ทุนอุดมศึกษา เครื่องมือขยับชนชั้นทางสังคม ถอดบทเรียนการสร้างโอกาสจากเรื่องราวของ "ชัยวัฒน์-ฮลุน"

จุดเปลี่ยนของชีวิต เริ่มจากโอกาสทางการศึกษา

ก่อนเข้ามหาวิทยาลัย ฮลุนเคยเล่าว่า หลังเรียนจบชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย เขาเดินทางเข้ากรุงเทพฯ เพื่อทำงานโรงงาน รับค่าแรงวันละประมาณ 300 บาท ทำงานวันละหลายชั่วโมง พร้อมเก็บเงินเพื่อเตรียมเรียนต่อ

แม้จะต้องทำงานหนัก แต่เป้าหมายของเขายังคงชัดเจน คือการสอบเข้ามหาวิทยาลัยให้ได้

ต่อมา เขาได้รับทุนการศึกษาจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ซึ่งครอบคลุมค่าเล่าเรียนและค่าใช้จ่ายระหว่างศึกษา ทำให้สามารถใช้เวลาไปกับการเรียนได้มากขึ้น

ระหว่างเรียน ฮลุนยังทำงานพิเศษหลายอย่างควบคู่ไปด้วย เพื่อสร้างรายได้เพิ่มเติมและเก็บออมเงิน ก่อนนำเงินส่วนหนึ่งไปใช้เดินทางท่องเที่ยวต่างประเทศ ซึ่งต่อมากลายเป็นต้นทุนของการสร้างคอนเทนต์และอาชีพในโลกออนไลน์

ทุนอุดมศึกษาช่วยอะไรได้มากกว่าที่คิด

หลายคนมองว่าทุนการศึกษาคือการช่วยจ่ายค่าเทอม แต่ในมุมของนักวิชาการด้านการศึกษา ประโยชน์ของทุนมีมากกว่านั้น

งานวิจัยด้าน Social Mobility หรือการขยับสถานะทางสังคม ระบุว่า การเข้าถึงการศึกษาระดับอุดมศึกษาช่วยให้ผู้เรียนได้รับทั้งความรู้ ทักษะ ประสบการณ์ และเครือข่าย ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญต่อการประกอบอาชีพในอนาคต

สำหรับนักศึกษาที่มาจากครอบครัวรายได้น้อย การมีทุนยังช่วยลดภาระค่าครองชีพ ทำให้ไม่ต้องแบ่งเวลาไปทำงานหนักจนกระทบต่อการเรียน

หลายประเทศจึงให้ความสำคัญกับทุนที่ครอบคลุมทั้งค่าเล่าเรียนและค่าใช้จ่ายในการดำรงชีพ เพราะหากช่วยเฉพาะค่าเทอม แต่ผู้เรียนยังไม่มีเงินค่าหอพัก ค่าอาหาร หรือค่าเดินทาง ก็อาจทำให้เรียนต่อจนจบได้ยาก

โครงการ "จุฬาฯ-ชนบท" อีกตัวอย่างของการสร้างโอกาส

จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยดำเนิน โครงการจุฬาฯ-ชนบท มาตั้งแต่ปี 2525 เพื่อเปิดโอกาสให้นักเรียนเรียนดีแต่ขาดแคลนทุนทรัพย์จากต่างจังหวัดได้เข้าศึกษาต่อในระดับอุดมศึกษา

ข้อมูลของมหาวิทยาลัยระบุว่า จนถึงปีการศึกษา 2565 มีผู้สำเร็จการศึกษาจากโครงการนี้แล้ว 2,328 คน

ผู้ได้รับทุนจะได้รับการสนับสนุนหลายด้าน ได้แก่

• ค่าเล่าเรียนเต็มจำนวน
• หอพักภายในมหาวิทยาลัย
• ค่าหนังสือเรียน
• ค่าชุดนิสิต
• ค่าใช้จ่ายรายเดือนประมาณ 5,000 บาท

นอกจากนี้ ยังมีระบบติดตามและดูแลนักศึกษาตลอดระยะเวลาการศึกษา เพื่อให้สามารถเรียนจนสำเร็จการศึกษา

