ผู้ป่วยรายแรกของโลกเข้ารับการผ่าตัดสมองโดยมี AI เป็นผู้ช่วยแบบเรียลไทม์

ผู้ป่วยรายนี้ ชื่อว่า รีส ฮิบเบิร์ต คุณพ่อลูกสองวัย 48 ปี จากเบดฟอร์ดเชียร์ เมื่อประมาณ 18 เดือนก่อน เขาหมดสติและเกิดอาการชักกลางถนน ก่อนการตรวจสแกนสมองจะพบเนื้องอกขนาด 11 มิลลิเมตร แม้จะไม่ใช่มะเร็ง แต่เนื้องอกดังกล่าวเติบโตอยู่บนต่อมใต้สมอง ซึ่งเป็นอวัยวะขนาดประมาณลูกแก้วบริเวณฐานกะโหลกศีรษะ ทำหน้าที่สร้างฮอร์โมนสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการเจริญเติบโต ระบบเผาผลาญ รวมถึงการควบคุมความดันโลหิตและอุณหภูมิร่างกาย

สำหรับ ฮิบเบิร์ต ผลกระทบที่หนักที่สุดกลับไม่ได้เกิดขึ้นกับร่างกายเพียงอย่างเดียว แต่ยังส่งผลต่อสภาพจิตใจและความรู้สึก เขายังคงพยายามใช้ชีวิตตามปกติและทำหน้าที่ดูแลภรรยาเหมือนเดิม แม้ต้องเผชิญกับโรคที่ไม่รู้ว่าจะส่งผลต่อชีวิตมากแค่ไหน

เมื่อทีมแพทย์เสนอให้เขาเข้ารับการผ่าตัดโดยมี AI เข้ามาช่วย เขาจึงตัดสินใจเข้าร่วมการทดลองทันที โดยมองว่าการที่ผู้ป่วยยอมเข้าร่วมงานวิจัยเป็นส่วนสำคัญที่ช่วยให้แพทย์เรียนรู้และทำให้การรักษาพัฒนาต่อไปได้

การผ่าตัดครั้งนี้ใช้วิธีสอดกล้องเอนโดสโคป ซึ่งเป็นกล้องขนาดเล็กติดอยู่กับอุปกรณ์ทรงแท่ง ผ่านทางจมูกเข้าไปจนถึงบริเวณฐานกะโหลกศีรษะ จากนั้นศัลยแพทย์ต้องค่อย ๆ เข้าถึงเนื้องอกที่อยู่หลังชั้นกระดูกและเยื่อหุ้มที่มีความเหนียว โดยต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ เพราะบริเวณดังกล่าวมีทั้งเส้นประสาทและหลอดเลือดสำคัญซ่อนอยู่ และโครงสร้างทางกายวิภาคของแต่ละคนก็แตกต่างกัน

โดยทั่วไป การผ่าตัดเนื้องอกชนิดนี้มีโอกาสประมาณ 25–50 เปอร์เซนต์ ที่จะไม่สามารถนำเนื้องอกออกได้ทั้งหมด และมีความเสี่ยงที่หลอดเลือดขนาดใหญ่จะได้รับบาดเจ็บ AI จึงเข้ามาช่วยในจุดนี้ โดยระบบจะวิเคราะห์ภาพวิดีโอจากการผ่าตัดแบบสด ๆ บนหน้าจออีกเครื่อง พร้อมติดตามตำแหน่งเครื่องมือผ่าตัด และทำเครื่องหมายบริเวณที่คาดว่าจะมีหลอดเลือดและเส้นประสาทสำคัญอยู่ จากนั้นจะแสดงให้ศัลยแพทย์เห็นว่าบริเวณใดมีความปลอดภัยมากกว่าในการนำเนื้องอกออก

ลักษณะการทำงานของ AI คล้ายกับเทคโนโลยีจดจำใบหน้าที่พบในสมาร์ตโฟน เพียงแต่แทนที่จะจดจำใบหน้า ระบบนี้ถูกฝึกให้จดจำโครงสร้างทางกายวิภาคที่สำคัญและบางส่วนอาจมองเห็นได้ยากระหว่างการผ่าตัด

ก่อนนำมาใช้กับผู้ป่วยจริง นักวิจัยได้ฝึกและทดสอบระบบจากวิดีโอการผ่าตัดเนื้องอกต่อมใต้สมองหลายร้อยครั้ง โดยผู้เชี่ยวชาญจะทำเครื่องหมายตำแหน่งของหลอดเลือดและเส้นประสาทในแต่ละวิดีโอ เพื่อให้ AI เรียนรู้และสามารถระบุโครงสร้างสำคัญเหล่านี้ได้

ทีมวิจัยมองว่า AI สามารถทำหน้าที่เสมือน “ดวงตาคู่ที่สอง” ของศัลยแพทย์ เพราะระบบได้รับการฝึกจากข้อมูลการผ่าตัดจำนวนมากกว่าที่ศัลยแพทย์ส่วนใหญ่จะมีโอกาสพบเห็นตลอดช่วงชีวิตการทำงาน ที่สำคัญคือระบบนี้สามารถวิเคราะห์ข้อมูลได้แบบเรียลไทม์ ต่างจาก AI ทดลองบางระบบที่สามารถทำงานได้เฉพาะจากข้อมูลก่อนหรือหลังการผ่าตัด

อย่างไรก็ตาม AI ไม่ได้เข้ามาแทนที่ศัลยแพทย์ เพราะแพทย์ยังคงเป็นผู้ควบคุมการผ่าตัดทั้งหมด และสามารถตัดสินใจได้ว่าจะทำตามคำแนะนำของระบบหรือไม่

ในอนาคต ทีมวิจัยต้องการพัฒนา AI ให้มีลักษณะคล้าย ChatGPT สำหรับศัลยแพทย์ ซึ่งสามารถทำหน้าที่เหมือนผู้เชี่ยวชาญอีกคนหนึ่งในห้องผ่าตัด คอยให้ข้อมูลและคำแนะนำเมื่อแพทย์ต้องการ แต่การตัดสินใจขั้นสุดท้ายยังคงเป็นของมนุษย์