ประกันสังคมก้าวหน้านำสองฝั่ง หากชนะจะเปลี่ยนบอร์ดได้แค่ไหน?

เปิดโครงสร้างบอร์ดประกันสังคม 21 คน ใครมีอำนาจตัดสินใจ

ภายใต้พระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ. 2533 และที่แก้ไขเพิ่มเติม มาตรา 8 กำหนดให้คณะกรรมการประกันสังคมมีองค์ประกอบรวม 21 คน แบ่งเป็นผู้แทนจากการเลือกตั้ง 14 คน และกรรมการจากฝ่ายราชการอีก 7 คน

ผู้แทนที่มาจากการเลือกตั้งประกอบด้วยผู้แทนฝ่ายนายจ้าง 7 คน และผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน 7 คน ส่วนกรรมการฝ่ายราชการมีปลัดกระทรวงแรงงานเป็นประธานกรรมการ พร้อมผู้แทนกระทรวงการคลัง กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ กระทรวงมหาดไทย กระทรวงสาธารณสุข สำนักงบประมาณ และเลขาธิการสำนักงานประกันสังคม ซึ่งทำหน้าที่กรรมการและเลขานุการ

ตามมาตรา 13 การประชุมบอร์ดต้องมีกรรมการเข้าร่วมไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งของจำนวนกรรมการทั้งหมด จึงครบองค์ประชุม และใช้เสียงข้างมากในการลงมติ

หากคณะกรรมการมีครบ 21 คน ต้องมีผู้เข้าร่วมประชุมอย่างน้อย 11 คน และกรณีกรรมการทั้งหมดลงคะแนน การมีเสียงสนับสนุน 11 เสียงจะเพียงพอต่อการลงมติด้วยเสียงข้างมาก

ดังนั้น หากผู้สมัครทีมประกันสังคมก้าวหน้าได้รับเลือกจำนวนมากทั้งสองฝ่าย และมีความเห็นสอดคล้องกันในการลงมติ ก็จะมีน้ำหนักในการพิจารณาเรื่องต่าง ๆ ภายในบอร์ดเพิ่มขึ้น แต่ยังต้องปฏิบัติตามขอบเขตอำนาจที่กำหนดไว้ในกฎหมาย

สำหรับกรรมการที่รัฐมนตรีแต่งตั้ง มีวาระดำรงตำแหน่งคราวละ 2 ปี และไม่สามารถดำรงตำแหน่งติดต่อกันเกิน 2 วาระได้ การเลือกตั้งเสร็จสิ้นจึงยังไม่ใช่การเริ่มปฏิบัติหน้าที่ทันที เนื่องจากต้องดำเนินการแต่งตั้งตามขั้นตอนที่เกี่ยวข้องก่อน

บอร์ดประกันสังคมเปลี่ยนสิทธิประโยชน์อะไรได้บ้าง

มาตรา 9 ของพระราชบัญญัติประกันสังคมกำหนดหน้าที่และอำนาจของคณะกรรมการประกันสังคมไว้หลายด้าน ทั้งการเสนอความคิดเห็นเกี่ยวกับนโยบาย มาตรการประกันสังคม การพิจารณากฎหมายลำดับรอง ตลอดจนการกำหนดระเบียบที่เกี่ยวข้องกับกองทุน

อย่างไรก็ตาม อำนาจของบอร์ดแต่ละเรื่องมีความแตกต่างกัน โดยเฉพาะเรื่องที่ต้องได้รับความเห็นชอบจากหน่วยงานอื่น

ด้านนโยบายและมาตรการประกันสังคม บอร์ดมีหน้าที่เสนอความเห็นต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน รวมถึงพิจารณาให้ความเห็นเกี่ยวกับพระราชกฤษฎีกา กฎกระทรวง และระเบียบที่เกี่ยวข้อง

ส่วนการกำหนดระเบียบว่าด้วยการรับเงิน การจ่ายเงิน การเก็บรักษาเงินกองทุน และการจัดหาผลประโยชน์ของกองทุน ต้องได้รับความเห็นชอบจากกระทรวงการคลัง

