สรุปมหากาพย์ย้าย "อุเทนถวาย" จากผืนดินจุฬาฯ จะสำเร็จหรือไม่ในยุคยศชนัน วงศ์สวัสดิ์

เหตุรุนแรงย้อนหลัง 2 ปี เกิดอะไรขึ้นบ้าง

เหตุที่สถานีบีทีเอสสยามไม่ใช่เหตุแรก ย้อนไปเมื่อวันที่ 8 มกราคม 2567 นักศึกษาสองสถาบันฝ่ายละราว 30-40 คน ปะทะกันบริเวณสกายวอล์กสยาม มีการวิ่งไล่และปาสิ่งของใส่กัน เจ้าหน้าที่ตรวจพบอาวุธมีด 1 เล่ม และมีผู้ได้รับบาดเจ็บ 1 ราย หลังเหตุการณ์ อุเทนถวายประกาศให้นักศึกษาเรียนออนไลน์ระหว่างวันที่ 28-30 มกราคม 2567 และห้ามเข้าพื้นที่

ต่อมาวันที่ 29 มกราคม 2568 เวลาประมาณ 22.00 น. นักศึกษาชายชั้นปีที่ 1 ของอุเทนถวาย อายุ 19 ปี ถูกยิงเข้าลำตัว 2 นัด บริเวณใกล้ซอยจุฬาลงกรณ์ 12 ถนนพญาไท ต่อมาตำรวจออกหมายจับผู้เกี่ยวข้องรวม 10 คน โดยแจ้งข้อกล่าวหาร่วมกันพยายามฆ่าผู้อื่นโดยไตร่ตรองไว้ก่อน สนับสนุนการกระทำความผิด และช่วยเหลือผู้ต้องหาให้พ้นจากการจับกุม

จากนั้นในเดือนมีนาคม 2568 เกิดเหตุนักศึกษาสองสถาบันปะทะกันภายในศูนย์การค้าย่านปทุมวัน กระทรวง อว. ในสมัยนางสาวศุภมาส อิศรภักดี เป็นรัฐมนตรีว่าการ สั่งการให้ทั้งสองสถาบันตรวจสอบข้อเท็จจริงและดำเนินการทางวินัยโดยไม่มีข้อยกเว้น ทั้งนี้ กระทรวง อว. ระบุว่าผู้ก่อเหตุส่วนใหญ่เป็นผู้ที่พ้นสภาพนักศึกษาไปแล้วหรืออยู่ระหว่างถูกพักการศึกษา ซึ่งเป็นข้อจำกัดสำคัญของการใช้มาตรการทางวินัยเพียงอย่างเดียว

รากของข้อพิพาท สัญญาเช่า 68 ปี ที่หมดอายุตั้งแต่ปี 2546

พื้นที่พิพาทมีเนื้อที่ 20 ไร่ 3 งาน 29 ตารางวา อุเทนถวายทำสัญญาเช่าจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเป็นระยะเวลา 68 ปี ตั้งแต่ปี 2478 และสัญญาสิ้นสุดลงในปี 2546 โดยจุฬาฯ ไม่ต่อสัญญา อย่างไรก็ตาม การขอคืนพื้นที่เริ่มมาก่อนหน้านั้น คือตั้งแต่ปี 2518 ตามแผนแม่บทการใช้ที่ดินของมหาวิทยาลัย

ในปี 2545 กรมธนารักษ์จัดหาพื้นที่รองรับให้ที่อำเภอบางพลี จังหวัดสมุทรปราการ เนื้อที่ 36 ไร่ พร้อมงบประมาณก่อสร้างและย้ายสถานที่ประมาณ 200 ล้านบาท ต่อมาปี 2548 มีการลงนามบันทึกข้อตกลงให้ย้ายให้แล้วเสร็จภายในวันที่ 1 พฤศจิกายน 2548 แต่การย้ายไม่เกิดขึ้นจริง

