เจาะมาตรการสกัด “พ่อทิพย์” คุมเข้มใบเกิด ปิดช่องสวมสิทธิ์สัญชาติ

ยกระดับ “ท.ร.1/1” จุดเริ่มต้นการตรวจสอบ

หนึ่งในมาตรการสำคัญคือการกำหนดแนวทางการออกหนังสือรับรองการเกิด หรือแบบ ท.ร.1/1 สำหรับบุคลากรของสถานพยาบาลทั้งโรงพยาบาลรัฐและเอกชน โดยกระทรวงสาธารณสุขกำชับให้ปฏิบัติอย่างเคร่งครัด เนื่องจากเอกสารดังกล่าวเป็นข้อมูลสำคัญในกระบวนการแจ้งเกิดและการจัดทำทะเบียนราษฎร

สถานพยาบาลต้องรับรองเฉพาะข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการเกิดที่เกิดขึ้นจริง เช่น วัน เวลา สถานที่ และวิธีการคลอด ไม่ใช่ผู้ทำหน้าที่รับรองความสัมพันธ์ทางกฎหมายระหว่างบิดากับบุตร หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับความสัมพันธ์ดังกล่าว ต้องแนะนำให้บิดามารดาตรวจสารพันธุกรรม หรือ DNA จากสถาบันที่รัฐรับรอง เพื่อให้นายทะเบียนนำไปประกอบการพิจารณาตามขั้นตอน

บันทึกข้อมูลละเอียด ตรวจสอบย้อนหลังได้

แนวทางใหม่ยังเน้นการเก็บข้อมูลอย่างละเอียด ตั้งแต่ประวัติการฝากครรภ์ ข้อมูลการสมรส ไปจนถึงข้อมูลประจำตัวของบิดามารดา โดยต้องอ้างอิงจากเอกสารแสดงตนฉบับจริง ไม่ใช้เพียงข้อมูลที่ผู้มารับบริการแจ้งด้วยวาจา

ขณะเดียวกัน ข้อมูลในหนังสือรับรองการเกิด ท.ร.1/1 ต้องถูกนำเข้าสู่ “ระบบให้บริการหนังสือรับรองการเกิด” ของกรมการปกครองทันที เพื่อสร้างหลักฐานในระบบและลดความเสี่ยงจากการกลับมาแก้ไขข้อมูลภายหลัง

มาตรการดังกล่าวทำให้กระบวนการตรวจสอบไม่ได้หยุดอยู่เพียงวันที่เด็กคลอด แต่สามารถย้อนกลับไปตรวจสอบความเชื่อมโยงของข้อมูลได้ หากภายหลังพบข้อสงสัยเกี่ยวกับสถานะบุคคลหรือความสัมพันธ์ของบิดามารดา

แยกหน้าที่ ลดช่องโหว่ทุจริต

อีกประเด็นสำคัญคือการแยกบทบาทของเจ้าหน้าที่ ไม่ให้บุคคลใดบุคคลหนึ่งมีอำนาจดำเนินการตั้งแต่ต้นจนจบเพียงคนเดียว โดยพยาบาลหรือผู้ทำคลอดรับรองเฉพาะข้อเท็จจริงทางการแพทย์ เจ้าหน้าที่เวชระเบียนบันทึกข้อมูลตามเอกสารสิทธิ์และตรวจสอบกับฐานข้อมูลของรัฐ ส่วนผู้มีอำนาจลงนามต้องตรวจสอบความสอดคล้องของข้อมูลทั้งหมดก่อนออกเอกสาร

การแบ่งหน้าที่ดังกล่าวเป็นการสร้างระบบตรวจสอบหลายชั้น ลดช่องว่างที่อาจเกิดขึ้นจากความผิดพลาดหรือการทุจริตของบุคคลใดบุคคลหนึ่ง

