ทำไมกรุงเทพฯ ถึงเป็นจังหวัดเดียวที่ได้เลือกตั้งผู้ว่าฯ ? อีก 76 จังหวัดมีหวังไหม จะได้เลือกผู้แทนเอง

ท่ามกลางบรรยากาศการเลือกตั้งผู้ว่าฯ กทม. ที่รอบนี้มีผู้สมัครชิงตำแหน่งถึง 18 คน พร้อมแข่งขันนำเสนอนโยบายยกระดับคุณภาพชีวิตคนเมือง คำถามสำคัญที่มักเกิดขึ้นพร้อมๆ กัน จากจังหวัดอื่นๆ คือ ทำไมถึงมีการเลือกตั้งผู้ว่าฯ แค่ใน กทม. และทำไมต่างจังหวัด ถึงเลือกตั้งผู้ว่าฯ ของตัวเองบ้างไม่ได้ ?

การที่กรุงเทพฯ มีการเลือกตั้งผู้ว่า กทม.นั้น เป็นผลพวงจากโครงสร้างการปกครอง และการรวมศูนย์อำนาจที่มีมาอย่างยาวนานในไทย เพราะกรุงเทพฯ ถือเป็น "องค์กรปกครองท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ" เป็นเมืองหลวงที่มีความสำคัญทางเศรษฐกิจ มีประชากรหนาแน่น และมีลักษณะเฉพาะที่การบริหารราชการในรูปแบบปกติไม่สามารถตอบสนองได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ในกรุงเทพฯ อำนาจการบริหารจะรวมอยู่ที่ผู้ว่าราชการจังหวัดที่มาจากการเลือกตั้งเพียงคนเดียว โดยไม่มีตำแหน่งนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) มาซ้อนทับ นอกจากนี้ กทม. ยังมีอำนาจบางประการที่เหนือกว่าท้องถิ่นอื่น เช่น การขอตั้งงบประมาณโดยตรงต่อสำนักงบประมาณ และการจัดทำบริการสาธารณะขนาดใหญ่ 

อย่างไรก็ตาม แม้จะเป็นรูปแบบพิเศษ แต่ กทม. ก็ยังติดล็อกอำนาจจากส่วนกลางในหลายด้าน เช่น อำนาจเหนือถนนที่เป็นของตำรวจจราจร หรือการอนุญาตเส้นทางรถเมล์ที่เป็นของกรมการขนส่งทางบก

ขณะที่คนกรุงฯ ได้มีสิทธิเลือกตั้งผู้ว่า แต่ประชาชนในอีก 76 จังหวัดที่เหลือนั้น ถือว่าอยู่ภายใต้ระบบ "ราชการส่วนภูมิภาค" ซึ่งมีผู้ว่าราชการจังหวัดที่มาจากการแต่งตั้งโดยกระทรวงมหาดไทย ที่มักมีวาระการโยกย้าย หรือเกษียณอายุ และมีการเลือกตั้งท้องถิ่น คือ การเลือกตั้ง นายกฯ อบจ. ที่ยึดโยงกับประชาชนมากกว่า แต่มักถูกมองว่าข้อจำกัดในด้านอำนาจ งบประมาณ และมักถูกกำกับดูแลโดยผู้ว่าฯ ที่มาจากแต่งตั้งอีกชั้นหนึ่ง

การกระจายอำนาจสู่ต่างจังหวัดยังไม่เกิดขึ้นจริงในไทย โดยหลายครั้ง กระทรวงมหาดไทยและชนชั้นนำราชการยังคงต้องการรักษาอำนาจในการควบคุมจังหวัดต่างๆ เพื่อสนองนโยบาย ทำให้มักมีวาทกรรมว่า ยังไม่มีความพร้อม ไปถึงโครงสร้างรัฐธรรมนูญ 2560 เองก็เป็นอีกหนึ่งปัจจัย ที่ออกแบบมาเพื่อลดทอนอำนาจท้องถิ่น และส่งเสริมให้ราชการส่วนภูมิภาคเติบโตขึ้น ต่างจากรัฐธรรมนูญปี 2540 ที่เคยเปิดช่องให้ประชาชนเลือกรูปแบบการปกครองที่ต้องการได้