น้ำท่วมยังไม่จบ “เอลนีโญ” จ่อซ้ำเกษตรไทย เสี่ยงเสียหายแสนล้าน ฝนทิ้งช่วงยาวถึงปีหน้า

กรุงไทย COMPASS ประเมินเอลนีโญกระทบเกษตรไทยสูงสุด 100,789 ล้านบาท

ความรุนแรงของเอลนีโญจะกลายเป็นความเสียหายทางเศรษฐกิจมากน้อยเพียงใด ขึ้นอยู่กับระยะเวลาที่ฝนทิ้งช่วง และปริมาณน้ำที่เกษตรกรสามารถนำมาใช้ในการเพาะปลูก

หากน้ำไม่เพียงพอ ผลกระทบอาจลุกลามจากผลผลิตในไร่นาไปถึงรายได้ครัวเรือนและต้นทุนของธุรกิจอาหาร

ศูนย์วิจัยกรุงไทย (Krungthai COMPASS) ประเมินความเสี่ยงต่อภาคเกษตรไทยในช่วงปี 2026–2027 ไว้ 3 กรณี ได้แก่

ในกรณีฐาน คาดว่าจะเกิดภาวะฝนทิ้งช่วงตั้งแต่ครึ่งหลังของปี 2026 ต่อเนื่องถึงกลางปี 2027

ส่วนกรณีเลวร้ายที่สุด ความเสี่ยงไม่ได้มาจากภัยแล้งเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงฝนทิ้งช่วงยาวไปถึงครึ่งหลังของปี 2027 และราคาปุ๋ยที่เพิ่มขึ้นเฉลี่ย 100% ซึ่งอาจทำให้เกษตรกรเผชิญทั้งผลผลิตลดลงและต้นทุนการผลิตสูงขึ้นพร้อมกัน

เหตุที่ภาคเกษตรไทยมีความเปราะบางเป็นพิเศษ เพราะ Krungthai COMPASS ระบุว่า ภาคเกษตรใช้น้ำประมาณ 75% ของปริมาณการใช้น้ำทั้งประเทศ ขณะที่พื้นที่เพาะปลูกมากกว่า 80% อยู่นอกเขตชลประทาน และต้องพึ่งพาน้ำฝนเป็นหลัก

เมื่อฝนตกน้อยลงหรือทิ้งช่วงเป็นเวลานาน พื้นที่เพาะปลูกเหล่านี้จึงมีความเสี่ยงต่อการขาดแคลนน้ำมากขึ้น

ผลกระทบทางธุรกิจอาจเกิดขึ้นพร้อมกันสองด้าน

ด้านแรก หากเกษตรกรขายผลผลิตได้น้อยลง รายได้และกำลังซื้อของครัวเรือนในพื้นที่เกษตรกรรมก็อาจอ่อนตัวตามไปด้วย

อีกด้านหนึ่ง โรงสีและโรงงานแปรรูปอาจต้องแข่งขันรับซื้อวัตถุดิบที่มีปริมาณลดลง ส่งผลให้ต้นทุนการผลิตสูงขึ้น

แม้เกษตรกรบางส่วนที่ยังมีผลผลิตขายอาจได้รับประโยชน์จากราคาสินค้าเกษตรที่ปรับตัวสูงขึ้น แต่สำหรับผู้ที่ผลผลิตเสียหาย ราคาที่เพิ่มขึ้นก็อาจไม่เพียงพอชดเชยรายได้ที่สูญเสียไป

ผู้ประกอบการจึงควรนำทั้งสามกรณีมาทดสอบความพร้อมของธุรกิจ ตั้งแต่ปริมาณวัตถุดิบที่จำเป็น แหล่งจัดหาสำรอง ไปจนถึงเงินทุนหมุนเวียนที่ต้องใช้หากต้นทุนรับซื้อเพิ่มขึ้น

สิ่งสำคัญคือการติดตามว่าฝนจะลดลงในพื้นที่ใด และฝนทิ้งช่วงจะตรงกับฤดูเพาะปลูกมากน้อยเพียงใด เพราะจะเป็นปัจจัยกำหนดระดับความเสียหายที่เกิดขึ้นจริง

SCB EIC เตือนไทยเสี่ยงฝนทิ้งช่วงถึงต้นปี 2027 จับตาพื้นที่เกษตรนอกเขตชลประทาน

เมื่อฝนเริ่มลดลง สิ่งที่ต้องมองต่อคือปริมาณน้ำที่มีอยู่จะเพียงพอสำหรับการเพาะปลูกและการผลิตในเดือนข้างหน้าหรือไม่

