งานวิจัย ชี้ว่า การออกกำลังกาย สามารถฟื้นฟูสมองจากการอดนอน

แต่ถ้าไม่มีเวลานอน มีวิธีอื่นที่จะช่วยให้สมองกลับมาโฟกัสได้หรือไม่?

งานวิจัยล่าสุดที่ตีพิมพ์ในวารสาร Proceedings of the National Academy of Sciences ศึกษาวิธีช่วยรักษาความจำหลังอดนอน โดยเปรียบเทียบ 2 วิธี ได้แก่ การออกกำลังกายแบบแอโรบิกช่วงสั้น ๆ กับการงีบหลับ นักวิจัยต้องการดูว่า การออกกำลังกายเพียงช่วงสั้น ๆ จะช่วยให้สมองทำงานได้ดีใกล้เคียงกับการงีบหรือไม่

ผลการศึกษาพบว่า อาจช่วยได้จริง

ผู้เข้าร่วมที่ออกกำลังกายสามารถจดจำภาพได้ถูกต้อง 56 เปอร์เซนต์ ขณะที่กลุ่มที่งีบหลับทำได้ 57 เปอร์เซนต์ ส่วนกลุ่มที่ไม่ได้ออกกำลังกายหรือพักนอนทำได้ 46 เปอร์เซนต์ เมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุม ทั้งกลุ่มออกกำลังกายและกลุ่มงีบมีประสิทธิภาพด้านความจำดีขึ้นอย่างชัดเจน โดยกลุ่มออกกำลังกายมีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้นประมาณ 21 เปอร์เซนต์ และกลุ่มงีบเพิ่มขึ้นประมาณ 23 เปอร์เซนต์ ที่สำคัญคือ ประโยชน์ที่ได้รับจากการออกกำลังกายและการงีบไม่ได้แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่แตกต่างกันคือความรู้สึกหลังจากทำกิจกรรม กลุ่มที่งีบรายงานว่ารู้สึกเหนื่อยน้อยลงอย่างชัดเจน ขณะที่กลุ่มที่ออกกำลังกายยังรู้สึกเหนื่อยในระดับใกล้เคียงกับกลุ่มควบคุม แต่แม้จะยังรู้สึกเหนื่อย กลุ่มที่ออกกำลังกายกลับทำแบบทดสอบความจำได้ดีกว่ากลุ่มควบคุมอย่างชัดเจน

ทำไมการอดนอนถึงกระทบความจำ?

เมื่อเรานอนน้อย สมองจะมีประสิทธิภาพในการรับและจัดเก็บข้อมูลใหม่ลดลง ยิ่งตื่นต่อเนื่องเป็นเวลานาน ความต้องการนอนของร่างกายก็จะยิ่งเพิ่มขึ้น ทำให้กระบวนการของสมองที่เกี่ยวข้องกับการสร้างความทรงจำทำงานได้ไม่เต็มที่

การตรวจคลื่นไฟฟ้าสมอง หรือ EEG ในการศึกษานี้พบว่า การออกกำลังกายช่วยลดสัญญาณบางอย่างที่สะท้อนถึงความเหนื่อยล้าของสมองในบริเวณที่เกี่ยวข้องกับการทำงานด้านความจำ นักวิจัยจึงตั้งข้อสังเกตว่า การออกกำลังกายอาจช่วยให้สมองที่กำลังขาดนอนใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

ออกกำลังกายแค่ 20 นาทีช่วยได้อย่างไร?

การศึกษานี้ใช้การออกกำลังกายประมาณ 20 นาที ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดที่เรียกว่า “exercise snacking” หรือการแบ่งการออกกำลังกายเป็นช่วงสั้น ๆ ในระหว่างวัน โดยทั่วไปอาจใช้เวลาเพียงประมาณ 30 วินาที ไปจนถึง 5 หรือ 10 นาที เช่น เดินเร็ว เดินขึ้นบันได ทำสควอต หรือกิจกรรมอื่น ๆ ที่ช่วยเพิ่มอัตราการเต้นของหัวใจ

งานวิจัยหลายชิ้นพบว่า แม้จะเป็นการขยับร่างกายเพียงช่วงสั้น ๆ แต่หากทำอย่างสม่ำเสมอ ก็อาจส่งผลดีต่อสุขภาพ เช่น ช่วยเพิ่มความฟิตของระบบหัวใจและปอด และอาจช่วยลดความเสี่ยงของโรคบางชนิด รวมถึงมะเร็งและภาวะสมองเสื่อม

แล้วการงีบต่างจากการออกกำลังกายอย่างไร?

การงีบช่วยเปลี่ยนสภาวะของสมองที่กำลังขาดนอนโดยตรง ผู้ที่ได้นอนมีความเหนื่อยน้อยลง และมีสัญญาณในสมองที่สะท้อนถึง “แรงกดดันในการนอน” ลดลง ซึ่งหมายถึงความต้องการนอนตามธรรมชาติของร่างกายที่เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ เมื่อเราตื่นนานขึ้น

เมื่อสมองอยู่ในสภาวะที่ดีขึ้น ความสามารถในการสร้างความทรงจำใหม่ก็เพิ่มขึ้นตามไปด้วย

ส่วนการออกกำลังกายไม่ได้ช่วยลดความต้องการนอนในลักษณะเดียวกัน แต่ดูเหมือนว่าจะช่วยให้สมองประมวลผลข้อมูลได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น แม้ร่างกายจะยังอยู่ในภาวะอดนอน

พูดง่าย ๆ คือ การงีบช่วยเติมสิ่งที่สมองกำลังขาด ขณะที่การออกกำลังกายช่วยให้สมองทำงานได้ดีขึ้น แม้จะยังพักผ่อนไม่เพียงพอ

ดังนั้น หากมีเวลาพัก การนอนหลับยังคงเป็นวิธีสำคัญในการฟื้นฟูสมองและร่างกาย แต่ในสถานการณ์ที่ไม่สามารถนอนได้ทันที การขยับร่างกายหรือออกกำลังกายช่วงสั้น ๆ อาจเป็นอีกหนึ่งวิธีที่ช่วยให้สมองกลับมาโฟกัสและจัดการข้อมูลได้ดีขึ้นชั่วคราว