ขณะที่การพิจารณางบดุล รายงานการรับจ่ายเงิน และรายงานผลการปฏิบัติงานประจำปี เป็นอีกหนึ่งหน้าที่ของบอร์ดตามกฎหมาย

นอกจากนี้ บอร์ดยังสามารถแต่งตั้งคณะอนุกรรมการเพื่อดำเนินงานตามที่มอบหมาย และมีอำนาจเรียกเอกสารหรือข้อมูลจากผู้เกี่ยวข้องเพื่อใช้ประกอบการพิจารณาได้

โครงสร้างดังกล่าวทำให้การดำเนินนโยบายจำเป็นต้องแยกว่ารายการใดสามารถพิจารณาภายในบอร์ด และรายการใดต้องดำเนินการต่อผ่านรัฐมนตรี กระทรวงการคลัง หรือการแก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

เปิด 3 นโยบายประกันสังคมก้าวหน้าที่เกี่ยวข้องกับบอร์ดใหม่

ทีมประกันสังคมก้าวหน้าเสนอชุดนโยบายปฏิรูปประกันสังคมรวม 77 ข้อ ภายใต้กรอบดำเนินงาน 2 ปี โดยมีประเด็นหลักเกี่ยวกับความโปร่งใสในการบริหาร การใช้จ่ายงบประมาณ และการปรับปรุงสิทธิประโยชน์ของผู้ประกันตน

1. เปิดเผยข้อมูลการประชุมและการลงทุน

ข้อเสนอสำคัญของทีมคือการเพิ่มความโปร่งใสในการดำเนินงานของคณะกรรมการประกันสังคม ทั้งการถ่ายทอดสดการประชุม การเปิดเผยมติและบันทึกการประชุม ตลอดจนรายงานข้อมูลด้านการลงทุนและผลตอบแทนของกองทุน

การดำเนินการในส่วนนี้เกี่ยวข้องกับรูปแบบการเปิดเผยข้อมูลของสำนักงานประกันสังคม รวมถึงการพิจารณาประเภทข้อมูลที่สามารถเผยแพร่ต่อสาธารณะได้ตามกฎหมาย

2. ทบทวนงบประมาณและรายจ่ายของสำนักงานประกันสังคม

อีกหนึ่งข้อเสนอคือการปรับวิธีพิจารณางบประมาณ โดยใช้แนวทาง Zero-Based Budgeting หรือการประเมินความจำเป็นของงบประมาณแต่ละรายการใหม่ แทนการกำหนดงบประมาณจากฐานเดิมเพียงอย่างเดียว

ทีมประกันสังคมก้าวหน้าเคยเสนอให้ทบทวนงบประมาณที่เห็นว่าไม่มีความจำเป็นรวมกว่า 5,000 ล้านบาท โดยยกตัวอย่างรายการที่เกี่ยวข้องกับการจัดทำปฏิทิน และเสนอให้พิจารณานำทรัพยากรไปใช้ในกิจกรรมที่เป็นประโยชน์ต่อผู้ประกันตน

อย่างไรก็ตาม วงเงินดังกล่าวเป็นข้อเสนอของทีม ยังไม่ใช่ยอดงบประมาณที่ได้รับการปรับลดหรือประหยัดได้จริง การเปลี่ยนแปลงงบประมาณต้องพิจารณารายละเอียดโครงการ ภาระผูกพัน และระเบียบการใช้จ่ายที่เกี่ยวข้อง

3. ปรับปรุงบำนาญและสิทธิประโยชน์ระยะยาว

สำหรับนโยบายด้านบำนาญ ทีมประกันสังคมก้าวหน้าเสนอแนวทางบำนาญไฮบริด รวมถึงการปรับหลักเกณฑ์คำนวณให้เหมาะสมกับค่าครองชีพและภาวะเงินเฟ้อ

