3 คดี ใน 4 วัน ทำไมผู้พิทักษ์กลายเป็นผู้ก่อเหตุ แค่เรื่องบังเอิญ หรือปัญหาเชิงระบบ

ไม่ใช่แค่เรื่องคดี แต่ชี้ให้เห็นถึงปัญหาที่ซุกอยู่ใต้ภูเขาน้ำแข็ง

พ.ต.ท.จิตพงศ์ ภู่บัวเผื่อน ผู้เชี่ยวชาญด้านการฝึกป้องกันตัวและยุทธวิธี แอดมินเพจ APE Knight มองว่า เหตุการณ์ลักษณะนี้ไม่ควรถูกอธิบายด้วยเหตุผลเฉพาะบุคคลเพียงอย่างเดียว

แม้การตัดสินใจใช้ความรุนแรงจะเกี่ยวข้องกับปัจจัยส่วนบุคคล สภาพจิตใจ ความเครียด หรือแรงกดดันในชีวิต

พ.ต.ท.จิตพงศ์ ภู่บัวเผื่อน ผู้เชี่ยวชาญด้านการฝึกป้องกันตัวและยุทธวิธี แอดมินเพจ APE Knight 

แต่เมื่อเหตุการณ์คล้ายกันเกิดขึ้นซ้ำ ๆ สิ่งที่ต้องถูกตั้งคำถามควบคู่กัน คือระบบคัดเลือก การฝึกอบรม และสภาพแวดล้อมที่หล่อหลอมบุคลากรเหล่านี้ เพราะผู้ที่จะได้รับสิทธิในการใช้อาวุธในนามของรัฐ ไม่ได้รับเพียงอาวุธแต่ได้รับอำนาจและความไว้วางใจจากสังคมด้วย

นั่นหมายความว่ายิ่งมีอำนาจมากมาตรฐานการคัดกรองและการกำกับดูแลก็ยิ่งต้องเข้มข้นมากขึ้น

“หากมองในประเด็นเจ้าหน้าที่รัฐใช้อาวุธปืน สิ่งแรกที่ต้องพิจารณาคือ บทบาทและอำนาจหน้าที่ของผู้ใช้อาวุธ 

ผู้ที่จะได้รับสิทธิในการใช้อาวุธปืนต้องได้รับอำนาจจากสังคมผ่านกรอบกฎหมาย 

จึงควรผ่านการคัดกรอง การรับรอง และการฝึกอบรมที่เหมาะสม 

ประเด็นสำคัญจึงย้อนกลับไปสู่กระบวนการผลิตบุคลากร ว่าหน่วยงานต่าง ๆ 

มีระบบคัดเลือกและพัฒนาคนที่มีประสิทธิภาพมากน้อยเพียงใด 

อีกด้านหนึ่ง แม้ระบบการผลิตบุคลากรจะดี แต่สภาพแวดล้อมภายในองค์กร

ก็มีส่วนสำคัญในการหล่อหลอมทัศนคติของเจ้าหน้าที่เช่นกัน”  พ.ต.ท.จิตพงศ์ กล่าว

ยิ่งผ่านการฝึกมาก โอกาสใช้อาวุธจะยิ่งน้อย 

แอดมินเพจ APE Knight ยังชี้ให้เห็นอีกมุมหนึ่งที่น่าสนใจ เมื่อหลายคนอาจคิดว่ายิ่งฝึกใช้อาวุธมาก ยิ่งมีแนวโน้มใช้ความรุนแรงมากขึ้น แต่ข้อเท็จจริงกลับตรงกันข้าม

โดยงานศึกษาหลายชิ้นพบว่า เจ้าหน้าที่หรือหน่วยรบที่ผ่านการฝึกอย่างเข้มข้น มักมีแนวโน้มยับยั้งชั่งใจและตัดสินใจใช้อาวุธยากกว่า เพราะการฝึกที่ดีไม่ได้สอนเพียงวิธีใช้อาวุธแต่สอนให้รู้ว่าเมื่อใดไม่ควรใช้อาวุธ

เป้าหมายของการฝึกจึงไม่ใช่การทำให้คนยิงได้เก่งขึ้นเพียงอย่างเดียว แต่ต้องทำให้คนควบคุมอารมณ์ ประเมินสถานการณ์ และตัดสินใจภายใต้แรงกดดันได้ดีขึ้นด้วย

