เงินไหลออกไม่หยุด! "อินโดนีเซีย" วิกฤตแค่ไหน? ยักษ์ใหญ่แห่งอาเซียนเสี่ยงล้มหรือยัง?

บทเรียนสำคัญที่ไทยควรเรียนรู้จากกรณีอินโดนีเซีย

หากพูดถึงประเทศที่ถูกจับตามองมากที่สุดแห่งหนึ่งในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา ชื่อของ “อินโดนีเซีย” ย่อมอยู่ในอันดับต้น ๆ อย่างไม่ต้องสงสัย

ด้วยประชากรมากกว่า 280 ล้านคน ซึ่งมากที่สุดในอาเซียนและติดอันดับ 4 ของโลก อินโดนีเซียถูกมองว่าเป็น “ยักษ์หลับแห่งเอเชีย” ที่กำลังตื่นขึ้น ด้วยขนาดตลาดมหาศาล ทรัพยากรธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์ และศักยภาพในการก้าวขึ้นเป็นศูนย์กลางอุตสาหกรรมแห่งใหม่ของโลก

ตลอดหลายปีที่ผ่านมา นักลงทุนทั่วโลกต่างมองอินโดนีเซียในฐานะดาวรุ่งทางเศรษฐกิจของภูมิภาค จากการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานอย่างต่อเนื่อง การรักษาวินัยทางการคลัง และการเปิดประเทศรับการลงทุนจากต่างชาติ

ภายใต้การนำของอดีตประธานาธิบดีโจโก วิโดโด ประเทศได้รับคำชื่นชมจากทั้งสถาบันการเงินและนักลงทุนต่างชาติ จนหลายสำนักวิเคราะห์ประเมินว่า อินโดนีเซียมีโอกาสก้าวขึ้นเป็นหนึ่งในประเทศเศรษฐกิจขนาดใหญ่ของโลกภายในไม่กี่ทศวรรษข้างหน้า แต่ในปี 2569 ภาพดังกล่าวกำลังเปลี่ยนไปอย่างรวดเร็ว

จากดาวรุ่งอาเซียน สู่วันที่ตลาดเริ่มหมดความเชื่อมั่น

สิ่งที่กำลังเกิดขึ้นกับอินโดนีเซียในวันนี้ ไม่ได้สะท้อนผ่านตัวเลข GDP เพียงอย่างเดียว แต่สะท้อนผ่านสิ่งที่ตลาดการเงินให้ความสำคัญมากที่สุด นั่นคือ “ความเชื่อมั่น” หลังการเข้ารับตำแหน่งของประธานาธิบดีปราโบโว ซูเบียนโต  เมื่อเดือนตุลาคม 2567 รัฐบาลชุดใหม่ประกาศเป้าหมายเร่งการเติบโตทางเศรษฐกิจให้แตะระดับ 8% ต่อปี พร้อมผลักดันโครงการขนาดใหญ่จำนวนมาก

หนึ่งในนโยบายที่ได้รับความสนใจมากที่สุดคือโครงการอาหารกลางวันฟรีสำหรับนักเรียนทั่วประเทศ รวมถึงการขยายบทบาทของภาครัฐในระบบเศรษฐกิจ และการจัดตั้งกองทุนความมั่งคั่งแห่งชาติ "Danantara" เพื่อเป็นเครื่องมือขับเคลื่อนการลงทุนเชิงยุทธศาสตร์

แม้นโยบายเหล่านี้จะสะท้อนความพยายามของรัฐบาลในการกระตุ้นเศรษฐกิจและยกระดับคุณภาพชีวิตประชาชน แต่ในอีกด้านหนึ่ง นักลงทุนจำนวนไม่น้อยเริ่มตั้งคำถามถึงภาระทางการคลังในระยะยาว

คำถามสำคัญคือ รัฐบาลจะสามารถรักษาวินัยการคลังได้หรือไม่ หากต้องแบกรับโครงการขนาดใหญ่หลายด้านพร้อมกัน

 การลดบทบาท “ศรีมุลยานี” จุดเปลี่ยนสำคัญที่ตลาดจับตา

อีกหนึ่งปัจจัยที่สร้างความกังวลต่อนักลงทุน คือการลดบทบาทของ ศรี มุลยานี อินทราวาตี  อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ผู้ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางว่าเป็นหนึ่งในผู้กำหนดนโยบายเศรษฐกิจที่น่าเชื่อถือที่สุดในเอเชีย ตลอดหลายปีที่ผ่านมา ชื่อของศรีมุลยานีเปรียบเสมือน “หลักประกัน” ด้านวินัยการคลังของอินโดนีเซีย

เมื่อบทบาทของบุคคลที่ตลาดเชื่อมั่นลดลง ความกังวลเกี่ยวกับทิศทางนโยบายเศรษฐกิจในอนาคตจึงเพิ่มสูงขึ้นตามไปด้วย สำหรับนักลงทุนทั่วโลก บางครั้งการเปลี่ยนแปลงบุคคลสำคัญทางเศรษฐกิจอาจส่งผลต่อความเชื่อมั่นมากกว่าตัวเลขเศรษฐกิจเสียอีก

ค่าเงินรูเปียห์อ่อนหนัก สะท้อนแรงกดดันจากตลาด

สัญญาณที่เห็นชัดที่สุดของความกังวลที่เกิดขึ้น คือการอ่อนค่าของเงินรูเปียห์ เมื่อวันที่ 4 มิถุนายน 2569 ค่าเงินรูเปียห์อ่อนค่าทะลุระดับ 18,000 รูเปียห์ต่อดอลลาร์สหรัฐเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ แรงขายจากนักลงทุนต่างชาติสะท้อนว่าตลาดกำลังประเมินความเสี่ยงใหม่เกี่ยวกับอนาคตเศรษฐกิจอินโดนีเซีย