ปลายทางทางกฎหมาย จาก กยพ. ถึงศาลปกครองสูงสุด

ปี 2550 สำนักงานอัยการสูงสุดตั้งคณะกรรมการ กยพ. ขึ้นชี้ขาดข้อพิพาท และในปี 2552 กยพ. มีมติให้อุเทนถวายขนย้ายทรัพย์สินและส่งคืนพื้นที่ พร้อมชำระค่าเสียหายให้จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยปีละ 1,140,900 บาท จนกว่าจะส่งมอบพื้นที่แล้วเสร็จ

ต่อมาเดือนธันวาคม 2565 ศาลปกครองสูงสุดมีคำพิพากษาว่าจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยมีกรรมสิทธิ์ในที่ดินตามกฎหมาย และให้อุเทนถวายย้ายออกภายใน 60 วันนับแต่วันที่คดีถึงที่สุด ศาลไม่รับข้อโต้แย้งของฝ่ายอุเทนถวายที่ว่าการโอนกรรมสิทธิ์เป็นการดำเนินการฝ่ายเดียว โดยเห็นว่าการโอนเกิดขึ้นโดยผลของกฎหมาย นับจากคำพิพากษาถึงเดือนกันยายน 2569 เป็นเวลาเกือบ 4 ปี ที่ยังไม่มีการส่งมอบพื้นที่

เสียงคัดค้านและข้อจำกัดของฝ่ายผู้ใช้พื้นที่

ฝ่ายนักศึกษาและศิษย์เก่าอุเทนถวายคัดค้านการย้ายมาโดยตลอด เมื่อวันที่ 27 กุมภาพันธ์ 2567 มีการรวมตัวของนักศึกษาปัจจุบันและศิษย์เก่ากว่า 3,000 คน เพื่อยื่นหนังสือคัดค้าน โดยยกเหตุผลด้านความผูกพันทางประวัติศาสตร์ของสถาบันที่ตั้งอยู่ในพื้นที่นี้มายาวนาน ก่อนหน้านั้นเมื่อวันที่ 30 มกราคม 2567 กระทรวง อว. สั่งการให้อุเทนถวายงดรับนักศึกษาชั้นปีที่ 1 เพื่อลดจำนวนนักศึกษาในพื้นที่ระหว่างรอการย้าย

เดือนกุมภาพันธ์ 2567 มีการเสนอพื้นที่รองรับ 4 แห่ง ได้แก่ วิทยาเขตบางพระ จังหวัดชลบุรี วิทยาเขตจักรพงษภูวนารถ ถนนวิภาวดีรังสิต พื้นที่บริจาคย่านมีนบุรี เนื้อที่ 24 ไร่ 2 งาน 50 ตารางวา และพื้นที่ราชพัสดุในจังหวัดสมุทรปราการ แต่ยังไม่มีข้อยุติว่าจะเลือกแห่งใด ซึ่งเป็นโจทย์เดียวกับที่คำสั่ง 120/2569 กำหนดให้ต้องตอบภายใน 90 วัน

ความขัดแย้งที่เก่ากว่าปมที่ดิน

ความขัดแย้งระหว่างนักศึกษาอุเทนถวายกับสถาบันเทคโนโลยีปทุมวันเป็นคนละเรื่องกับข้อพิพาทที่ดิน และมีอายุยาวนานกว่า รายงานของไทยรัฐระบุว่าจุดตั้งต้นย้อนไปถึงเหตุการณ์ในการแข่งขันฟุตบอลที่สนามกีฬาแห่งชาติเมื่อปี 2511 คำสั่ง 120/2569 จึงเป็นการจัดการที่ระยะห่างทางกายภาพเป็นหลัก ซึ่งนักวิชาการด้านสังคมวิทยาในรายงานชิ้นเดียวกันเห็นว่าต้องทำควบคู่กับการแก้ที่ระบบความเชื่อและโครงสร้างสถาบัน จึงจะลดการเกิดซ้ำได้