เครือข่ายสุขภาพยื่นสภา ค้านแก้กฎหมาย 4 กองทุน ห่วงภาษี 1.4 หมื่นล้าน

เครือข่ายห่วงกระทบงบกว่า 14,000 ล้านบาทต่อปี

นายธนากร คมกฤส กล่าวว่า ขบวนการสร้างเสริมสุขภาพประชาชน (ขสช.) และภาคีเครือข่ายทั่วประเทศไม่เห็นด้วยกับข้อเสนอของพรรคภูมิใจไทยที่ต้องการแก้ไขกฎหมายทั้ง 4 ฉบับ เนื่องจากเห็นว่าระบบจัดสรรภาษีเฉพาะมีความสำคัญต่อการดำเนินงานด้านสุขภาพและสังคมในระยะยาว

โดยหลักการจัดเก็บภาษีเพิ่มเติม หรือ Surcharge จากภาษีสรรพสามิตเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และยาสูบ มีพื้นฐานมาจากแนวคิดผู้ก่อปัญหาเป็นผู้จ่าย เพื่อนำรายได้มาสนับสนุนการป้องกันและแก้ไขปัญหาที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพกาย สุขภาพจิต สังคม และคุณภาพชีวิตของประชาชน

นายธนากรระบุว่า การมีแหล่งรายได้ที่กำหนดไว้ตามกฎหมายช่วยให้องค์กรสามารถวางแผนดำเนินงานได้อย่างต่อเนื่อง คาดการณ์งบประมาณในอนาคต และลดความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงด้านนโยบายหรือการจัดสรรงบประมาณในแต่ละปี

นอกจากนี้ ยังแสดงความกังวลว่าหากมีการยกเลิกระบบดังกล่าว อาจส่งผลต่อรายได้จากภาษีเพิ่มเติมที่เกี่ยวข้องกับทั้ง 4 กองทุน ซึ่งเครือข่ายประเมินว่ามีมูลค่ามากกว่า 14,000 ล้านบาทต่อปี และอาจทำให้ภาคธุรกิจเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และยาสูบได้รับประโยชน์จากการเปลี่ยนแปลงนโยบาย ทั้งนี้ ตัวเลขดังกล่าวเป็นการประเมินของเครือข่าย ไม่ใช่ผลสรุปผลกระทบทางการคลังที่ได้รับการยืนยันจากหน่วยงานรัฐ

อ้าง WHO ส่งจดหมายถึงนายกรัฐมนตรี ขอทบทวนแนวทาง

นายธนากรกล่าวเพิ่มเติมว่า ประเด็นการปรับเปลี่ยนระบบภาษีเฉพาะได้รับความสนใจจากผู้เชี่ยวชาญหลายสาขา ทั้งนักกฎหมาย นักเศรษฐศาสตร์ และนักสังคมศาสตร์ ซึ่งมีการนำเสนอข้อมูลทางวิชาการเกี่ยวกับผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น

ขณะเดียวกัน เครือข่ายระบุว่า นพ.เทดรอส อัดฮานอม เกเบรเยซุส ผู้อำนวยการใหญ่องค์การอนามัยโลก (WHO) ได้มีจดหมายเปิดผนึกถึงนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี เพื่อขอให้ทบทวนแนวทางดังกล่าว โดยเห็นว่าระบบจัดสรรภาษีเฉพาะมีความเกี่ยวข้องกับความต่อเนื่องของมาตรการป้องกันและลดปัจจัยเสี่ยงด้านสุขภาพ

สำหรับข้อเสนอแก้ไขกฎหมาย ฝ่ายผู้เสนอได้อ้างถึงนโยบายรัฐบาลที่แถลงต่อรัฐสภาเมื่อวันที่ 9-10 เมษายน 2569 โดยมีเป้าหมายด้านวินัยการเงินการคลัง อย่างไรก็ตาม เครือข่ายเห็นว่าควรมีการศึกษาผลกระทบทั้งด้านประโยชน์ ข้อจำกัด และผลต่อการดำเนินงานขององค์กรที่เกี่ยวข้องให้ครบถ้วนก่อนดำเนินการ

นายธนากรยังอ้างถึงพระราชบัญญัติวินัยการเงินการคลังของรัฐ พ.ศ. 2561 มาตรา 82 ซึ่งมีบทบัญญัติรองรับกฎหมายจัดตั้งกองทุนที่มีอยู่ก่อนกฎหมายฉบับดังกล่าวมีผลใช้บังคับ โดยเห็นว่ากลไกของทั้ง 4 กองทุนยังมีฐานทางกฎหมายรองรับ และไม่จำเป็นต้องยกเลิกระบบจัดสรรภาษีเฉพาะด้วยเหตุผลด้านวินัยการเงินการคลังเพียงประการเดียว

ห่วงเปลี่ยนเป็นงบรายปี กระทบความต่อเนื่องของภารกิจ

อีกประเด็นที่เครือข่ายให้ความสำคัญ คือข้อเสนอเปลี่ยนแหล่งรายได้ของทั้ง 4 กองทุนมาเป็นงบประมาณรายจ่ายประจำปี ซึ่งฝ่ายเสนอแก้ไขกฎหมายชี้แจงว่าไม่ได้มีวัตถุประสงค์ยุบองค์กรหรือยกเลิกภารกิจเดิม

