เครียดแล้วปวดอึ ไม่ได้คิดไปเอง รู้จัก “Gut-Brain Axis” แกนเชื่อมโยงลำไส้กับสมอง

Gut-Brain Axis คืออะไร?

Gut-Brain Axis คือ ระบบการสื่อสารสองทางระหว่างลำไส้กับสมอง โดยมีทั้งระบบประสาท สัญญาณฮอร์โมน สารเคมี และระบบภูมิคุ้มกันเข้ามาเกี่ยวข้อง ทำให้ทั้งสองส่วนสามารถส่งสัญญาณถึงกันและส่งผลต่อการทำงานของกันและกันได้

หนึ่งในองค์ประกอบสำคัญคือระบบประสาทในลำไส้ ซึ่งควบคุมการทำงานหลายอย่างของระบบทางเดินอาหาร ตั้งแต่การเคลื่อนไหวของลำไส้ไปจนถึงการหลั่งสารที่ช่วยในการย่อยอาหาร ขณะเดียวกัน สมองก็สามารถส่งสัญญาณกลับมามีอิทธิพลต่อการทำงานของลำไส้ได้เช่นกัน

นี่จึงเป็นเหตุผลที่เมื่อเกิดความเครียด ความกังวล หรือตื่นเต้นมาก ๆ บางคนอาจมีอาการปวดท้อง คลื่นไส้ ท้องเสีย หรือรู้สึกอยากขับถ่ายทันที เพราะอารมณ์และความรู้สึกสามารถส่งผลต่อการทำงานของระบบทางเดินอาหารได้

จุลินทรีย์ในลำไส้เกี่ยวข้องกับอารมณ์อย่างไร?

ภายในลำไส้มีจุลินทรีย์หลากหลายชนิด ทั้งแบคทีเรีย เชื้อรา และไวรัส ซึ่งมีบทบาทต่อการย่อยอาหาร การทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน และการผลิตสารบางชนิดที่เกี่ยวข้องกับการสื่อสารระหว่างลำไส้กับสมอง

หนึ่งในสารที่เกี่ยวข้องคือเซโรโทนิน ซึ่งเป็นสารสื่อประสาทที่มีบทบาทในการควบคุมอารมณ์ การนอนหลับ และการทำงานของระบบทางเดินอาหาร โดยเซโรโทนินประมาณ 90 เปอร์เซนต์ของร่างกายพบว่าถูกสร้างขึ้นในทางเดินอาหาร 

อย่างไรก็ตาม เซโรโทนินที่สร้างในลำไส้ไม่ได้เดินทางเข้าสมองโดยตรง แต่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการทำงานของลำไส้และการส่งสัญญาณผ่านระบบ Gut-Brain Axis

นักวิทยาศาสตร์กำลังศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างจุลินทรีย์ในลำไส้กับสุขภาพจิตอย่างต่อเนื่อง โดยพบความเชื่อมโยงกับความเครียด ความวิตกกังวล และภาวะซึมเศร้าในบางการศึกษา แต่ยังไม่สามารถสรุปได้ว่าความไม่สมดุลของจุลินทรีย์เป็นสาเหตุโดยตรงของปัญหาสุขภาพจิตเหล่านี้

ลำไส้ส่งสัญญาณถึงสมองได้อย่างไร?

การสื่อสารระหว่างลำไส้กับสมองเกิดขึ้นผ่านหลายเส้นทาง หนึ่งในนั้นคือเส้นประสาทเวกัส  ซึ่งทำหน้าที่ส่งสัญญาณระหว่างสมองกับอวัยวะภายใน รวมถึงระบบทางเดินอาหาร ช่วยให้สมองรับรู้การเปลี่ยนแปลงภายในลำไส้ ขณะเดียวกัน สัญญาณจากสมองก็สามารถส่งผลต่อการเคลื่อนไหวและการทำงานของลำไส้ได้เช่นกัน

นอกจากนี้ ระบบภูมิคุ้มกันและสารที่เกี่ยวข้องกับการอักเสบยังมีส่วนในการสื่อสารระหว่างสองระบบนี้ด้วย โดยมีงานวิจัยที่พบความเชื่อมโยงระหว่างการอักเสบกับปัญหาสุขภาพจิตบางประเภท แม้ความสัมพันธ์ดังกล่าวจะมีความซับซ้อนและยังต้องศึกษาเพิ่มเติม

ท้ายที่สุด อาการเครียดแล้วปวดท้องหรืออยากเข้าห้องน้ำเป็นตัวอย่างหนึ่งที่แสดงให้เห็นว่าลำไส้กับสมองทำงานเชื่อมโยงกันอย่างใกล้ชิด การเข้าใจกลไกนี้ช่วยให้เราหันมาใส่ใจทั้งสุขภาพทางเดินอาหารและสุขภาพจิตได้มากขึ้น แต่หากมีอาการปวดท้องหรือการขับถ่ายผิดปกติบ่อยครั้ง รุนแรง หรือมีอาการผิดปกติอื่นร่วมด้วย ควรปรึกษาแพทย์เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง