ส่องอนาคต “ชิปเมดอินไทยแลนด์” ไทยอยู่ตรงไหนบนสมรภูมิ "ชิปโลก"

ไทยตั้งเป้าขึ้นแท่นผู้นำด้านชิปแห่งอาเซียน 

รัฐบาลไทยเดินหน้าจัดตั้ง “บอร์ดเซมิคอนดักเตอร์แห่งชาติ” เพื่อกำหนดยุทธศาสตร์ผลักดันประเทศไทยสู่การเป็นศูนย์กลางอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์และอิเล็กทรอนิกส์ขั้นสูงของอาเซียน  โดยมี อนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยเป็นประธานกรรมการ และ ดร.เอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรี เป็นรองประธานกรรมการ 

บอร์ดดังกล่าวมีอำนาจหน้าที่ในการกำหนดทิศทางนโยบาย แผนแม่บท และเป้าหมายในการพัฒนาอุตสาหกรรม เพื่อสร้างความเข้มแข็งให้กับอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์และอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งพิจารณาแผนงานและโครงการของหน่วยงานภาครัฐ เพื่อเสนอต่อคณะรัฐมนตรี 

การเคลื่อนไหวนี้ เป็นการเดินหน้ายุทธศาสตร์นำประเทศไทยก้าวสู่การเป็นศูนย์กลางอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์และอิเล็กทรอนิกส์ขั้นสูงของภูมิภาคอาเซียน ตั้งเป้าหมายดึงดูดการลงทุนมูลค่า 2.5 ล้านล้านบาท และพัฒนาบุคลากรทักษะสูงกว่า 2.3 แสนคน เพื่อผลักดันเป้าหมายผลิตภัณฑ์ “ชิปเมดอินไทยแลนด์” ให้เกิดขึ้นจริงภายในปี 2050 สร้างความมั่นคงให้กับห่วงโซ่อุปทานของอุตสาหกรรมเป้าหมาย  

ไทยอยู่ตรงไหนบนอุตสาหกรรมชิปโลก ?

บทความ “‘อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ไทยแข็งแกร่งตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ’ วลีที่เป็นได้มากกว่าภาพฝัน” เผยแพร่ผ่านนิตยสารสาระวิทย์ โดย สวทช. ระบุว่า อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์โลกมีห่วงโซ่การผลิตแบ่งออกเป็น 3 ส่วน ได้แก่ 

• ส่วนต้นน้ำ คือ บริษัทที่ออกแบบชิปเท่านั้น เรียกว่า “แฟบเลส” 

• ส่วนกลางน้ำ คือ ผู้ผลิตอุปกรณ์รวม หรือ IDM ซึ่งเป็นโรงงานผลิตชิปที่รับจ้างผลิตให้บริษัทอื่น เช่น TSMC

• ส่วนปลายน้ำ คือ บริษัทประเภท Outsourced Semiconductor Assembly and test หรือ โอแสต (OSAT) รับประกอบ บรรจุ และทดสอบชิป 

สำหรับประเทศไทยถือว่ามีจุดแข็งและเป็นผู้นำในอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ส่วนปลายน้ำของโลก โดยบริษัทไทยจะรับแผ่นเวเฟอร์จากต่างประเทศมาทำกระบวนการบรรจุภัณฑ์ ประกอบแผงวงจร และทดสอบชิป รวมถึงผลิตแผ่นวงจรพิมพ์และประกอบเป็นผลิตภัณฑ์อิเล็กทรอนิกส์ 

อีกทั้งยังเป็นฐานการผลิตฮาร์ดดิสก์ไดรฟ์รายใหญ่ของโลกจากบริษัท Western Digital และ Seagate มูลค่าการส่งออกผลิตภัณฑ์อิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะของไทยจากอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ส่วนปลายน้ำในปี พ.ศ. 2565 สูงถึง 1.3 ล้านล้านบาท

