เดโมแครตกวาดชัยชนะ 2 สภา สะเทือนอำนาจ “ทรัมป์”

อำนาจทรัมป์ถูกจำกัด หลังรีพับลิกันสูญเสียทั้งสองสภา

แม้ทรัมป์จะยังดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีต่อไปจนสิ้นสุดวาระในเดือนมกราคม 2029 แต่การสูญเสียเสียงข้างมากทั้งสองสภาหมายความว่า การผลักดันนโยบายสำคัญของทำเนียบขาวจะยากลำบากขึ้นอย่างมาก

ตลอดสองปีแรกของการดำรงตำแหน่งสมัยที่สอง ทรัมป์ได้รับการสนับสนุนจากพรรครีพับลิกันซึ่งครองเสียงข้างมากในสภาคองเกรส ทำให้สามารถผลักดันนโยบายผ่านฝ่ายนิติบัญญัติได้โดยไม่จำเป็นต้องพึ่งพาเสียงจากพรรคเดโมแครตมากนัก

แต่หลังจากนี้ สหรัฐฯ จะเข้าสู่ภาวะที่เรียกว่า Divided Government หรือการที่ฝ่ายบริหารและฝ่ายนิติบัญญัติถูกควบคุมโดยคนละพรรคการเมือง

นั่นหมายความว่า นโยบายสำคัญของทรัมป์ ตั้งแต่การลดภาษี การจัดสรรงบประมาณ ไปจนถึงมาตรการตรวจคนเข้าเมือง จะต้องผ่านการเจรจากับเดโมแครตมากขึ้น ขณะที่ความขัดแย้งเรื่องงบประมาณอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการปิดหน่วยงานรัฐบาล หรือ Government Shutdown

อย่างไรก็ตาม ทรัมป์ยังคงมีอำนาจยับยั้งร่างกฎหมาย หรือ Veto ซึ่งการลบล้างคำสั่งดังกล่าวจำเป็นต้องได้รับเสียงสนับสนุนถึงสองในสามของทั้งสองสภา ทำให้เดโมแครตไม่สามารถผลักดันกฎหมายทุกฉบับได้ตามต้องการเช่นกัน

เดโมแครตเตรียมตรวจสอบรัฐบาล เปิดทางกระบวนการถอดถอน

หนึ่งในผลกระทบสำคัญที่สุดของชัยชนะครั้งนี้ คือการที่พรรคเดโมแครตจะกลับมามีอำนาจควบคุมคณะกรรมาธิการต่าง ๆ ของสภาคองเกรส ซึ่งมีอำนาจเรียกเจ้าหน้าที่รัฐบาลมาให้การ ขอเอกสาร และดำเนินการสอบสวนฝ่ายบริหาร

ประเด็นที่อาจถูกตรวจสอบครอบคลุมตั้งแต่ผลประโยชน์ทางธุรกิจของครอบครัวทรัมป์ การดำเนินนโยบายตรวจคนเข้าเมือง ไปจนถึงการจัดการเอกสารและการสอบสวนที่เกี่ยวข้องกับเจฟฟรีย์ เอปสตีน

ขณะเดียวกัน การครองเสียงข้างมากในสภาผู้แทนราษฎรยังเปิดทางให้เดโมแครตสามารถเริ่มกระบวนการถอดถอนประธานาธิบดี หรือ Impeachment ได้ หากมีข้อกล่าวหาที่เข้าเงื่อนไขตามรัฐธรรมนูญ

อย่างไรก็ตาม ผศ.ดร. วิบูลพงศ์ พูนประสิทธิ์ จากคณะรัฐศาสตร์ ม.ธรรมศาสตร์ และที่ปรึกษาสมาคมอเมริกาศึกษาในประเทศไทย มองว่า จะมีความพยายามยื่นถอดถอนจากฝั่งเดโมแครตอย่างแน่นอน แต่จะไปถึงการถอดถอนได้จริง ไม่ใช่เรื่องง่าย

“ที่ผ่านมา แม้ว่าทรัมป์จะทำตัวเหมือนเป็น ‘เผด็จการ’ แต่ต้องยอมรับว่าเขาเป็นเผด็จการในระบอบประชาธิปไตย เพราะในสภาคองเกรส ครองเสียงข้างมากโดยพรรครีพับลิกันซึ่งล้วนได้รับเลือกมาจากประชาชน ทำให้ใน 2 ปีแรกของทรัมป์ แทบไม่โดนขัดขวางอะไรเลย  - ส่วนการจะดำเนินการถอดถอนฃให้ประธานาธิบดีพ้นจากตำแหน่งก็จะต้องได้รับเสียงสนับสนุนสองในสามของวุฒิสมาชิก หรือ 67 เสียง ซึ่งดูแล้วเดโมแครตไม่สามารถไปถึงจุดนั้นได้  ”   ผศ.ดร. วิบูลพงศ์ กล่าว