แม้ธนาคารกลางอินโดนีเซียจะพยายามดูแลเสถียรภาพค่าเงินผ่านการปรับขึ้นอัตราดอกเบี้ยและเข้าแทรกแซงตลาดอย่างต่อเนื่อง แต่แรงกดดันยังคงอยู่ นักวิเคราะห์จำนวนมากมองว่า ปัญหาไม่ได้อยู่ที่เครื่องมือทางการเงินเพียงอย่างเดียว แต่เป็นเรื่องของความเชื่อมั่นต่อทิศทางนโยบายในระยะยาว

ตลาดหุ้นอินโดนีเซียติดกลุ่มผลตอบแทนแย่ที่สุดของโลก

นอกจากค่าเงินแล้ว ตลาดหุ้นอินโดนีเซียก็เผชิญแรงขายอย่างหนักเช่นกัน ดัชนี Jakarta Composite Index ปรับตัวลดลงมากกว่า 30% ตั้งแต่ต้นปี ส่งผลให้ตลาดหุ้นอินโดนีเซียกลายเป็นหนึ่งในตลาดที่ให้ผลตอบแทนต่ำที่สุดในโลกในปีนี้

ความกังวลยิ่งเพิ่มขึ้นหลังรัฐสภาผ่านกฎหมายที่ขยายบทบาทการกำกับดูแลธนาคารกลาง และเปิดทางให้ฝ่ายนิติบัญญัติเข้ามาติดตามการดำเนินงานได้มากขึ้น

นักลงทุนจำนวนหนึ่งมองว่ากฎหมายดังกล่าวอาจกระทบต่อความเป็นอิสระของธนาคารกลาง ซึ่งถือเป็นปัจจัยสำคัญต่อเสถียรภาพทางเศรษฐกิจและความเชื่อมั่นของตลาดทุน

ปัจจัยภายนอกซ้ำเติม วิกฤตราคาน้ำมันกดดันเศรษฐกิจ

ในขณะที่ปัจจัยภายในประเทศกำลังสร้างแรงกดดัน ปัจจัยภายนอกก็เข้ามาซ้ำเติมสถานการณ์ ความขัดแย้งในตะวันออกกลางส่งผลให้ราคาน้ำมันโลกปรับตัวสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง

ปัญหาคือ อินโดนีเซียเป็นประเทศผู้นำเข้าน้ำมันสุทธิ ดังนั้นเมื่อน้ำมันแพงขึ้น ต้นทุนการนำเข้าพลังงานก็เพิ่มขึ้นทันที ส่งผลกระทบต่อดุลการค้า ดุลบัญชีเดินสะพัด และภาระงบประมาณภาครัฐ หากราคาน้ำมันยังคงอยู่ในระดับสูงเป็นเวลานาน ค่าเงินรูเปียห์อาจเผชิญแรงกดดันเพิ่มเติมจากการขาดดุลภายนอกที่เพิ่มขึ้น

ต่างชาติเทขายพันธบัตรหนักสุดในรอบหลายปี

อีกหนึ่งตัวเลขที่สะท้อนความกังวลของนักลงทุน คือการไหลออกของเงินทุนจากตลาดพันธบัตร นักลงทุนต่างชาติขายพันธบัตรรัฐบาลอินโดนีเซียออกไปแล้วกว่า 86 ล้านล้านรูเปียห์ หรือประมาณ 4,800 ล้านดอลลาร์สหรัฐ นับตั้งแต่เดือนสิงหาคมปีที่ผ่านมา ผลที่ตามมาคือ สัดส่วนการถือครองพันธบัตรรัฐบาลของนักลงทุนต่างชาติลดลงสู่ระดับต่ำที่สุดในรอบเกือบ 20 ปี ปรากฏการณ์ดังกล่าวสะท้อนว่า นักลงทุนกำลังลดความเสี่ยงจากสินทรัพย์อินโดนีเซีย และย้ายเงินไปยังตลาดที่มองว่ามีเสถียรภาพมากกว่า

MSCI เตือนปัญหาเชิงโครงสร้างตลาดทุน

นอกจากปัจจัยด้านนโยบายแล้ว อินโดนีเซียยังเผชิญคำเตือนจาก MSCI เกี่ยวกับโครงสร้างตลาดทุนภายในประเทศ ประเด็นที่ถูกจับตา ได้แก่ ปัญหาสภาพคล่องของตลาด การกำกับดูแลกิจการ การกระจุกตัวของผู้ถือหุ้นรายใหญ่

นักลงทุนกังวลว่า หากปัญหาเหล่านี้ไม่ได้รับการแก้ไขอย่างจริงจัง อาจส่งผลต่อสถานะของอินโดนีเซียในดัชนีตลาดเกิดใหม่ในอนาคต ซึ่งอาจกระทบต่อการไหลเข้าของเงินลงทุนจากกองทุนทั่วโลก

ทำไมวิกฤตอินโดนีเซียจึงสำคัญต่ออาเซียน?

อินโดนีเซียไม่ใช่เศรษฐกิจขนาดเล็ก ด้วยมูลค่าเศรษฐกิจมากกว่า 1.5 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ อินโดนีเซียเป็นเศรษฐกิจที่ใหญ่ที่สุดในอาเซียน คิดเป็นเกือบ 40% ของ GDP ทั้งภูมิภาค ดังนั้น หากเศรษฐกิจอินโดนีเซียเผชิญปัญหารุนแรง ผลกระทบย่อมไม่ได้จำกัดอยู่เพียงภายในประเทศ แต่สามารถส่งผลต่อกระแสเงินทุน การค้า การลงทุน และความเชื่อมั่นของทั้งภูมิภาคได้