หนี้ครัวเรือนไทยสูง รัฐกู้ใกล้เพดาน IMF เตือนจากกรุงเทพฯ ดอกเบี้ยแพงอีกนาน

ทำไมไทยต้องจ่ายดอกเบี้ยแพงขึ้น

ไทยต้องจ่ายสูงขึ้น เพราะดอกเบี้ยพื้นฐานของทั้งโลกขยับขึ้น ไม่ใช่เพราะนักลงทุนเชื่อมั่นไทยน้อยลง จอร์เจียวาระบุว่า ความเสี่ยงที่นักลงทุนมองประเทศตลาดเกิดใหม่ยังทรงตัว 

"ดอกเบี้ยพื้นฐานกำลังยกตัวสูงขึ้น และสิ่งนี้กำลังกัดกร่อนสิ่งที่ตลาดเกิดใหม่ทำสำเร็จมา ด้วยการทำให้ต้นทุนชำระหนี้สูงขึ้น" กอร์เกียวา ระบุ 

ตัวเลขในไทยยืนยันภาพนี้ สมาคมตลาดตราสารหนี้ไทยรายงานว่า ดอกเบี้ยที่รัฐต้องจ่ายเมื่อกู้เงินระยะ 10 ปี อยู่ที่ 2.37% ณ สิ้นไตรมาส 3 ปี 2569 

อย่างไรก็ตาม กอร์เกียวา ย้ำว่ายังไม่ใช่วิกฤต ตลาดยังทำงานตามปกติ และประเทศต่าง ๆ ยังกู้เงินได้

หนี้ครัวเรือนไทยสูงแค่ไหน และไม่ดีอย่างไร

หนี้ครัวเรือนไทยอยู่ในกลุ่มสูงที่สุดในโลก ตามที่ผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทยระบุ ขณะที่ศูนย์วิจัยกสิกรไทยรายงานว่า ณ ไตรมาส 2 ปี 2569 อยู่ที่ 85.2% ของ GDP ลดลงจากจุดสูงสุด 95.5% ในช่วงโควิด แต่ยังสูงกว่าเส้น 80% ที่ถือว่าน่ากังวล

ผลสำรวจครัวเรือน 1,720 รายของมหาวิทยาลัยหอการค้าไทยพบว่า 91.8% มีหนี้เฉลี่ยครัวเรือนละ 794,945 บาท เพิ่มขึ้น 7.3% จากปีก่อน

ปัญหาข้อแรกคือเศรษฐกิจโตช้า เงินที่ต้องเอาไปผ่อนหนี้คือเงินที่ไม่ได้ถูกใช้จ่ายอย่างอื่น เมื่อทุกบ้านรัดเข็มขัดพร้อมกัน ร้านค้าก็ขายได้น้อยลง ธุรกิจก็จ้างงานน้อยลง ธนาคารแห่งประเทศไทยอ้างงานวิจัยของธนาคารเพื่อการชำระหนี้ระหว่างประเทศ (BIS) ว่า การกู้ช่วยกระตุ้นการใช้จ่ายได้แค่ช่วงสั้น ๆ แต่ถ้าหนี้ครัวเรือนเกิน 80% ของ GDP จะเริ่มฉุดการเติบโตในระยะยาว

รัฐบาลไทยกู้เยอะเกินไปหรือไม่

หนี้ของรัฐบาลไทยยังไม่เกินเพดาน แต่เข้าใกล้มากแล้ว ณ วันที่ 31 สิงหาคม 2569 หนี้สาธารณะอยู่ที่ 13.19 ล้านล้านบาท หรือ 67.94% ของ GDP ขณะที่เพดานอยู่ที่ 70% สำนักงานบริหารหนี้สาธารณะคาดว่าสิ้นปีงบประมาณ 2569 จะอยู่ที่ราว 68% ซึ่งสูงสุดเป็นประวัติการณ์

กอร์เกียวาไม่ได้ประเมินหนี้สาธารณะไทยเป็นการเฉพาะ แต่เมื่อตอบคำถามเรื่องหนี้ของฝรั่งเศสและยูโรโซน เธออธิบายหลักที่ใช้ได้กับทุกประเทศที่มีหนี้สูง

"ปัญหาคือต้นทุนของเงินกู้นั้น และมันจะหนักขึ้นเรื่อย ๆ หากระดับหนี้ไม่ลดลง" กอร์เกียวา กล่าว 

