วิธีช่วยกู้ป่าแอมะซอน แจกเงินวันละ 80 บาท! งานวิจัยเผยผลลัพธ์สุดทึ่ง ชุมชนเกือบ 90% หันมาดูแลอย่างดี

โครงการดังกล่าวดำเนินการโดยองค์กรการกุศล Cool Earth จากสหราชอาณาจักร เป็นระยะเวลา 2 ปี ครอบคลุมประชาชน 211 คน จาก 3 ชุมชนในพื้นที่ของชนพื้นเมืองอาชานิงกา (Asháninka) ประเทศเปรู โดยผู้เข้าร่วมได้รับเงินสนับสนุนทั้งหมด 6 ครั้ง ครั้งละ 1,032 โซลเปรู หรือคิดเป็นรายได้เฉลี่ยประมาณวันละ 2 ปอนด์ หรือราว 80-90 บาท โดยสามารถนำเงินไปใช้จ่ายได้อย่างอิสระ ไม่มีข้อกำหนดว่าต้องนำไปทำกิจกรรมอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม

ผลการศึกษาพบว่า ประชาชนเกือบ 90% ของผู้เข้าร่วมโครงการเริ่มมีพฤติกรรมที่เป็นประโยชน์ต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้น เช่น การร่วมกันปลูกป่าทดแทน การฟื้นฟูแหล่งน้ำสำคัญของชุมชน และการลดการเผาพื้นที่ป่า ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการลดความเสื่อมโทรมของระบบนิเวศ

นอกจากนี้ โครงการยังช่วยลดปัญหาความไม่มั่นคงทางอาหาร โดยสัดส่วนครัวเรือนที่ไม่สามารถซื้ออาหารที่มีคุณค่าทางโภชนาการเพียงพอ ลดลงจาก 73% เหลือเพียง 26% ซึ่งนักวิจัยมองว่า ความมั่นคงทางอาหารที่เพิ่มขึ้นอาจช่วยลดแรงกดดันทางเศรษฐกิจที่ผลักดันให้ประชาชนบางส่วนต้องหันไปตัดไม้หรือเข้าไปเกี่ยวข้องกับกิจกรรมที่ทำลายสิ่งแวดล้อมเพื่อหารายได้

อีกหนึ่งผลลัพธ์สำคัญคือ การลดลงของการอพยพออกจากชุมชนเพื่อหางานทำ โดยสัดส่วนผู้เข้าร่วมที่จำเป็นต้องย้ายถิ่นฐานลดลงจาก 43% เหลือ 18% ทำให้ประชาชนสามารถอาศัยอยู่ในพื้นที่เดิม และมีส่วนร่วมในการดูแลรักษาป่าที่เป็นแหล่งทรัพยากรสำคัญของชุมชนได้มากขึ้น

“นิก แลงริดจ์” หนึ่งในผู้ร่วมจัดทำรายงาน กล่าวว่า ผลการศึกษาสะท้อนให้เห็นว่า เมื่อชุมชนมีความมั่นคงทางเศรษฐกิจและมีอิสระในการตัดสินใจมากขึ้น ประชาชนก็จะมีศักยภาพในการปกป้องระบบนิเวศที่ตนเองพึ่งพาได้ดียิ่งขึ้น

ปัจจุบัน บทบาทของชนพื้นเมืองในการอนุรักษ์ผืนป่าแอมะซอนกำลังได้รับการยอมรับมากขึ้น เนื่องจากพื้นที่ป่าเหล่านี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการดูดซับคาร์บอน การรักษาความหลากหลายทางชีวภาพ และการควบคุมสมดุลภูมิอากาศโลก แต่ขณะเดียวกัน ชุมชนพื้นเมืองจำนวนมากยังต้องเผชิญแรงกดดันจากกิจกรรมเหมืองแร่ การตัดไม้ การขยายพื้นที่เกษตรกรรม และการบุกรุกที่ดิน รวมถึงปัญหาความยากจนที่ทำให้คนรุ่นใหม่ต้องย้ายออกจากพื้นที่เพื่อแสวงหาโอกาสทางเศรษฐกิจ