ข้อเสนอดังกล่าวเกี่ยวข้องกับระบบเงินสมทบ ระยะเวลาการส่งเงิน และหลักเกณฑ์คำนวณสิทธิประโยชน์ชราภาพ ซึ่งจำเป็นต้องดำเนินการตามกฎหมายและประเมินผลกระทบทางการเงินของกองทุน

ทั้งสามด้านยังอยู่ในสถานะข้อเสนอนโยบายของทีมผู้สมัคร ไม่ใช่มาตรการที่คณะกรรมการประกันสังคมชุดใหม่มีมติอนุมัติแล้ว

สิทธิรักษาพยาบาลต้องผ่านคณะกรรมการการแพทย์ด้วย

นอกจากคณะกรรมการประกันสังคมชุดใหญ่ กฎหมายยังกำหนดให้มีคณะกรรมการการแพทย์ ทำหน้าที่พิจารณาประเด็นเกี่ยวกับบริการรักษาพยาบาลและประโยชน์ทดแทนทางการแพทย์โดยเฉพาะ

คณะกรรมการการแพทย์มีบทบาทในการเสนอความเห็นเกี่ยวกับการให้บริการทางการแพทย์ รวมถึงกำหนดหลักเกณฑ์ อัตรา และระยะเวลาการรับประโยชน์ทดแทนในส่วนที่กฎหมายมอบอำนาจไว้

ดังนั้น การเปลี่ยนแปลงเรื่องสิทธิรักษาพยาบาล การเบิกจ่ายค่าบริการ หรือหลักเกณฑ์การเข้ารับการรักษา จึงต้องพิจารณาหน้าที่ของคณะกรรมการการแพทย์และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควบคู่กัน ไม่ได้ขึ้นอยู่กับมติของคณะกรรมการประกันสังคมชุดใหญ่ในทุกกรณี

หากประกันสังคมก้าวหน้าได้เสียงข้างมาก จะเกิดอะไรขึ้นต่อ

ผลการเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคมปี 2569 จะเป็นตัวกำหนดองค์ประกอบผู้แทนฝ่ายนายจ้างและผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตนชุดใหม่ ซึ่งมีบทบาทร่วมพิจารณาการบริหารระบบประกันสังคมตลอดวาระ 2 ปี

หากทีมประกันสังคมก้าวหน้าได้รับเลือกจำนวนมากทั้งสองฝ่าย จะมีโอกาสผลักดันข้อเสนอเข้าสู่กระบวนการพิจารณาของบอร์ดได้มากขึ้น ทั้งเรื่องการเปิดเผยข้อมูล การตรวจสอบงบประมาณ แนวทางบริหารการลงทุน และการทบทวนสิทธิประโยชน์ต่าง ๆ

อย่างไรก็ตาม การเพิ่มสิทธิประโยชน์หรือปรับเปลี่ยนหลักเกณฑ์สำคัญยังต้องเป็นไปตามกฎหมาย โดยมีทั้งเรื่องที่บอร์ดสามารถลงมติได้ เรื่องที่ต้องได้รับความเห็นชอบจากกระทรวงการคลัง และเรื่องที่ต้องผ่านกระบวนการพิจารณาของรัฐมนตรีหรือคณะกรรมการการแพทย์

หลังการนับคะแนนเสร็จสิ้น ขั้นตอนต่อไปจึงเป็นการรับรองผล การแต่งตั้งผู้แทนเข้าดำรงตำแหน่ง และการเริ่มปฏิบัติหน้าที่ของคณะกรรมการชุดใหม่ ซึ่งจะเป็นช่วงที่สามารถติดตามการดำเนินงานตามนโยบายที่ผู้สมัครเสนอไว้ได้อย่างเป็นรูปธรรม

ทั้งนี้ ประชาชนสามารถตรวจสอบผลการนับคะแนนอย่างไม่เป็นทางการได้ที่เว็บไซต์สำนักงานประกันสังคม ผ่านระบบรายงานผลเลือกตั้ง sbe2result.sso.go.th⁠  และติดตามการประกาศผลอย่างเป็นทางการจากกระทรวงแรงงานและสำนักงานประกันสังคม