ในไทย ต้นทุนนี้เห็นได้ชัด ปีงบประมาณ 2569 รัฐบาลไทยตั้งงบจ่ายดอกเบี้ยและค่าธรรมเนียมหนี้ 270,664 ล้านบาท ราว 7.1% ของงบประมาณทั้งหมด เฉลี่ยวันละราว 740 ล้านบาท หรือราว 3,800 บาทต่อคนไทยหนึ่งคนต่อปี เงินก้อนนี้คือเงินที่จะไม่ได้ถูกนำไปสร้างโรงเรียน โรงพยาบาล หรือถนน และเมื่อหนี้ใกล้เพดาน รัฐก็มีช่องว่างให้กู้เพิ่มน้อยลงหากเกิดวิกฤตซ้ำซ้อนเข้ามาอีก

"พื้นฐานสำคัญ จัดบ้านของคุณให้เรียบร้อย ไม่เช่นนั้น ประชาชนและภาคธุรกิจของคุณจะต้องจ่ายราคา" กอร์เกียวา กล่าวถึงประเทศต่าง ๆ ไม่ได้เจาะจงที่ไทย

ประเทศไทยควรแก้อย่างไร

IMF แนะไทยและประเทศต่าง ๆ 3ทาง คือเร่งทำให้เศรษฐกิจโต ทำฐานะการเงินของประเทศให้แข็งแรง และค้าขายกับเพื่อนบ้านให้มากขึ้น เมื่อรายได้โตเร็วกว่าหนี้ สัดส่วนหนี้จะลดลงเอง

"มุ่งยกระดับการเติบโตของคุณ ทำให้แน่ใจว่าคุณมีรากฐานเศรษฐกิจมหภาคที่แข็งแรงมาก เพื่อไม่ให้เปราะบางต่อแรงกระแทก" กอร์เกียวา กล่าว 

ข้อที่ 3 เป็นข้อที่เธอให้น้ำหนักเป็นพิเศษ เธอระบุว่าอาเซียนค้าขายกับโลกภายนอกมากกว่าค้ากันเอง การค้าภายในอาเซียนอยู่ที่ 22% ขณะที่สหภาพยุโรปค้ากันเองถึง 60%

"ดังนั้น ยังมีอีกมากที่ไทยทำได้ เพียงแค่ใช้ประโยชน์จากเพื่อนบ้าน" กอร์เกียวา ระบุ 

แต่การเติบโตอย่างเดียวอาจไม่พอ เมื่อตอบคำถามเรื่องหนี้ของสหรัฐฯ ซึ่งรัฐบาลสหรัฐฯ หวังพึ่งการเติบโตที่แข็งแรงเพื่อลดหนี้ กอร์เกียวาให้มุมมองของ IMF ไว้ว่า

"การเติบโตช่วยได้แน่นอน แต่ไม่สามารถทำให้การปรับตัวที่จำเป็นเกิดขึ้นได้เร็วพอ" กอร์เกียวา กล่าว

AI คือโอกาสของไทยหรือไม่

"ไทยเป็นหนึ่งในประเทศที่อยู่แถวหน้าของการได้ประโยชน์จากกระแสลงทุน AI" จอร์เจียวา ระบุ

ตัวเลขสนับสนุนมุมมองนี้ สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (บีโอไอ) รายงานว่าครึ่งแรกของปี 2569 มีคำขอรับการส่งเสริมการลงทุน 1,299 โครงการ มูลค่า 1,473,718 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 37% โดยมีดาต้าเซ็นเตอร์และ AI เป็นแรงขับเคลื่อนหลัก ขณะที่ IMF ปรับคาดการณ์ GDP ไทยปี 2569 ขึ้นเป็น 2.1% จากแรงหนุนของการลงทุนด้าน AI

อีกด้านหนึ่ง กอร์เกียวาเตือนในการแถลงข่าวเดียวกันว่า หากผลตอบแทนจาก AI ไม่เป็นไปตามคาด อาจนำไปสู่การปรับฐานของตลาดได้

ทำไม IMF เตือนว่าอย่าชะล่าใจ

กอร์เกียวาใช้วลี Winter is coming หรือฤดูหนาวกำลังมา ในสองความหมาย ความหมายแรกคือฤดูหนาวในซีกโลกเหนือ ซึ่งจะทำให้ความต้องการพลังงานเพิ่มขึ้นและกดดันราคาพลังงาน ความหมายที่สองคือคำเตือนเรื่องความประมาท

"เพราะเรายืนหยัดผ่านแรงกระแทกมาได้มากมาย จึงมีความเสี่ยงจริง ๆ ที่จะเกิดความชะล่าใจ" กอร์เกียวา กล่าว