อย่างไรก็ตาม นายธนากรเห็นว่า การเปลี่ยนเข้าสู่ระบบงบประมาณรายจ่ายประจำปีอาจทำให้หน่วยงานต้องเผชิญความไม่แน่นอนด้านงบประมาณ เนื่องจากต้องผ่านกระบวนการพิจารณาและจัดสรรตามกรอบงบประมาณของรัฐในแต่ละปี

เครือข่ายจึงต้องการให้มีการประเมินผลกระทบต่อแผนงานระยะยาว โดยเฉพาะโครงการที่ต้องดำเนินงานร่วมกับชุมชนและภาคประชาชนอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้การปรับปรุงระบบงบประมาณไม่กระทบต่อเป้าหมายการพัฒนาสุขภาพและคุณภาพชีวิต

ยืนยัน 4 กองทุนมีกลไกตรวจสอบ เสนอปรับปรุงประสิทธิภาพแทนยกเลิกภาษี

ด้านนายมานะ ช่วยชู ผู้จัดการศูนย์สนับสนุนวิชาการเพื่อการจัดการเครือข่ายพื้นที่ภาคใต้ (ศวภ.ใต้) กล่าวถึงข้อสงสัยเกี่ยวกับความโปร่งใสและการตรวจสอบรายได้จากระบบ Earmarked Tax ว่า ปัจจุบันองค์กรที่ได้รับจัดสรรรายได้จากระบบดังกล่าวมีกลไกกำกับดูแลตามกฎหมายอยู่แล้ว

ทั้งกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) องค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย (ไทยพีบีเอส) และกองทุนพัฒนาการกีฬาแห่งชาติ ต่างมีข้อกำหนดให้จัดทำรายงานผลการดำเนินงานประจำปีและงบการเงิน เสนอต่อหน่วยงานและองค์กรที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ คณะรัฐมนตรี สภาผู้แทนราษฎร และวุฒิสภา รวมถึงเผยแพร่ข้อมูลต่อสาธารณชนตามที่กฎหมายกำหนด

ส่วนกองทุนผู้สูงอายุอยู่ภายใต้กลไกบริหารและกำกับดูแลที่เกี่ยวข้องกับคณะกรรมการผู้สูงอายุแห่งชาติ ซึ่งมีนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน

นายมานะเห็นว่า หากมีข้อเสนอให้เพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการหรือยกระดับความโปร่งใส สามารถดำเนินการปรับปรุงระบบตรวจสอบและประเมินผลได้ โดยไม่จำเป็นต้องยกเลิกหลักการจัดสรรภาษีเฉพาะทั้งหมด

นอกจากนี้ เครือข่ายยังอ้างถึงผลการรับฟังความคิดเห็นต่อร่างแก้ไขกฎหมายทั้ง 4 ฉบับ ซึ่งระบุว่าผู้แสดงความคิดเห็นส่วนใหญ่ไม่เห็นด้วยกับข้อเสนอแก้ไขกฎหมายดังกล่าว แต่ไม่ได้ระบุจำนวนผู้เข้าร่วมแสดงความคิดเห็นหรือสัดส่วนผลการรับฟังไว้ในข้อมูลที่เผยแพร่

เสนอประธานสภาฯ ตั้ง กมธ.วิสามัญ เปิดทางประชาชนร่วมศึกษา

สำหรับข้อเสนอที่ยื่นต่อนายโสภณ ซารัมย์ ประธานสภาผู้แทนราษฎร เครือข่ายสร้างเสริมสุขภาพประชาชนต้องการให้สภาผู้แทนราษฎรพิจารณาจัดตั้งคณะกรรมาธิการวิสามัญ เพื่อศึกษาความคุ้มค่าและแนวทางปรับปรุงประสิทธิภาพการดำเนินงานของทั้ง 4 กองทุนอย่างรอบด้าน

โดยเสนอให้มีผู้แทนจากหน่วยงานภาครัฐ ผู้ทรงคุณวุฒิ และภาคประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมในกระบวนการศึกษา เพื่อพิจารณาทั้งประสิทธิภาพการใช้งบประมาณ ระบบตรวจสอบ ความโปร่งใส และผลลัพธ์ที่ประชาชนได้รับจากการดำเนินงาน

นายมานะยืนยันว่า เครือข่ายพร้อมสนับสนุนการปรับปรุงและปฏิรูปการบริหารจัดการของทั้ง 4 กองทุน เพื่อให้การใช้ทรัพยากรสาธารณะเกิดประโยชน์สูงสุด แต่ต้องการให้คงหลักการจัดสรรภาษีเฉพาะไว้ระหว่างการพิจารณาแนวทางพัฒนาองค์กร

ทั้งนี้ ข้อเสนอของเครือข่ายยังอยู่ในขั้นตอนยื่นหนังสือต่อประธานสภาผู้แทนราษฎร โดยยังไม่มีข้อมูลยืนยันการแต่งตั้งคณะกรรมาธิการวิสามัญตามข้อเรียกร้องดังกล่าว