เมื่อ AI สามารถค้นหาความรู้ เขียนโปรแกรม วิเคราะห์ข้อมูล และช่วยทำงานได้มากขึ้น คำถามของระบบการศึกษาอาจไม่ได้อยู่แค่ว่า “เด็กต้องเรียนอะไร” แต่รวมถึงจะออกแบบกระบวนการเรียนรู้อย่างไร เพื่อให้คนรุ่นใหม่คิดเป็น แก้ปัญหาได้ ทำงานจริงได้ และพร้อมเรียนรู้สิ่งใหม่ตลอดชีวิต

ประเด็นดังกล่าวถูกนำมาแลกเปลี่ยนบนเวทีด้านการศึกษา โดยมีทั้ง ดร.ธีระพล ถนอมศักดิ์ยุทธ ผู้บริหารเครือเจริญโภคภัณฑ์, อรการ จิวะเกียรติ CP-CoEX Program Director, ภูผา อมรกิจจา ผู้ก่อตั้ง Phupha Tutor และ ศาสตราจารย์ ดร.ศุภสวัสดิ์ ชัชวาลย์ อธิการบดีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ซึ่งแม้มาจากต่างบทบาท แต่มีจุดร่วมสำคัญ คือการศึกษาต้องเชื่อมกับโลกจริงมากขึ้น ขณะที่ AI ควรเป็นเครื่องมือเสริมศักยภาพมนุษย์ ไม่ใช่ทำให้มนุษย์หยุดคิด

AI เปลี่ยนโลกเร็ว แต่เวลาในระบบการศึกษายังใกล้เคียงเดิม

ดร.ธีระพล มองการศึกษาในฐานะกลไกเพิ่มขีดความสามารถการแข่งขันของประเทศ เพราะการพัฒนาเศรษฐกิจจำเป็นต้องมีทั้งเทคโนโลยีและกำลังคนที่พร้อม ขณะที่ภาคอุตสาหกรรมพยายามเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตอย่างต่อเนื่อง รวมถึงการพัฒนาโรงงานที่ใช้คนน้อยลง แต่จำนวนปีที่คนใช้ในระบบการศึกษากลับไม่ได้เปลี่ยนแปลงมากนัก

แม้ปัจจุบันมี AI เทคโนโลยีดิจิทัล และการเรียนออนไลน์ แต่คนจำนวนมากยังเรียนต่อเนื่องจนถึงอายุ 20 กว่าปี บางส่วนต่อปริญญาโทและปริญญาเอก ต่างจากคนบางกลุ่มในยุคก่อนที่เริ่มทำงานหรือทำธุรกิจตั้งแต่อายุ 18-19 ปี

ในมุมภาคเอกชน รูปแบบการเรียนจึงไม่จำเป็นต้องเดินตามเส้นทางดั้งเดิมเพียงรูปแบบเดียว แต่ควรเปิดโอกาสให้คนรุ่นใหม่เข้าสัมผัสโลกการทำงานเร็วขึ้น ใช้ AI เพิ่มศักยภาพ และเรียนรู้ผ่านการลองผิดลองถูก โดยทักษะที่องค์กรต้องการมากขึ้นคือ Critical Thinking จริยธรรม และภาวะผู้นำ

มหาวิทยาลัยต้องเป็น “สนามจำลองชีวิต”

หนึ่งในข้อเสนอสำคัญจาก ดร.ธีระพล คือ มหาวิทยาลัยควรเป็น “สนามจำลองชีวิต” ให้ผู้เรียนพบทั้งความสำเร็จ ความผิดพลาด ความกดดัน และการแก้ปัญหาจริง แทนการฝากความหวังไว้กับองค์ความรู้ที่ต้องใช้ได้นาน 10 หรือ 20 ปี ในโลกที่เทคโนโลยีเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว

ดร.ธีระพล ยกประสบการณ์ของลูกสาวที่ไปฝึกงานและได้รับโจทย์ด้าน AI ซึ่งไม่เคยเรียนมาก่อน จนต้องค้นหาความรู้จาก YouTube และลงมือทำด้วยตัวเอง ประสบการณ์ดังกล่าวถูกมองว่าเป็นส่วนหนึ่งของการฝึกให้พร้อมกับชีวิตการทำงาน ซึ่งไม่ได้มีเฉพาะวันที่ประสบความสำเร็จ

“ในชีวิตความเป็นจริงอ่ะครับ เราอ่ะถูกสอนให้สอบที่เท่าไหร่ต้องเป็นผู้ชนะ แต่ในการทำงานจริงๆ อ่ะ เราแพ้มากกว่าชนะ ในชีวิตจริงเราล้มเหลวเราเรียนรู้ทุกอย่าง”

แนวคิดเดียวกันถูกนำไปสู่การให้ผู้เรียนสัมผัส Startup และธุรกิจจริง โดย ดร.ธีระพล ระบุว่า จาก Startup ที่ได้รับเงินทุน 100 ราย อาจสำเร็จไม่เกิน 5 ราย แต่ประสบการณ์จากความผิดพลาด ทั้งการนำเสนอ การทำธุรกิจ และการจัดการสัดส่วนหุ้น สามารถกลายเป็นบทเรียนสำหรับการเริ่มต้นครั้งต่อไป