ที่ผ่านมา หลายประเทศมีโครงการสนับสนุนเงินแก่ประชาชนเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม แต่ส่วนใหญ่มักกำหนดเงื่อนไขให้ผู้รับเงินต้องปฏิบัติตาม เช่น การดูแลพื้นที่ป่าหรือเข้าร่วมกิจกรรมอนุรักษ์ ขณะที่โครงการนี้ถือเป็นการทดลองรูปแบบใหม่ที่ให้เงินแก่ชุมชนโดยไม่กำหนดเงื่อนไขด้านสิ่งแวดล้อมโดยตรง

“นีล ฮาวเวิร์ด” หัวหน้าทีมวิจัย กล่าวว่า แนวทางดังกล่าวช่วยส่งเสริมการอนุรักษ์ที่เคารพสิทธิและศักดิ์ศรีของชนพื้นเมือง เพราะเมื่อประชาชนมีรายได้ที่มั่นคง แรงจูงใจในการใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างไม่ยั่งยืนหรือทอดทิ้งถิ่นฐานก็อาจลดลง โดยโครงการยังมีการจัดกิจกรรมให้ความรู้ด้านการเงิน การอนุรักษ์ และการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศตามความสมัครใจ เพื่อช่วยเพิ่มประสิทธิภาพของการดำเนินงาน

อย่างไรก็ตาม นักวิชาการบางส่วนยังเตือนว่า การแจกเงินโดยไม่มีเงื่อนไขอาจไม่ได้ส่งผลดีต่อสิ่งแวดล้อมในทุกพื้นที่ เนื่องจากงานวิจัยบางแห่งพบว่า ประชาชนอาจนำเงินไปขยายพื้นที่เกษตรกรรม ซื้อยานพาหนะ หรือเพิ่มกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่นำไปสู่การตัดไม้ทำลายป่าได้เช่นกัน

ทีมวิจัยยอมรับว่า โครงการนี้ยังมีข้อจำกัด เนื่องจากเป็นการทดลองขนาดเล็ก ครอบคลุมพื้นที่ป่าเพียง 3,125 ไร่ และดำเนินการเพียง 2 ปี อีกทั้งยังไม่ได้ตรวจวัดการเปลี่ยนแปลงของพื้นที่พืชพรรณหรือคุณภาพดินโดยตรง รวมถึงไม่ได้แยกผลกระทบจากโครงการอื่นที่อาจมีอิทธิพลต่อพฤติกรรมของประชาชน จึงจำเป็นต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมในพื้นที่ขนาดใหญ่และระยะเวลาที่ยาวนานขึ้น

ถึงแม้ผลการศึกษาจะยังไม่สามารถยืนยันได้ว่าการแจกเงินช่วยลดการตัดไม้ทำลายป่าได้มากน้อยเพียงใด แต่ผลลัพธ์เบื้องต้นถือเป็นสัญญาณเชิงบวกที่แสดงให้เห็นว่า การสนับสนุนความมั่นคงทางเศรษฐกิจของชุมชนอาจช่วยสร้างแรงจูงใจในการดูแลทรัพยากรธรรมชาติได้อย่างยั่งยืน

งานวิจัยครั้งนี้จึงสะท้อนมุมมองใหม่ว่า การปกป้องป่าฝนแอมะซอนอาจไม่จำเป็นต้องอาศัยเพียงกฎหมายหรือมาตรการควบคุมการใช้ทรัพยากรธรรมชาติ แต่การช่วยให้ประชาชนในพื้นที่มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น มีรายได้มั่นคง และสามารถดำรงชีวิตอยู่ร่วมกับผืนป่าได้อย่างยั่งยืน อาจเป็นอีกหนึ่งแนวทางสำคัญในการอนุรักษ์ระบบนิเวศที่มีคุณค่าต่ออนาคตของโลก