“มีงานศึกษาที่พบว่า ทหารทั่วไปอาจใช้อาวุธจำนวนมากกว่าจะสามารถสังหารเป้าหมายได้หนึ่งราย 

ขณะที่หน่วยรบพิเศษซึ่งผ่านการฝึกอย่างเข้มข้น จะตัดสินใจใช้อาวุธยากกว่า 

แต่เมื่อจำเป็นต้องใช้ กลับมีความแม่นยำและประสิทธิภาพสูงกว่า

นั่นสะท้อนว่า การฝึกที่ดีไม่ได้ทำให้คนอยากใช้อาวุธมากขึ้น 

แต่ทำให้เกิดความยับยั้งชั่งใจและตัดสินใจอย่างมีวุฒิภาวะมากขึ้น

ดังนั้น หากระบบการฝึกมีมาตรฐานสูง ทั้งในด้านความรู้ ทักษะ และทัศนคติ ก็จะช่วยลดโอกาสการใช้อาวุธโดยไม่จำเป็นได้”   พ.ต.ท.จิตพงศ์ อธิบาย

ปัญหาอาจไม่ได้อยู่ที่ตัวอาวุธ แต่อยู่ที่คนใช้อาวุธ

ทว่าปัญหาความรุนแรงจากการใช้อาวุธอาจไม่ได้จบแค่ในห้องเรียนหรือสนามฝึก เพราะเจ้าหน้าที่รัฐ ก็คือส่วนหนึ่งของสังคมไทย

แอดมินเพจ APE Knight  ตั้งข้อสังเกตว่าทุกครั้งที่เกิดเหตุรุนแรงขึ้นในสังคม มักจะมีคนจำนวนหนึ่งแสดงความสะใจ หรือมองว่าการใช้ความรุนแรงเป็นเรื่องสมเหตุสมผล

เมื่อสังคมยังยอมรับความรุนแรงในบางรูปแบบเจ้าหน้าที่รัฐซึ่งเป็นผลผลิตของสังคมนั้น ก็ย่อมได้รับอิทธิพลจากค่านิยมเดียวกันด้วย

คำถามจึงอาจไม่ได้อยู่แค่ว่าเราฝึกเจ้าหน้าที่ดีพอหรือยัง

แต่อยู่ที่ว่าเรากำลังสร้างวัฒนธรรมแบบใดให้กับสังคม

“เราจะเห็นว่าหลังเกิดเหตุรุนแรง มักมีคนจำนวนหนึ่งแสดงความสะใจ หรือเห็นว่าการใช้ความรุนแรงเป็นเรื่องสมควร เมื่อเป็นเช่นนั้น เจ้าหน้าที่รัฐซึ่งก็มาจากประชาชนในสังคมเดียวกัน ย่อมได้รับอิทธิพลจากวัฒนธรรมและค่านิยมเหล่านี้ด้วย

เจ้าหน้าที่ไม่ได้หล่นมาจากฟ้า แต่เป็นผลผลิตของสังคม ดังนั้นแม้ระบบฝึกอบรมจะช่วยได้มาก แต่ก็อาจไม่สามารถแก้ความเชื่อหรือชุดความคิดที่ฝังรากลึกอยู่ก่อนหน้าได้ทั้งหมด ผมจึงมองว่า สังคมไทยอาจยังมีวัฒนธรรมบางส่วนที่ยอมรับหรือชื่นชมความรุนแรงอยู่ในระดับหนึ่ง ซึ่งทั้งสองด้านส่งผลต่อกัน ”  แอดมินเพจ APE Knight ย้ำ 

บทเรียนจากทั้งสามเหตุการณ์อาจกำลังบอกเราว่า

ทุกคนมีโอกาสเผชิญความเครียด ความโกรธ หรือแรงกดดันได้

แต่สำหรับคนที่เข้าถึงอาวุธร้ายแรง

ระบบต้องมีเครื่องมือมากพอที่จะป้องกันไม่ให้ช่วงเวลาของความผิดพลาด กลายเป็นโศกนาฏกรรม