"คิดถึงงานเก่า" ทั้งที่ตอนอยู่ก็ "อยากลาออกทุกวัน" เบื้องหลังความรู้สึกโหยหา เมื่อสมองชอบพาเรากลับไปจุดเดิม

หลายคนหลังลาออกจากงานที่เคยทำให้เครียด กลับพบว่าตัวเองคิดถึงที่ทำงานเก่า เพื่อนร่วมงาน หรือชีวิตในตอนนั้นขึ้นมาเสียอย่างนั้น ทั้งที่ตอนอยู่รู้สึกว่า "เมื่อไหร่ จะได้ลาออกสักที?" สิ่งนี้เกิดจากอะไร เราคิดถึง "งานเก่า" จริงๆ หรือกำลังคิดถึงความคุ้นเคย ความสัมพันธ์ หรือช่วงชีวิตในตอนนั้น?

ความคุ้นเคยมีผลต่อความรู้สึกผูกพันอย่างไร

ในทางจิตวิทยามีสิ่งที่เรียกว่า Mere-Exposure Effect หรือภาวะการคุ้นชิน ซึ่งหมายถึงยิ่งคุ้นเคยกับสิ่งใดมากเท่าไหร่ ก็ยิ่งมีแนวโน้มรู้สึกพึงพอใจและผูกพันกับสิ่งนั้นมากขึ้น แม้สิ่งนั้นจะไม่ดีหรือไม่พึงประสงค์ก็ตาม

นอกจากนี้สมองของเรายังชอบความแน่นอนและคาดเดาได้ งานเก่าถึงจะแย่ แต่เรา "รู้" ว่าปัญหาแบบนี้ต้องแก้อย่างไร ใครคือคนที่ต้องระวัง และระบบงานเป็นอย่างไร แต่เมื่อย้ายมาที่ใหม่ซึ่งอาจดีกว่า สมองกลับต้องเผชิญกับความไม่แน่นอนและความคาดเดาไม่ได้ ทำให้เกิดความเครียด และความเครียดนี้เองที่ทำให้สมองนึกถึง 

"ความคุ้นเคย" เดิม ซึ่งมีลักษณะคล้ายความผูกพัน

ทำไมเมื่อเวลาผ่านไป เราจึงมักนึกถึงแต่ด้านดีของงานเก่า

นอกจาก Mere-Exposure Effect แล้ว สมองมนุษย์ยังมีกลไกที่เรียกว่า Fading Affect Bias (FAB) คือความรู้สึกเชิงลบมักจางหายไปตามกาลเวลาเร็วกว่าความรู้สึกเชิงบวก

เมื่อเผชิญกับความเครียดในอดีต เช่น งานหนักหรือหัวหน้าแย่ สมองจะบันทึกความเจ็บปวดนั้นไว้เพื่อเอาตัวรอด แต่พอผ่านมันมาได้แล้ว ความเจ็บปวดและความกดดันเหล่านั้นจะเริ่มจางหายไป สิ่งที่เหลือไว้คือภาพความทรงจำในส่วนที่ดี เช่น ความสนุกตอนคุยกับเพื่อนร่วมงาน หรือความสำเร็จเล็กๆ น้อยๆ