ดร.สนธิ คชวัฒน์ นักวิชาการอิสระด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ชมรมนักวิชาการสิ่งแวดล้อมไทย โพสต์เฟซบุ๊กส่วนตัวแนะวิธีแก้ปัญหาสารพิษปนเปื้อนในแหล่งน้ำที่กลายเป็นปัญหาใหญ่ ซึ่งประเทศไทยมีส่วนในการรับแร่และส่งเคมีภัณฑ์สำหรับทำเหมืองในรัฐฉานที่ทำให้เกิดการปนเปื้อนของสารหนูและสารตะกั่วในแม่น้ำกก โดยการสร้างฝายดักตะกอน การลดปริมาณสารหนูที่ลำน้ำสายและกก ต้องลดต้นทางแหล่งกำเนิด(เหมืองแร่รัฐฉาน) ระหว่างทาง(ลำน้ำ)และที่ปลายทาง(การใช้น้ำฝั่งไทย) ซึ่งการทำฝายดักตะกอนในต่างปะเทศสามารถลดโลหะหนักได้บางส่วน
ฝายดักตะกอนและบำบัดโลหะหนัก (Heavy Metal Check Dam) สามารถลดปริมาณโลหะหนักและตะกอนปนเปื้อนในแหล่งน้ำได้ประมาณ 40% ถึงมากกว่า 80% ขึ้นอยู่กับรูปแบบโครง สร้าง วัสดุตัวกรองที่นำมาใช้ และชนิดของโลหะหนักโครงสร้างนี้ทำหน้าที่ชะลอความเร็วของกระแสน้ำเพื่อให้ตะกอนที่จับตัวกับโลหะหนักตกตะกอนลงสู่ก้นลำน้ำ และใช้วัสดุดูดซับในการดักจับไอออนของโลหะที่ละลายน้ำไว้ไม่ให้ไหลปนเปื้อนไปสู่พื้นที่ท้ายน้ำ
สรุปข่าว
ดร.สนธิ คชวัฒน์ นักวิชาการอิสระด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ชมรมนักวิชาการสิ่งแวดล้อมไทย โพสต์เฟซบุ๊กส่วนตัวแนะวิธีแก้ปัญหาสารพิษปนเปื้อนในแหล่งน้ำที่กลายเป็นปัญหาใหญ่ ซึ่งประเทศไทยมีส่วนในการรับแร่และส่งเคมีภัณฑ์สำหรับทำเหมืองในรัฐฉานที่ทำให้เกิดการปนเปื้อนของสารหนูและสารตะกั่วในแม่น้ำกก โดยการสร้างฝายดักตะกอน การลดปริมาณสารหนูที่ลำน้ำสายและกก ต้องลดต้นทางแหล่งกำเนิด(เหมืองแร่รัฐฉาน) ระหว่างทาง(ลำน้ำ)และที่ปลายทาง(การใช้น้ำฝั่งไทย) ซึ่งการทำฝายดักตะกอนในต่างปะเทศสามารถลดโลหะหนักได้บางส่วน
ฝายดักตะกอนและบำบัดโลหะหนัก (Heavy Metal Check Dam) สามารถลดปริมาณโลหะหนักและตะกอนปนเปื้อนในแหล่งน้ำได้ประมาณ 40% ถึงมากกว่า 80% ขึ้นอยู่กับรูปแบบโครง สร้าง วัสดุตัวกรองที่นำมาใช้ และชนิดของโลหะหนักโครงสร้างนี้ทำหน้าที่ชะลอความเร็วของกระแสน้ำเพื่อให้ตะกอนที่จับตัวกับโลหะหนักตกตะกอนลงสู่ก้นลำน้ำ และใช้วัสดุดูดซับในการดักจับไอออนของโลหะที่ละลายน้ำไว้ไม่ให้ไหลปนเปื้อนไปสู่พื้นที่ท้ายน้ำ
ส่วนประสิทธิภาพในการลดปริมาณโลหะหนัก จะแบ่งออกเป็น 2 ระดับตามกลไกการออกแบบ
