โซลาร์ภาคประชาชน 1 ล้านครัวเรือน เปิดทางผลิตไฟฟ้าเอง ย้ำไม่เอื้อนายทุน

โซลาร์ภาคประชาชน 1 ล้านครัวเรือน เปิดทางผลิตไฟฟ้าใช้เอง

นายกรัฐมนตรีกล่าวในรายการ “คุยกับนายกฯ อนุทิน” เมื่อวันที่ 31 ตุลาคม 2569 ถึงแนวทางขับเคลื่อนนโยบายพลังงานว่า โครงการโซลาร์ภาคประชาชนมีเป้าหมายสำคัญในการลดต้นทุนและภาระค่าไฟฟ้าของประชาชน ไม่ใช่การเอื้อประโยชน์ให้กลุ่มทุนขนาดใหญ่

หัวใจของโครงการคือการเปิดโอกาสให้ประชาชนติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์บนหลังคาบ้าน เพื่อผลิตกระแสไฟฟ้าไว้ใช้เอง และสามารถส่งไฟฟ้าส่วนเกินที่ไม่ได้ใช้งานกลับเข้าสู่ระบบจำหน่ายไฟฟ้า เพื่อสร้างรายได้เพิ่มเติมให้กับครัวเรือน

สำหรับเป้าหมายโครงการ รัฐบาลต้องการให้ประชาชนเข้าร่วมจำนวน 1 ล้านครัวเรือน ใช้วงเงินกู้ 200,000 ล้านบาท ภายใต้พระราชกำหนดให้อำนาจกระทรวงการคลังกู้เงินเพื่อแก้ไขปัญหาผลกระทบจากสถานการณ์วิกฤตด้านพลังงานและสร้างการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานของประเทศ พ.ศ. 2569 โดยสนับสนุนเงินช่วยเหลือครัวเรือนละ 50,000 บาท รวมวงเงิน 50,000 ล้านบาท

นายกรัฐมนตรีชี้แจงข้อวิจารณ์เกี่ยวกับการล็อกสเปกและการเอื้อประโยชน์ให้ผู้ประกอบการรายใหญ่ว่า ปัจจุบันมีผู้ประกอบการใน Vendor List หลายร้อยราย และประชาชนสามารถเลือกผู้ติดตั้งได้ด้วยตนเอง โดยไม่มีการล็อกสเปกหรือกำหนดให้ต้องใช้ผู้ประกอบการรายใดรายหนึ่ง

ส่วนการกำหนดให้ผู้ติดตั้งมีหลักประกันหรือ Bank Guarantee เป็นมาตรการคุ้มครองประชาชน หากผู้รับเหมาไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไขหรือไม่ดำเนินงานตามที่กำหนด ก็อาจถูกยึดเงินค้ำประกันได้

ขณะเดียวกัน การไฟฟ้าทั้งสองแห่งต้องสามารถรองรับไฟฟ้าส่วนเกินที่ประชาชนผลิตได้และไม่ได้ใช้กลับเข้าสู่ระบบจำหน่ายไฟฟ้า หรือ Distribution System ให้ได้มากที่สุด โดยต้องควบคุมคุณภาพไฟฟ้าให้เป็นไปตามมาตรฐาน เพื่อป้องกันความเสียหายและการสูญเสียในระบบ

ปรับโครงสร้างพลังงาน ลดพึ่งพาเชื้อเพลิงนำเข้า

นอกจากการส่งเสริมโซลาร์เซลล์ภาคประชาชนแล้ว รัฐบาลยังต้องการปรับโครงสร้างพลังงานของประเทศให้พึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลและพลังงานนำเข้าน้อยลง โดยสนับสนุนการใช้พลังงานหมุนเวียนที่สามารถผลิตได้ภายในประเทศ

แหล่งพลังงานที่รัฐบาลต้องการส่งเสริมครอบคลุมทั้งพลังงานแสงอาทิตย์ พลังงานลม รวมถึงพลังงานจากขยะและวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร เพื่อเพิ่มทางเลือกด้านพลังงานและใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ภายในประเทศให้เกิดประโยชน์มากขึ้น

แนวทางดังกล่าวสะท้อนการปรับเปลี่ยนจากระบบพลังงานที่ต้องพึ่งพาการนำเข้าเป็นหลัก ไปสู่การเพิ่มความสามารถในการผลิตพลังงานภายในประเทศ โดยเปิดโอกาสให้ภาคประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมมากขึ้น

ดัน E20-B20 ลดภาษีน้ำมัน เพิ่มช่องทางสร้างรายได้เกษตรกร

อีกหนึ่งมาตรการที่รัฐบาลให้ความสำคัญคือการปรับลดภาษีสรรพสามิตน้ำมัน E20 และ B20 เพื่อส่งเสริมการใช้เชื้อเพลิงชีวภาพและลดต้นทุนพลังงาน โดยเฉพาะภาคเกษตรกรรมซึ่งยังเป็นอาชีพหลักของประชาชนจำนวนมาก

นายกรัฐมนตรีระบุว่า การทำเกษตรกรรมตั้งแต่การทำนา ทำไร่ ทำสวน การหว่านปุ๋ย ไปจนถึงการลำเลียงผลผลิต ล้วนต้องใช้น้ำมันดีเซลเป็นพลังงาน จึงมองว่า B20 เป็นอีกทางเลือกที่สามารถสนับสนุนภาคเกษตรกรรมได้ เนื่องจากมีส่วนผสมของน้ำมันปาล์มที่สกัดออกมา และสามารถนำไปใช้กับเครื่องจักรกลการเกษตร โดยเฉพาะรถไถ รถบรรทุก รวมถึงภาคอุตสาหกรรมเกษตรและการขนส่งได้

