ทำไมซึมเศร้าชอบทำหน้าไร้อารมณ์ ทั้งที่ในใจดิ่งมาก

ทำไมซึมเศร้าบางคนสีหน้าเฉยเมยไร้อารมณ์ ทั้งที่ในใจดำดิ่งมาก หลายคนก็ไม่ได้พยายามซ่อนอารมณ์ แต่มันแสดงออกมาลำบากมาก

ถ้าใครมีคนใกล้ตัวเป็นซึมเศร้า เคยสังเกตมั้ยคะว่า ครั้งเขาไม่ได้ร้องไห้ ไม่ได้แสดงสีหน้าเศร้าเลยด้วยซ้ำ นิ่งๆ พูดช้า แทบไม่มีอารมณ์บนใบหน้าเลย

ทั้งที่ความจริงแล้ว ข้างในจิตใจกำลังดำดิ่งหนัก จนแทบไม่เหลือแรงจะประคองตัวเองอยู่แล้ว

อันนี้คือเป็นอีกหนึ่งเหตุผลที่สีหน้าของคน ไม่สามารถระบุถึงอารมณ์ที่แท้จริงได้เสมอไป

เหตุที่หลายคนเป็นแบบนั้น อาจจะไม่ใช่เพราะเขาพยายามเก็บซ่อนไว้อย่างเดียว แต่ระบบการควบคุมการแสดงออกสีหน้าทำงานยากขึ้นด้วย

ก่อนจะไปถึงจุดนั้น ขออธิบายก่อนว่าการแสดงสีหน้าปกติ สมองทำไงกันบ้าง

ความจริงแล้ว การแสดงสีหน้าไม่ใช่แค่การขยับกล้ามเนื้อใบหน้าตรงๆ อย่างเดียว แต่เป็นผลลัพธ์ของเครือข่ายสมองหลายส่วนที่ทำงานต่อเนื่องกัน

เมื่อเรารู้สึกดีใจ เสียใจ หรือนอยใครบ้างคน สมองส่วนประมวลผลด้านอารมณ์ เช่น Amygdala และ Anterior cingulate cortex (ACC) จะสร้างสัญญาณอารมณ์ขึ้นมาก่อน

จากนั้นสมองส่วนหน้า (PFC) จะประเมินว่า ควรแสดงออกมากน้อยเพียงใด 

ร่วมกับสมองส่วนจูน/คัดกรองชุดสัญญาณการขยับกล้ามเนื้อ (Basal ganglia) ก็จะร่วมทำงานด้วย แล้วทั้งไหนจะส่งคำสั่งลงไปยังศูนย์รวบรวมคำสั่งเคลื่อนที่ (Premotor area) แล้วส่งไปจุดควบคุมกล้ามเนื้อต่อไป (Primary motor cortex) และชุดคำสั่งการเคลื่อนที่จะถูกส่งออกจากสมอง ไปยังกล้ามเนื้อบนใบหน้าเพื่อแสดงอารมณ์

กล่าวคือ สีหน้าที่เราเห็น เป็นปลายทางของเครือข่ายสมองหลายจุดเลย

แต่ในผู้ป่วยซึมเศร้าหลายคน โดยเฉพาะผู้ที่มีอาการรุนแรง สมองหลายเครือข่ายกลับทำงานลดลง

วงจรระหว่าง Prefrontal cortex กับ Basal ganglia ส่งสัญญาณเริ่มการเคลื่อนไหวได้ไม่ดี เกิดภาวะที่เรียกว่า 

ภาวะเชื่องช้า (Psychomotor retardation) คือระบบการทำงานของกล้ามเนื้อจะดูช้าไปหมด จนดูเคลื่อนไหวช้า ซึ่งก็โดนไปถึงกล้ามเนื้อใบหน้าด้วย ที่แสดงสีหน้าออกมายากขึ้น

ดังนั้นจึงไม่ใช่ว่าเขา “ไม่มีความรู้สึก” แต่เป็นเพราะสมองที่ป่วย กำลังส่งคำสั่งออกมาได้ไม่เต็มที่ จนสิ่งที่อยู่ในใจ ไม่สามารถถ่ายทอดออกมาทางสีหน้าได้เหมือนเดิม

นี่จึงเป็นเหตุผลว่า ทำไมผู้ป่วยซึมเศร้าบางคน แม้กำลังทุกข์อย่างมาก กลับดูเหมือนไม่รู้สึกอะไรเลย

ความเงียบ สีหน้าเรียบ หรือการนั่งนิ่ง ไม่ได้แปลว่าเขาไม่เจ็บปวด บางครั้ง มันอาจเป็นหลักฐานว่า สมองกำลังใช้พลังงานทั้งหมดที่เหลืออยู่ เพียงเพื่อประคองให้ตัวเองผ่านแต่ละวันไปให้ได้

ดังนั้น อย่าตัดสินใครจากสีหน้าค่ะ คนที่ยิ้มได้ อาจกำลังร้องไห้อยู่ข้างใน และคนที่สีหน้าเฉยเมย ก็อาจกำลังต่อสู้กับโรคที่ทำให้แม้แต่การแสดงอารมณ์ธรรมดา กลายเป็นเรื่องที่สมองทำได้ยากกว่าคนทั่วไป

ขอให้ทุกท่านที่กำลังเผชิญกับโรคซึมเศร้า ค่อย ๆ ฟื้นตัว และกลับมายิ้มได้อีกครั้งในวันที่สมองแข็งแรงขึ้นนะคะ

ขอบคุณข้อมูลจาก Eva - อิศวาพร