ห้ามโรงพยาบาลพาไปแจ้งเกิดแทนอำเภอ-เขต

รัฐบาลยังวางข้อห้ามอย่างชัดเจนว่า สถานพยาบาลต้องไม่อำนวยความสะดวกในการนำเอกสารไปจดทะเบียนแจ้งเกิดแทนที่อำเภอหรือสำนักงานเขต โดยให้บิดามารดาหรือเจ้าบ้านเป็นผู้ดำเนินการด้วยตนเอง

นอกจากนี้ ห้ามออกหนังสือ ท.ร.1/1 ให้เด็กที่ไม่ได้เกิดในโรงพยาบาล ยกเว้นกรณีส่งต่อฉุกเฉินระหว่างทางและมีพยาบาลเป็นผู้ตัดสายสะดือ โดยให้โรงพยาบาลที่มีส่วนร่วมในการรักษาเป็นผู้ดำเนินการออกเอกสารตามหลักเกณฑ์

4 สัญญาณผิดปกติที่ต้องจับตา

เพื่อป้องกันการสวมสิทธิ์ กระทรวงสาธารณสุขยังกำหนดให้บุคลากรเฝ้าระวังพฤติการณ์ที่อาจผิดปกติ หากพบต้องรายงานผู้บริหารเพื่อเข้าสู่กระบวนการตรวจสอบทันที ได้แก่

1. มารดาต่างชาติไม่ทราบข้อมูลพื้นฐานของบิดา หรือไม่สามารถระบุสถานที่ทำงานของบิดาได้

2. บิดาไม่มาปรากฏตัวหรือไม่มีส่วนร่วมในการดูแลรักษามารดาระหว่างพักฟื้น

3. สถานที่ฝากครรภ์ไม่สอดคล้องกับที่พักอาศัยปัจจุบันโดยไม่มีเหตุผลอันควร

4. มีความพยายามขอเปลี่ยนชื่อบิดาในเวชระเบียน หลังจากบันทึกประวัติการเกิดไปแล้ว

อย่างไรก็ตาม สัญญาณเหล่านี้เป็นเพียงเหตุให้ “ตรวจสอบ” ไม่ใช่ข้อสรุปว่ามีการกระทำผิด โดยต้องพิจารณาข้อเท็จจริงและหลักฐานประกอบตามกระบวนการที่เกี่ยวข้อง

สกัดตั้งแต่ต้นทาง ก่อนข้อมูลเข้าสู่ระบบทะเบียน

มาตรการจัดการปัญหา “พ่อทิพย์” จึงไม่ได้มุ่งเฉพาะการดำเนินคดีภายหลังพบการสวมสิทธิ์ แต่เน้นการป้องกันตั้งแต่ต้นทาง ตั้งแต่การคลอด การออกหนังสือรับรองการเกิด การบันทึกข้อมูลเข้าสู่ระบบ ไปจนถึงขั้นตอนการแจ้งเกิดต่อนายทะเบียน

รัฐบาลย้ำว่า การกวาดล้างขบวนการ “พ่อทิพย์” หรือการสวมสิทธิ์สัญชาติไทย จะดำเนินการผ่านความร่วมมือของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ทั้งการตรวจสอบข้อมูล การสืบสวน และการบังคับใช้กฎหมาย เพื่อปิดช่องโหว่ของระบบและป้องกันไม่ให้กระบวนการแจ้งเกิดถูกนำไปใช้เป็นเครื่องมือในการแสวงหาสัญชาติโดยมิชอบ

เป้าหมายสำคัญจึงอยู่ที่การทำให้ข้อมูลตั้งแต่ “เด็กเกิดที่ไหน ใครเป็นผู้ทำคลอด ใครเป็นบิดามารดา และข้อมูลถูกบันทึกอย่างไร” มีหลักฐานตรวจสอบได้ทุกขั้นตอน เพื่อรักษาความน่าเชื่อถือของระบบทะเบียนราษฎรและระบบสัญชาติไทยในระยะยาว