รับมือ “อารมณ์ดิ่งก่อนมีเมนส์” ปรับยาแบบไหน? ปรับชีวิตยังไง? ไม่ให้ใจพังทุกรอบเดือน

ก่อนประจำเดือนมาทำไมถึงดิ่งมาก? เข้าใจภาวะโรคซึมเศร้าที่แย่ลงจากรอบเดือน

อาการสิ้นหวัง เหนื่อยอึดอัด และอารมณ์ดิ่งจมลงไปมากกว่าปกติในช่วง 1-2 สัปดาห์ก่อนที่ประจำเดือนจะมา เป็นปรากฏการณ์ทางคลินิกที่พบบ่อยมากในผู้หญิง โดยเฉพาะกลุ่มผู้ป่วยที่มีโรคทางจิตเวชร่วมอยู่เดิมแล้ว ไม่ว่าจะเป็นโรคซึมเศร้า โรคไบโพลาร์ หรือโรคตื่นตระหนกวิตกกังวล

ในทางการแพทย์เราเรียกภาวะที่ความแปรปรวนของฮอร์โมนเพศหญิงเข้าไปซ้ำเติมให้โรคทางจิตเวชเดิมมีอาการรุนแรงขึ้นนี้ว่า Premenstrual Exacerbation (หรือบางครั้งเรียกว่า Premenstrual Aggravate Depression ในกรณีของโรคซึมเศร้า) ซึ่งเกิดจากการที่ฮอร์โมนเอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรนดิ่งลดระดับลงอย่างรวดเร็วในเนื้อสมองช่วงครึ่งหลังของรอบเดือน ส่งผลให้สารเซโรโทนินที่ควบคุมความสุขและความคงที่ของอารมณ์ลดต่ำลงตามไปด้วย อาการดิ่งกระวนกระวายหรือความคิดไม่อยากอยู่จึงพุ่งสูงขึ้นมาเป็นช่วงๆ 

แนวทางการปรับเปลี่ยนและรักษา

เมื่อประเมินแล้วพบว่าอาการดิ่งสัมพันธ์กับรอบเดือนอย่างชัดเจน การวางแผนดูแลรักษาจะแบ่งออกเป็น 2 ส่วนหลักๆ ดังนี้

1. การปรับเปลี่ยนในแง่ของยาต้านเศร้า

หากคนไข้มีอาการดิ่งทางอารมณ์รุนแรงจนเสี่ยงอันตรายในช่วงนี้ จิตแพทย์อาจพิจารณาปรับเปลี่ยนแผนการให้ยาใน 2 รูปแบบหลักๆ:

• การเพิ่มยาเฉพาะช่วง: แพทย์อาจแนะนำให้คนไข้เพิ่มปริมาณยาต้านเศร้าขึ้นชั่วคราว (เช่น เพิ่มครึ่งเม็ด) เฉพาะในช่วง 2 สัปดาห์ก่อนที่ประจำเดือนจะมา และปรับลดกลับมาเท่าเดิมเมื่อประจำเดือนมาแล้ว

• การปรับยาให้คงที่ระยะยาว: หากอาการแกว่งรุนแรงมากในทุกๆ เดือน อาจพิจารณาปรับเพิ่มขนาดยาหลักให้สูงขึ้นและคงที่สม่ำเสมอตลอดทั้งเดือน เพื่อสร้างเกราะกำบังเคมีในสมองไม่ให้ดิ่งวูบวาบตามฮอร์โมน