นอกจากนี้ ไทยยังมีฐานการผลิตอิเล็กทรอนิกส์ ยานยนต์ และฮาร์ดดิสก์ไดรฟ์ที่แข็งแรงทำให้ไทยมีประสบการณ์และโครงสร้างพื้นฐานบางส่วนรองรับอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์อยู่แล้ว 

แต่ความท้าทายสำคัญ คือ ไทยยังไม่ได้อยู่ในส่วนต้นน้ำของอุตสาหกรรม โดยเฉพาะการออกแบบและผลิตชิปขั้นสูง ซึ่งเป็นส่วนที่สร้างมูลค่าเพิ่มสูงที่สุด 

อย่างไรก็ตาม ในกระบวนการส่วนต้นน้ำ ไทยก็มีศูนย์เทคโนโลยีไมโครอิเล็กทรอนิกส์ หรือ TMEC ภายใต้ สวทช. ซึ่งมีโรงงานผลิตชิปขนาด 6 นิ้ว เป็นแห่งแรกและแห่งเดียวของประเทศ ดำเนินงานตั้งแต่การออกแบบ วิจัยพัฒนา ไปจนถึงการผลิตชิป CMOS และอุปกรณ์ MtM โดยเฉพาะเมมส์และเซนเซอร์ ในระดับการผลิตปริมาณน้อยมายาวนานกว่า 20 ปีแล้ว

อีก 25 ปี ไทยจะก้าวสู่ผู้นำด้านชิปแห่งอาเซียนได้ไหม ?

ถึงแม้อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ไทยอยู่ในช่วงเริ่มต้น แต่เมื่อพิจารณาปัจจัยต่าง ๆ ทั้งด้านโครงสร้างพื้นฐาน คุณภาพของบุคลากร สภาพแวดล้อมในการประกอบธุรกิจ มาตรการสนับสนุนจากภาครัฐ และศักยภาพของอุตสาหกรรมปลายน้ำ พบว่าประเทศไทยยังมีโอกาสในการพัฒนาต่อยอดอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ให้เติบโตและแข่งขันได้ 

“ร่างยุทธศาสตร์การพัฒนาอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์และอิเล็กทรอนิกส์ขั้นสูงแห่งชาติ” จึงได้กำหนดทิศทางการพัฒนาอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์และอิเล็กทรอนิกส์ขั้นสูง มุ่งต่อยอดจุดแข็งเดิมของไทย ควบคู่กับการเสริมสร้างขีดความสามารถใหม่ เชื่อมโยงห่วงโซ่การผลิตตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ ผลักดันให้เกิด “ชิปเมดอินไทยแลนด์”

พูดง่าย ๆ คือ ยุทธศาสตร์ของไทยจึงไม่ได้มุ่งแข่งขันกับประเทศผู้นำอย่างไต้หวันในทันที แต่เลือกต่อยอดจากจุดแข็งที่มีอยู่ เช่น ชิป Power สำหรับยานยนต์ไฟฟ้า ชิป Sensor สำหรับอุปกรณ์อัจฉริยะ รวมถึงชิป Analog, Photonics และ Discrete ซึ่งเกี่ยวข้องกับอุตสาหกรรมที่ไทยมีฐานอยู่แล้ว เนื่องจากเป็นชิปที่ใช้ในอุตสาหกรรมสำคัญของไทย อาทิ ยานยนต์ อิเล็กทรอนิกส์ โทรคมนาคม ดาต้าเซ็นเตอร์ เทคโนโลยี AI ระบบออโตเมชัน และการแพทย์ 

ในระยะ 5 ปีแรก จะมุ่งเน้นต่อยอดกลุ่มผลิตภัณฑ์ที่ไทยมีจุดแข็ง เช่น กิจการประกอบและทดสอบชิป (Outsourced Semiconductor Assembly and Test: OSAT) การออกแบบชิป (IC Design) และกลุ่มผลิตภัณฑ์อิเล็กทรอนิกส์ขั้นสูง รวมถึงการผลักดันให้เกิดการลงทุนในกิจการผลิตชิปต้นน้ำ (Wafer Fabrication) ในประเทศไทย ควบคู่กับการเริ่มสร้างผู้ประกอบการไทยที่มีศักยภาพให้เติบโตเป็นผู้เล่นหลัก (Local Champion) ในอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ในอนาคต

