โลกเดือดพืชผลลดลง อาหารแพงขึ้น ประชากรพันล้านคนเสี่ยงสูง

โดยอุณหภูมิที่พุ่งสูงขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่เกิดจากกิจกรรมของมนุษย์กำลังทำหน้าที่เป็น "ตัวคูณความเสี่ยง" ที่ส่งผลกระทบต่อทุกภาคส่วนของการเกษตร ตั้งแต่การเพาะปลูก ปศุสัตว์ ไปจนถึงประมงและป่าไม้ ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อวิถีชีวิตของประชากรกว่า 1,230 ล้านคนที่พึ่งพาภาคเกษตรกรรม

อีกกลุ่มที่น่าเป็นห่วงไม่แพ้กันคือแรงงานภาคเกษตร รายงานพบว่า เกษตรกรและแรงงานกลางแจ้ง มีความเสี่ยงเสียชีวิตจากความร้อนสูงกว่าอาชีพอื่นถึง 35 เท่ายิ่งอุณหภูมิสูงขึ้น ประสิทธิภาพการทำงานก็ยิ่งลดลง และยังเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคลมแดด รวมถึงโรคไตจากภาวะขาดน้ำเรื้อรังอีกด้วย

สำหรับประเทศไทย ความกังวลไม่ได้อยู่แค่เรื่องอากาศร้อนเท่านั้นเพราะหลายหน่วยงานด้านภูมิอากาศเริ่มส่งสัญญาณว่า ปรากฏการณ์เอลนีโญอาจกลับมาในช่วงครึ่งหลังของปีนี้ซึ่งจะทำให้ฝนมาช้ากว่าปกติ อุณหภูมิสูงขึ้น และเพิ่มความเสี่ยงเกิดภัยแล้งในหลายพื้นที่

ธนาคารแห่งประเทศไทยเคยประเมินว่า เอลนีโญรอบก่อนหน้า ส่งผลให้ผลผลิตภาคเกษตรลดลงต่อเนื่อง กระทบรายได้เกษตรกร และฉุดการเติบโตทางเศรษฐกิจของประเทศ โดยพบว่าในอดีตผลผลิตภาคการเกษตรของไทยปรับลดลง 0.9% ช่วงครึ่งหลังปี 2566 และลดลงต่อเนื่องอีก 5.4% ช่วงครึ่งปี 2567 ส่งผลกระทบโดยตรงต่อรายได้ภาคการเกษตรลดลง 0.4% และ 2.1% ตามลำดับ เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันปีก่อน

ในระดับมหภาค ธปท. ประเมินว่าปรากฏการณ์ดังกล่าวฉุดให้จีดีพีลดลงราว 0.1% ในปี 2566 และ 0.2% ในปี 2567 ขณะที่อัตราเงินเฟ้อทั่วไปปรับตัวเพิ่มขึ้น 0.2% ในปี 2566 และ 0.4% ในปี 2567 เมื่อเทียบกับกรณีที่ไม่เกิดเอลนีโญ

ส่วนปีนี้นอกจากสภาวะเอลนีโญแล้วยังมีความเสี่ยงเพิ่มเติมจากต้นทุน “ราคาพลังงานและราคาปุ๋ยเคมี” ที่ปรับตัวสูงขึ้น ซึ่งเป็นผลพวงมาจากสถานการณ์สงครามในภูมิภาคตะวันออกกลาง ปัจจัยเหล่านี้จะกลายเป็น “แรงกดดันซ้ำเติม”ต่อภาคเกษตรและราคาอาหารในระยะต่อไป