ตรวจพบ “สารหนู” ในร่างกายสูง ต้องตกใจไหม
- รู้จัก "สารหนู" ในแหล่งน้ำ ภัยเงียบ! ไร้สีไร้กลิ่น ที่กำลังคุกคามสุขภาพคุณแบบระยะยาว
- ระวัง “สารหนู” ปนเปื้อน แนะ 3 วิธีลดความเสี่ยง ดื่มและกินอย่างไรให้ปลอดภัย?
- ฝายดักตะกอน ทางรอดแม่น้ำกก? หวังสกัดสารหนู โลหะหนักปนเปื้อน
- "ฝายดักตะกอน" ทางเลือกช่วยแม่น้ำกก ลดปัญหาสารพิษปนเปื้อน
บรรณาธิการออนไลน์