นอกจากนี้ การที่เดโมแครตครองวุฒิสภายังทำให้ทรัมป์เผชิญข้อจำกัดในการแต่งตั้งเจ้าหน้าที่ระดับสูง รวมถึงผู้พิพากษาศาลรัฐบาลกลาง ซึ่งจำเป็นต้องได้รับความเห็นชอบจากวุฒิสภาด้วย

สงครามอิหร่านและนโยบายต่างประเทศจะเปลี่ยนไปหรือไม่?

ชัยชนะของเดโมแครตยังอาจส่งผลต่อนโยบายต่างประเทศของสหรัฐฯ โดยเฉพาะสงครามอิหร่าน ซึ่งเป็นหนึ่งในประเด็นที่สร้างความไม่พอใจให้กับผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ท่ามกลางราคาน้ำมันและต้นทุนพลังงานที่ปรับตัวสูงขึ้น

แม้ประธานาธิบดีสหรัฐฯ จะยังคงมีอำนาจด้านการทูตและการบัญชาการกองทัพ แต่สภาคองเกรสสามารถใช้อำนาจด้านงบประมาณและการตรวจสอบ เพื่อกดดันให้รัฐบาลชี้แจงเป้าหมายและค่าใช้จ่ายในการดำเนินสงครามได้มากขึ้น

เดโมแครตอาจเรียกร้องให้ทำเนียบขาวเปิดเผยรายละเอียดเกี่ยวกับยุทธศาสตร์ทางทหาร ตลอดจนผลกระทบทางเศรษฐกิจและความมั่นคงจากความขัดแย้งในตะวันออกกลาง

ส่วนสงครามยูเครน ความสัมพันธ์กับ NATO และนโยบายต่อจีน ก็อาจกลายเป็นประเด็นต่อรองทางการเมืองระหว่างสองพรรคมากขึ้นเช่นกัน

อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงเสียงข้างมากในสภาคองเกรสไม่ได้หมายความว่านโยบายต่างประเทศของทรัมป์จะเปลี่ยนแปลงทันที เพราะประธานาธิบดียังคงมีอำนาจดำเนินนโยบายในหลายด้าน โดยไม่จำเป็นต้องได้รับความเห็นชอบจากสภาในทุกขั้นตอน

ชัยชนะเดโมแครต ส่งสัญญาณถึงเลือกตั้งประธานาธิบดี 2028

นอกเหนือจากผลกระทบต่อการบริหารประเทศในช่วงสองปีข้างหน้า การเลือกตั้งกลางเทอมครั้งนี้ยังอาจกำหนดทิศทางการเมืองสหรัฐฯ ก่อนการเลือกตั้งประธานาธิบดีในปี 2028

ความพ่ายแพ้ของรีพับลิกันในหลายรัฐที่เคยเป็นฐานเสียงสำคัญ อาจนำไปสู่การทบทวนยุทธศาสตร์ของพรรค โดยเฉพาะคำถามว่า แนวทางการเมืองแบบทรัมป์ยังสามารถรักษาฐานเสียงเดิมและขยายการสนับสนุนไปยังผู้มีสิทธิเลือกตั้งกลุ่มใหม่ได้มากน้อยเพียงใด

ขณะที่พรรคเดโมแครตจะต้องพิสูจน์ว่า การกลับมาควบคุมสภาคองเกรสสามารถนำไปสู่การแก้ไขปัญหาที่ประชาชนให้ความสำคัญ โดยเฉพาะค่าครองชีพและเศรษฐกิจได้จริงหรือไม่

สำหรับทรัมป์ ผลการเลือกตั้งครั้งนี้จึงไม่ได้หมายถึงเพียงการสูญเสียพันธมิตรทางการเมืองในสภาคองเกรส แต่ยังสะท้อนความท้าทายในการรักษาอิทธิพลทางการเมืองของตนเองในช่วงปลายวาระ

คำถามสำคัญหลังจากนี้ คือทรัมป์จะเลือกประนีประนอมกับพรรคเดโมแครตเพื่อผลักดันนโยบายที่ยังเหลืออยู่ หรือจะหันไปใช้อำนาจฝ่ายบริหารมากขึ้น ตามสิ่งที่เขาจะนิยามตัวเองต่อไปในอนาคตว่า “Mr.VETO” เพื่อเดินหน้านโยบายโดยไม่ต้องพึ่งพาสภาคองเกรส