ไขปริศนา "ทะเลทราย" ทำไมร้อนระอุที่สุดบนโลก? นักวิทย์ฯ เผยไม่ใช่แค่แดดแรง

เมื่อไม่มีเมฆปกคลุม รังสีจากดวงอาทิตย์จึงส่องถึงพื้นดินได้โดยตรงเกือบตลอดทั้งวัน แตกต่างจากพื้นที่อื่นที่เมฆช่วยสะท้อนและกรองพลังงานบางส่วนออกไป พื้นผิวของทะเลทรายจึงรับพลังงานจากดวงอาทิตย์อย่างเต็มที่ ส่งผลให้อุณหภูมิสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว

อีกปัจจัยสำคัญคือ "ทราย" มีคุณสมบัติแตกต่างจากน้ำหรือดินที่มีความชื้น ทรายมีค่าความจุความร้อนต่ำ หมายความว่าใช้พลังงานเพียงเล็กน้อยก็สามารถทำให้อุณหภูมิสูงขึ้นได้ จึงไม่น่าแปลกใจที่พื้นทรายกลางทะเลทรายในช่วงบ่ายจะร้อนจนไม่สามารถเดินเท้าเปล่าได้

นอกจากนี้ ทะเลทรายยังขาดแคลนน้ำ ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการควบคุมอุณหภูมิของโลก โดยปกติแล้ว พลังงานจากดวงอาทิตย์ส่วนหนึ่งจะถูกใช้ไปกับกระบวนการระเหยของน้ำ ไม่ว่าจะเป็นน้ำในดิน แม่น้ำ หรือการคายน้ำของพืช กระบวนการนี้ช่วยดึงพลังงานความร้อนออกจากพื้นผิว ทำให้อุณหภูมิไม่สูงจนเกินไป แต่ในทะเลทรายที่แทบไม่มีน้ำ พลังงานเกือบทั้งหมดจากแสงอาทิตย์จึงเปลี่ยนเป็นความร้อนโดยตรง ทำให้อุณหภูมิของพื้นดินและอากาศพุ่งสูงกว่าพื้นที่ที่มีความชื้นอย่างชัดเจน

ผลลัพธ์คือ ทะเลทรายหลายแห่งสร้างสถิติความร้อนระดับโลก โดย เดธวัลเลย์ (Death Valley) ในสหรัฐอเมริกา เคยบันทึกอุณหภูมิอากาศสูงถึง 56.7 องศาเซลเซียส ซึ่งยังคงเป็นสถิติอุณหภูมิอากาศสูงสุดที่เคยวัดได้บนโลก ขณะที่การสำรวจด้วยดาวเทียมพบว่า ทะเลทรายลุต (Lut Desert) ในอิหร่าน เคยมีอุณหภูมิพื้นผิวสูงถึงประมาณ 80 องศาเซลเซียส ร้อนมากพอที่จะทำให้ไข่สุกได้ภายในเวลาไม่นาน

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่น่าสนใจคือ แม้กลางวันจะร้อนระอุ แต่เมื่อพระอาทิตย์ตก อุณหภูมิในทะเลทรายกลับลดลงอย่างรวดเร็ว หลายพื้นที่มีอากาศเย็นจัดจนต้องสวมเสื้อกันหนาว สาเหตุเป็นเพราะอากาศที่แห้งมากและไม่มีเมฆทำหน้าที่กักเก็บความร้อน ความร้อนที่สะสมอยู่บนพื้นดินในช่วงกลางวันจึงแผ่ออกสู่อวกาศได้อย่างรวดเร็ว แตกต่างจากพื้นที่ชื้นซึ่งมีไอน้ำในบรรยากาศช่วยรักษาอุณหภูมิเอาไว้ ทำให้ทะเลทรายมีความแตกต่างของอุณหภูมิระหว่างกลางวันและกลางคืนมากกว่าพื้นที่ส่วนใหญ่ของโลก

นักวิทยาศาสตร์ยังชี้ให้เห็นอีกว่า คำว่า "ทะเลทราย" ไม่ได้หมายถึงสถานที่ที่ร้อนเสมอไป แต่หมายถึงพื้นที่ที่มีฝนตกน้อยเป็นหลัก ด้วยเหตุนี้ ทวีปแอนตาร์กติกา จึงถูกจัดให้เป็นทะเลทรายที่ใหญ่ที่สุดของโลก แม้จะมีอุณหภูมิต่ำกว่าจุดเยือกแข็งตลอดเกือบทั้งปีก็ตาม เพราะได้รับปริมาณฝนน้อยมากจนจัดอยู่ในกลุ่มพื้นที่แห้งแล้ง

ท้ายที่สุด ความร้อนอันรุนแรงของทะเลทรายจึงไม่ใช่เพียงผลจากแสงแดดเพียงอย่างเดียว แต่เป็นผลรวมของการไหลเวียนของบรรยากาศ การขาดความชื้น การไม่มีเมฆ และคุณสมบัติของพื้นผิวที่ทำให้พลังงานจากดวงอาทิตย์สะสมเป็นความร้อนได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ จนสร้างสภาพแวดล้อมที่ทั้งร้อนจัดในเวลากลางวัน และเย็นจัดในยามค่ำคืน ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความซับซ้อนและความมหัศจรรย์ของระบบภูมิอากาศโลกได้อย่างชัดเจน