เพื่อให้บรรลุเป้าหมายดังกล่าว ร่างยุทธศาสตร์ฯ จึงเสนอกลไกขับเคลื่อน 5 ด้านสำคัญ ได้แก่

1. ด้านสิทธิประโยชน์ เช่น การให้เงินสนับสนุนและเงินกู้ดอกเบี้ยต่ำในระยะยาว เพื่อดึงดูดโครงการลงทุนเป้าหมาย
   
   

2. ด้านบุคลากรทักษะสูง เช่น การพัฒนาหลักสูตรและความร่วมมือระหว่างภาคอุตสาหกรรมกับสถาบันการศึกษาทั้งในและต่างประเทศ เพื่อสร้างบุคลากรด้านวิศวกรรมเซมิคอนดักเตอร์และการวิจัยขั้นสูง รวมทั้งการยกระดับทักษะแรงงานผ่านการฝึกอบรมวิชาชีพเฉพาะทาง
   
   

3. ด้านเทคโนโลยี เช่น การยกระดับศูนย์เทคโนโลยีไมโครอิเล็กทรอนิกส์ (TMEC) และศูนย์วิจัยด้านเซมิคอนดักเตอร์ของสถาบันการศึกษา การสร้างความร่วมมือระหว่างรัฐ เอกชน และสถาบันการศึกษาในการวิจัยและพัฒนา
   
   

4. ด้านโครงสร้างพื้นฐาน เช่น การกำหนดพื้นที่ในรูปแบบคลัสเตอร์ การพัฒนาระบบน้ำและไฟฟ้า โดยเฉพาะพลังงานสะอาด การพัฒนาระบบป้องกันและจัดการภัยพิบัติที่มีประสิทธิภาพ
   
   

5. ด้านสภาพแวดล้อมทางธุรกิจ เช่น การอำนวยความสะดวกในการอนุมัติ/อนุญาตประกอบธุรกิจ การเจรจาข้อตกลงการค้ากับสหรัฐฯ และยุโรปในเรื่องเซมิคอนดักเตอร์ การออกแบบกลไกจัดซื้อภาครัฐเพื่อสนับสนุนผู้ประกอบการไทย เป็นต้น

เป้าหมายระยะยาว คือการสร้างระบบนิเวศเซมิคอนดักเตอร์ให้ครบวงจร ตั้งแต่การพัฒนาบุคลากร เทคโนโลยี โครงสร้างพื้นฐาน ไปจนถึงการดึงดูดการลงทุนจากต่างประเทศ พร้อมสร้างผู้ประกอบการไทยให้ก้าวขึ้นมาเป็นผู้เล่นสำคัญในอุตสาหกรรมนี้

แต่เส้นทางสู่ “ชิปเมดอินไทยแลนด์” ไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะการแข่งขันในอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ต้องใช้ทั้งเงินลงทุน เทคโนโลยี และเวลาในการสร้างองค์ความรู้

แหล่งข้อมูลอ้างอิง: 

• ร่างยุทธศาสตร์การพัฒนาอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์และอิเล็กทรอนิกส์ขั้นสูงแห่งชาติ

• ‘อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ไทยแข็งแกร่งตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ’ วลีที่เป็นได้มากกว่าภาพฝัน - นิตยสารสาระวิทย์ โดย สวทช. 

• สงครามชิป: เซมิคอนดักเตอร์คืออะไรและทำไมจึงเป็นหัวใจของ ‘สงครามเย็นทางเทคโนโลยี’ - กระทรวงอุตสาหกรรม 

• Semiconductor industry on track to hit $1 trillion in sales in 2026, SIA predicts — bumper forecast follows $791.7 billion haul for 2025 - Tomshardware

• TSMC nets nearly 70% of 2025 foundry market - Taipei Times