เด็กปี 1 ทำงานจริง จบปี 4 มีประสบการณ์ติดตัว

ในส่วนของ CP มีความพยายามนำข้อมูลและโจทย์ธุรกิจจริงให้นักศึกษาตั้งแต่ชั้นปีที่ 1 ได้ลงมือทำ พร้อมมีรหัสพนักงาน ได้รับค่าตอบแทนตามชั่วโมงการทำงาน และนับอายุงาน เพื่อให้ผู้เรียนเข้าใจโลกการทำงานตั้งแต่ยังศึกษาอยู่

แนวคิดคือ เมื่อถึงวันที่เรียนจบชั้นปีที่ 4 ผู้เรียนจะมีประสบการณ์ทำงานสะสมควบคู่กับการศึกษา ไม่ต้องเริ่มเรียนรู้ชีวิตการทำงานจากศูนย์หลังได้รับปริญญา

ดร.ธีระพล สรุปแนวคิดนี้ไว้ว่า

“ทำยังไงให้ระบบการเรียนรู้มันคือสนามเด็กเล่น สนามชีวิตจริง ถ้าทำอย่างนี้ได้ ผมว่าเด็กจะเรียนรู้วิธีคิด วิธีการแก้ปัญหา ส่วนความรู้ไปหาเอาดาบหน้า”

CP CoEX เปลี่ยนจาก “เรียนก่อนทำ” เป็น “เรียนไป ทำไป”

อีกตัวอย่างของการเชื่อมการศึกษากับโลกธุรกิจมาจาก อรการ จิวะเกียรติ ซึ่งอธิบายแนวทางของ CP CoEX ว่าเป็น Action-based Learning ใช้ปัญหาธุรกิจที่เกิดขึ้นจริงเป็นจุดเริ่มต้น แล้วนำคนและเทคโนโลยีเข้ามาร่วมกันพัฒนาแนวทางแก้ไข

กระบวนการใช้เวลา 12 สัปดาห์ โดยไม่ได้เรียน AI ให้จบก่อนแล้วจึงนำกลับไปใช้ แต่เริ่มจากโจทย์ธุรกิจตั้งแต่วันแรก และดำเนินกระบวนการ “เรียนไป ทำไป ทดลองไป ปรับไป” เพื่อพัฒนาแนวคิดไปสู่โครงการที่สามารถเกิดขึ้นจริงในองค์กร

หัวใจสำคัญจึงไม่ใช่การสอนให้คน “ใช้ AI เป็น” อย่างเดียว แต่ต้องสามารถมองเห็นว่า AI จะเข้าไปแก้ปัญหาธุรกิจตรงไหน

คนทำงานแห่งอนาคตในมุมนี้ต้องสามารถเชื่อม 3 ส่วนเข้าด้วยกัน คือ “คน-เทคโนโลยี-ธุรกิจ” เพราะคนธุรกิจอาจรู้ปัญหาแต่ไม่เข้าใจเทคโนโลยี ขณะที่คนสายเทคโนโลยีอาจรู้ว่า AI ทำอะไรได้ แต่ไม่เข้าใจบริบททางธุรกิจ

พร้อมกันนั้น ยังต้องคิดเป็น ตัดสินใจเป็น ทำงานข้ามสายงานได้ และมีภาวะผู้นำ โดยอรการย้ำว่า แม้ AI จะพัฒนาไปมากเพียงใด มนุษย์ยังเป็นผู้ตัดสินใจ จึงต้องมีทั้งดุลพินิจ วิจารณญาณ และจริยธรรม

“Textbook” อีกโจทย์ที่คนรุ่นใหม่อยากให้เปลี่ยน

ด้าน ภูผา อมรกิจจา นำเสนอปัญหาจากมุมของคนรุ่นใหม่ โดยชี้ไปที่ Textbook และวิธีออกแบบโจทย์การเรียนรู้ พร้อมยกประสบการณ์เปรียบเทียบ A-level ของสหราชอาณาจักรกับประเทศไทย ซึ่งเขาระบุว่าเนื้อหาประมาณ 99% ใกล้เคียงกัน แต่ความแตกต่างอยู่ที่วิธีเรียงโจทย์

ในมุมของภูผา ตำราของอังกฤษจะค่อยๆ พาผู้เรียนจากโจทย์ง่ายไปสู่โจทย์ยาก เสมือนการขึ้นบันไดทีละขั้น ทำให้เด็กเรียนรู้กระบวนการคิด ขณะที่ปัญหาที่เขาพบจากการเรียนในไทย คือเมื่อเรียนเนื้อหาแล้วอาจต้องเผชิญโจทย์ที่ซับซ้อนอย่างรวดเร็ว จนผู้เรียนบางส่วนต้องพึ่งการเรียนเสริม

ภูผาจึงเสนอให้ระบบการศึกษาฝึกเด็ก “คิดเป็นสเต็ป” มากขึ้น เพราะเมื่อต้องเผชิญโครงการหรือโจทย์จริงหลังเรียนจบ สิ่งสำคัญไม่ใช่การจำคำตอบ แต่คือการรู้ว่าจะเริ่มต้นและเรียงลำดับการแก้ปัญหาอย่างไร