หากฝนทิ้งช่วงตรงกับระยะที่พืชต้องการน้ำ ความเสียหายอาจส่งต่อจากไร่นาไปถึงโรงสี โรงงานแปรรูป และธุรกิจที่ใช้ผลผลิตเกษตรเป็นวัตถุดิบ

ศูนย์วิจัยเศรษฐกิจและธุรกิจ ธนาคารไทยพาณิชย์ (SCB EIC) ประเมินว่า ประเทศไทยต้องจับตาความเสี่ยงจากฝนน้อยและฝนทิ้งช่วงในช่วงปลายไตรมาส 3 ปี 2026 ต่อเนื่องถึงไตรมาสแรกของปี 2027

ความเสี่ยงดังกล่าวครอบคลุมทั้งช่วงเก็บเกี่ยวผลผลิตปลายปี และการเตรียมเพาะปลูกในช่วงต้นปีถัดไป

เกษตรกรจึงต้องวางแผนจัดการน้ำให้เพียงพอตลอดฤดูกาล ขณะที่ผู้รับซื้อและโรงงานแปรรูปต้องประเมินว่าจะมีผลผลิตเข้าสู่ตลาดตามแผนหรือไม่

พื้นที่ที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ ได้แก่ ภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคตะวันตก โดยเฉพาะพื้นที่เพาะปลูกที่พึ่งพาน้ำฝน

เมื่อฝนขาดช่วง ความชื้นในดินจะลดลง และพืชอาจได้รับน้ำไม่เพียงพอ ส่งผลให้ปริมาณและคุณภาพผลผลิตมีความเสี่ยงลดลง

หากผลผลิตลดลงหรือมีคุณภาพไม่สม่ำเสมอ โรงสีและโรงงานแปรรูปที่รับซื้อจากพื้นที่เหล่านี้ก็อาจต้องปรับแผนจัดหาวัตถุดิบ เพื่อรักษาความต่อเนื่องของการผลิต

ขณะเดียวกัน SCB EIC ยังเตือนว่า ความเสี่ยงไม่ได้มาจากปริมาณฝนเพียงด้านเดียว แต่ยังรวมถึงอุณหภูมิที่สูงขึ้น ซึ่งเร่งให้ดินสูญเสียความชื้น

เมื่ออากาศร้อนเกิดขึ้นพร้อมกับฝนน้อย พืชจึงเสี่ยงขาดน้ำมากขึ้น ขณะที่ภาคธุรกิจอาจมีค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมจากการซื้อน้ำ การขนส่งน้ำ และการใช้ระบบทำความเย็นเพื่อรักษาคุณภาพสินค้า

สำหรับผู้ประกอบการ ความเสี่ยงจึงอาจเกิดพร้อมกันทั้งวัตถุดิบที่จัดหาได้ยากขึ้นและต้นทุนดำเนินงานที่สูงขึ้น

หากธุรกิจไม่สามารถปรับราคาขายให้สอดคล้องกับต้นทุนที่เพิ่มขึ้นได้ อัตรากำไรก็อาจถูกกดดัน

การเตรียมรับมือจึงควรเริ่มจากการตรวจสอบความพร้อมของแหล่งน้ำ ทั้งของกิจการและผู้ส่งมอบวัตถุดิบ พร้อมประเมินแหล่งจัดหาสำรองก่อนเข้าสู่ฤดูแล้ง

เกษตรไทยกว่า 80% อยู่นอกเขตชลประทาน เสี่ยงขาดน้ำกระทบรายได้

เมื่อฝนน้อยและฝนทิ้งช่วงกระทบพื้นที่เพาะปลูก ความเสียหายจะมากน้อยเพียงใดขึ้นอยู่กับว่าเกษตรกรมีน้ำจากแหล่งอื่นมาทดแทนได้มากแค่ไหน

สำหรับประเทศไทย การพึ่งพาน้ำฝนในสัดส่วนสูงทำให้ความแปรปรวนของสภาพอากาศส่งผลโดยตรงต่อการผลิตและรายได้ของเกษตรกร

Krungthai COMPASS ระบุว่า พื้นที่เพาะปลูกมากกว่า 80% อยู่นอกเขตชลประทาน และพึ่งพาน้ำฝนเป็นหลัก

เมื่อฝนตกไม่สม่ำเสมอ พื้นที่เหล่านี้จึงมีความเปราะบางต่อภัยแล้ง ขณะที่เกษตรกรส่วนใหญ่เป็นรายย่อย และมีข้อจำกัดด้านเงินทุนสำหรับลงทุนในระบบบริหารจัดการน้ำ

ด้านความต้องการใช้น้ำ พบว่าภาคเกษตรใช้น้ำประมาณ 3 ใน 4 ของปริมาณการใช้น้ำทั้งหมดของประเทศ สะท้อนว่าการรักษาระดับผลผลิตจำเป็นต้องอาศัยทรัพยากรน้ำจำนวนมาก