1.ฝายชะลอน้ำทั่วไป สามารถดักจับตะกอนดินที่พัดพามาในลำน้ำได้สูงถึง 50% – 84% เนื่องจากโลหะหนักส่วนใหญ่ในธรรมชาติมักเกาะติดอยู่กับอนุ ภาคดินและตะกอนแขวนลอย การดักตะกอนจึงช่วยลดปริมาณโลหะหนักรวมที่ไหลไปท้ายน้ำได้ในสัดส่วนที่ใกล้เคียงกัน
2.ฝายดักโลหะหนักแบบเสริมวัสดุดูดซับ หากมีการบรรจุวัสดุที่มีคุณสมบัติทางเคมีในการดูดซับและปรับค่าความเป็นกรด-ด่าง (pH) เช่น หินปูน ถ่านชีว ภาพ (Biochar) ซีโอไลต์ หรือวัสดุเหลือใช้จากอุตสาหกรรม สามารถกำจัดโล หะหนักที่ละลายน้ำได้สูง65% – 90% เช่น ทองแดง เหล็ก สังกะสี ตะกั่วและสารหนู
สำหรับกลไกการทำงาน ฝายดักตะกอนทำงานโดยอาศัยหลักการทางกายภาพและเคมีพื้นฐานร่วมกัน 4 ขั้นตอน ดังนี้
1. ชะลอความเร็วของกระแสน้ำ ตัวฝายที่สร้างขวางทางน้ำทำหน้าที่ลดความลาดชันของลำธาร เมื่อน้ำไหลปะ ทะฝาย ความเร็วของกระแสน้ำจะลดลงอย่างฉับพลัน
2. การตกตะกอนด้วยแรงโน้มถ่วง เมื่อน้ำนิ่งขึ้น ตะกอนดิน ทราย และเศษแร่ที่มีน้ำหนักมากจะจมตัวลงสู่ก้นลำน้ำบริเวณหน้าฝาย โลหะหนักอย่างตะกั่ว สารหนู หรือแคดเมียม ที่มักเกาะติดอยู่กับอนุภาคดินจะถูกกักเก็บไว้ในชั้นตะ กอนนี้ด้วย
3. การดูดซับและตกผลึก ในฝายที่ออกแบบเฉพาะทาง อาจมีการบรรจุวัสดุกรอง (Filter Media) เช่น หินปูน ซีโอไลต์ หรือถ่านชีวภาพ วัสดุเหล่านี้ช่วยปรับค่าความเป็นกรด-ด่าง (pH) และดูดซับไอออนของโลหะหนักบางส่วนให้จับตัวเป็นตะกอนไม่ละลายน้ำ
4 การขุดลอกและกำจัด
ฝายเป็นเพียงจุดพักและรวบรวมสารโลหะหนักชั่วคราว เจ้าหน้าที่จำเป็นต้องขุดลอกตะกอนหน้าฝายเมื่อสะสมถึงระดับ1/3หรือ1/2ของความสูงฝาย เพื่อนำเอาไปฝังกลบอย่างปลอดภัยตามหลักวิชาการ
สุดท้ายการเพิ่มประสิทธิภาพ ปลูกพืชน้ำและหญ้าแฝกที่ขึ้นบริเวณหน้าฝายจะดูดซึมโลหะหนักบางส่วนไปเก็บไว้ในรากและลำต้น ช่วยป้องกันไม่ให้โลหะหนักไหลปนเปื้อนไปสู่พื้นที่ท้ายน้ำและต้องนำไปกำจัดฝังกลบแบบปลอดภัยต่อไป
- ในน้ำอาจไม่เหลือปลา ในนาเสี่ยงมีสารพิษ ดร.สนธิ ชี้ต้องมีมาตรการ ป้องกันสารหนู-ตะกั่วข้ามแดน
- สธ.แนะเลี่ยงการใช้น้ำจากแม่น้ำปนเปื้อนสารหนูโดยตรง
- เตือนได้รับสารหนูเป็นเวลานานเสี่ยงมะเร็งผิวหนัง
- แพทย์เตือนภัย! น้ำปนเปื้อน "สารหนู" พิษร้ายทำลายพัฒนาการเด็ก เสี่ยง"มะเร็ง"ระยะยาวถึงโต-สมองช้า
- รัฐบาลเร่งแก้มลพิษแม่น้ำกก เตรียมประสานเมียนมาแก้ปัญหาข้ามแดน
ที่มาข้อมูล : เฟซบุ๊กSonthi Kotchawat
ที่มารูปภาพ : Sonthi Kotchawat