ขณะที่ E20 เป็นน้ำมันเบนซินผสมเอทานอล ซึ่งสามารถใช้เป็นเชื้อเพลิงสำหรับรถยนต์ที่รองรับได้ อย่างไรก็ตาม ประชาชนบางส่วนยังไม่คุ้นเคยกับการใช้งาน กระทรวงพลังงานจึงต้องส่งเสริมและประชาสัมพันธ์เพื่อสร้างความเข้าใจและเพิ่มการใช้เชื้อเพลิงประเภทนี้

การสนับสนุน B20 ยังเป็นการเพิ่มความต้องการใช้น้ำมันปาล์ม ซึ่งอาจช่วยเพิ่มช่องทางจำหน่ายและสร้างรายได้ให้กับเกษตรกรผู้ปลูกปาล์มน้ำมัน ขณะเดียวกันประชาชนยังมีทางเลือกในการใช้รถยนต์ไฟฟ้าเพื่อปรับเปลี่ยนรูปแบบการใช้พลังงานในภาคขนส่งด้วย

อย่างไรก็ตาม นายกรัฐมนตรีอธิบายว่า การปรับลดภาษีน้ำมันไม่ได้ครอบคลุมเชื้อเพลิงทุกประเภท เนื่องจากน้ำมันเบนซิน 91, 95, 97 และ 100 ยังต้องพึ่งพาการนำเข้าน้ำมันดิบ 100% และได้รับผลกระทบจากความผันผวนของสถานการณ์ในตะวันออกกลาง

หากปรับลดภาษีน้ำมันทุกประเภท จะส่งผลกระทบต่อรายได้ของภาครัฐ ซึ่งเป็นแหล่งงบประมาณสำหรับการพัฒนาประเทศและการดำเนินภารกิจต่าง ๆ ทั้งเงินเดือนข้าราชการ การก่อสร้างถนน ระบบป้องกันน้ำท่วม และการเยียวยาประชาชนเมื่อเกิดภัยพิบัติ

ลดต้นทุนการผลิต-ขนส่ง สกัดค่าครองชีพเพิ่ม

นอกเหนือจากมาตรการด้านพลังงาน รัฐบาลยังให้ความสำคัญกับการลดต้นทุนการผลิตและค่าขนส่ง เพื่อไม่ให้ต้นทุนสินค้าปรับตัวสูงขึ้นและส่งผลกระทบต่อค่าครองชีพของประชาชน โดยดำเนินมาตรการควบคุมราคาสินค้าควบคู่กันไป

หนึ่งในมาตรการที่รัฐบาลผลักดันคือ Credit Term หรือการกำหนดระยะเวลาชำระเงินสำหรับการซื้อขายสินค้า โดยกำหนดให้สินค้าประเภทเกษตรกรรมมีระยะเวลาชำระเงินไม่เกิน 30 วัน และสินค้าทั่วไปไม่เกิน 45 วัน เพื่อเพิ่มสภาพคล่องและให้มีเงินหมุนเวียนในระบบเศรษฐกิจ

มาตรการดังกล่าวจะเริ่มมีผลตั้งแต่วันที่ 2 พฤศจิกายน 2569

โจทย์ใหญ่เปลี่ยนผ่านพลังงานไทย

ภาพรวมของนโยบายพลังงานรัฐบาลครั้งนี้จึงไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการลดค่าไฟฟ้าหรือลดราคาน้ำมัน แต่ครอบคลุมถึงการปรับโครงสร้างระบบพลังงานในระยะยาว ตั้งแต่การเปิดโอกาสให้ประชาชนผลิตไฟฟ้าใช้เอง การนำพลังงานหมุนเวียนมาใช้ประโยชน์ การส่งเสริมเชื้อเพลิงชีวภาพ ไปจนถึงการลดต้นทุนการผลิตและขนส่ง

อย่างไรก็ตาม เป้าหมายโซลาร์ภาคประชาชน 1 ล้านครัวเรือนยังต้องอาศัยการดำเนินงานหลายส่วน ทั้งระบบรองรับไฟฟ้าส่วนเกิน มาตรฐานผู้ติดตั้ง การคุ้มครองผู้บริโภค และความพร้อมของระบบจำหน่ายไฟฟ้า ขณะที่การส่งเสริม E20-B20 ต้องคำนึงถึงความเหมาะสมของเชื้อเพลิงกับรถยนต์และเครื่องจักรแต่ละประเภท

สิ่งที่ต้องติดตามต่อจากนี้คือการเปลี่ยนนโยบายให้เกิดผลในทางปฏิบัติ ประชาชนจะเข้าถึงมาตรการได้มากน้อยเพียงใด โครงการโซลาร์จะช่วยลดภาระค่าไฟฟ้าและสร้างรายได้ให้ครัวเรือนได้ตามเป้าหมายหรือไม่ และการส่งเสริมพลังงานชีวภาพจะช่วยเชื่อมโยงภาคพลังงานกับรายได้ของเกษตรกรได้อย่างเป็นรูปธรรมเพียงใด

ทั้งหมดนี้คือโจทย์สำคัญของการเปลี่ยนผ่านพลังงานไทย ที่ต้องสร้างสมดุลระหว่างความมั่นคงทางพลังงาน ต้นทุนของประชาชน และความสามารถในการแข่งขันของเศรษฐกิจในระยะยาว