หากปริมาณฝนและน้ำที่สามารถนำมาใช้ได้ลดลงพร้อมกัน ก็อาจกระทบทั้งการตัดสินใจเพาะปลูกและปริมาณผลผลิตที่จะเก็บเกี่ยวได้

ความเสี่ยงจากฝนทิ้งช่วงจึงเชื่อมโยงไปสู่ผลผลิตที่อาจลดลง รายได้เกษตรกรที่หดตัว และต้นทุนอาหารที่มีแนวโน้มสูงขึ้น

เมื่อเกษตรกรขายผลผลิตได้น้อยลง รายได้และกำลังซื้อของครัวเรือนอาจลดลงตามไปด้วย

ขณะที่ธุรกิจอาหารและเกษตรแปรรูปอาจเผชิญต้นทุนวัตถุดิบสูงขึ้น หากต้นทุนดังกล่าวถูกส่งต่อไปยังราคาขาย ผู้บริโภคก็อาจได้รับผลกระทบผ่านค่าครองชีพที่เพิ่มขึ้น

สำหรับเกษตรกร แนวทางรับมือสำคัญคือการเพิ่มประสิทธิภาพการใช้น้ำและลดต้นทุนการผลิต ส่วนผู้ประกอบการเกษตรแปรรูปควรให้ความสำคัญกับการบริหารวัตถุดิบและติดตามความพร้อมของแหล่งผลิตตั้งแต่ก่อนฤดูเก็บเกี่ยว

การทราบล่วงหน้าว่าแหล่งผลิตมีน้ำเพียงพอมากน้อยเพียงใด จะช่วยให้ธุรกิจวางแผนรับซื้อและส่งมอบสินค้าได้รัดกุมขึ้น

ขณะที่เกษตรกรควรประเมินปริมาณน้ำที่มีอยู่จริงก่อนลงทุนเพาะปลูกรอบใหม่ เพื่อลดความเสี่ยงจากการจ่ายต้นทุนไปแล้ว แต่ไม่สามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตได้เพียงพอ

น้ำท่วมซ้ำภัยแล้ง โจทย์ใหญ่เกษตรไทยและธุรกิจอาหารปี 2027

ความเสี่ยงสำคัญของภาคเกษตรไทยในช่วงปลายปี 2026 ต่อเนื่องถึงปี 2027 จึงไม่ได้มีเพียงความเสียหายจากน้ำท่วม แต่ยังรวมถึงภัยแล้งที่อาจเกิดขึ้นตามมาในช่วงที่เกษตรกรกำลังฟื้นฟูพื้นที่เพาะปลูก

หากเอลนีโญรุนแรงตามการคาดการณ์ เกษตรกรอาจต้องเผชิญปัญหาผลผลิตลดลง ขณะที่ต้นทุนปุ๋ย น้ำ และการดูแลพืชเพิ่มขึ้น

ผลกระทบดังกล่าวอาจขยายจากภาคเกษตรไปสู่โรงสี โรงงานแปรรูปอาหาร ผู้ประกอบการขนส่ง และผู้บริโภค ผ่านราคาวัตถุดิบและต้นทุนสินค้าที่สูงขึ้น

สำหรับภาคธุรกิจ การเตรียมรับมือจึงควรมองทั้งการจัดการน้ำ การกระจายแหล่งจัดหาวัตถุดิบ และการสำรองเงินทุนหมุนเวียน เพื่อรองรับความผันผวนของผลผลิตและต้นทุน

ประเด็นสำคัญคือ ไทยกำลังเผชิญความเสี่ยงจากสภาพอากาศสองด้านต่อเนื่องกัน ทั้งน้ำท่วมที่สร้างความเสียหายในวันนี้ และเอลนีโญที่อาจกระทบการเพาะปลูกในปีหน้า

การฟื้นฟูภาคเกษตรจึงไม่ควรหยุดเพียงการซ่อมแซมความเสียหายหลังน้ำลด แต่ต้องเตรียมความพร้อมด้านน้ำและต้นทุนการผลิตสำหรับฤดูกาลถัดไปด้วย

เพราะหากเกษตรกรเพิ่งฟื้นตัวจากน้ำท่วม แต่กลับต้องเผชิญภัยแล้งซ้ำอีกครั้ง ความเสียหายอาจไม่ได้จำกัดอยู่ที่ผลผลิตทางการเกษตรเท่านั้น แต่ยังส่งผลต่อรายได้ครัวเรือน ความมั่นคงของวัตถุดิบ และต้นทุนอาหารของประเทศในระยะยาว