ศิษย์เก่าหลายคนเติบโตเป็นบุคลากรสำคัญของประเทศ ทั้งแพทย์ นักวิชาการ ข้าราชการ ผู้บริหาร และนักธุรกิจ

หนึ่งในนั้นคือ นายชัยวัฒน์ ชื่นโกสุม รองปลัดกระทรวงมหาดไทย ซึ่งเป็นศิษย์เก่าโครงการจุฬาฯ-ชนบท

เรื่องราวของ นายชัยวัฒน์ ชื่นโกสุม รองปลัดกระทรวงมหาดไทย และ ฮลุน โซโล่ แม้เส้นทางอาชีพจะแตกต่างกัน แต่มีจุดร่วมสำคัญคือการเติบโตจากครอบครัวที่มีข้อจำกัดด้านฐานะ และได้รับโอกาสผ่านระบบทุนการศึกษาของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ทั้งสองใช้โอกาสทางการศึกษาเป็นจุดเริ่มต้นในการพัฒนาความรู้ ทักษะ และสร้างเส้นทางชีวิตของตนเอง ก่อนก้าวไปสู่การทำงานที่สร้างประโยชน์ในคนละบทบาท คนหนึ่งรับราชการจนเป็นผู้บริหารระดับสูงของประเทศ อีกคนสร้างอาชีพจากการเป็นผู้ผลิตคอนเทนต์ด้านการท่องเที่ยวที่สร้างแรงบันดาลใจให้ผู้คนจำนวนมาก

กรณีของทั้งสองชี้ให้เห็นว่า การลงทุนด้านทุนการศึกษาเป็นการลงทุนกับทรัพยากรมนุษย์ในระยะยาว เมื่อคนที่มีศักยภาพได้รับโอกาสอย่างเหมาะสม ก็สามารถนำความรู้ไปสร้างคุณค่าให้กับสังคมในหลากหลายรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นการทำงานภาครัฐ การพัฒนาชุมชน หรือการสร้างอาชีพใหม่ในยุคดิจิทัล เรื่องราวของชัยวัฒน์และฮลุนจึงเป็นตัวอย่างว่า โอกาสทางการศึกษาสามารถเป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงชีวิต และช่วยเปิดทางให้คนจากครอบครัวฐานรากก้าวสู่อนาคตที่กว้างขึ้นได้ หากได้รับการสนับสนุนอย่างต่อเนื่องจากระบบการศึกษาและสังคม

การศึกษาเปิดประตูสู่โอกาสใหม่

งานศึกษาหลายชิ้นพบว่า มหาวิทยาลัยสร้างโอกาสให้ผู้เรียนมากกว่าการได้รับปริญญา

ตลอดช่วงเวลาที่ศึกษา นักศึกษาจะได้เรียนรู้การทำงานร่วมกับผู้อื่น ฝึกการคิดวิเคราะห์ สร้างเครือข่ายกับเพื่อนและอาจารย์ รวมถึงเข้าถึงกิจกรรมที่ช่วยพัฒนาทักษะด้านต่าง ๆ

สิ่งเหล่านี้มีผลต่อโอกาสในการทำงานหลังเรียนจบ และช่วยเพิ่มทางเลือกในการประกอบอาชีพ

ในกรณีของฮลุน ประสบการณ์จากการเรียนในมหาวิทยาลัย การใช้ชีวิตในกรุงเทพฯ และการพบผู้คนหลากหลายกลุ่ม มีส่วนต่อยอดไปสู่การทำคอนเทนต์ด้านการท่องเที่ยว ซึ่งกลายเป็นอาชีพหลักในเวลาต่อมา

แม้ทุนการศึกษาจะเป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญ แต่เส้นทางของฮลุนแสดงให้เห็นว่า การได้รับโอกาสเพียงอย่างเดียวอาจยังไม่เพียงพอ

ระหว่างเรียน เขายังคงทำงานหารายได้ เก็บเงิน วางแผนการใช้จ่าย และพัฒนาทักษะของตัวเองอย่างต่อเนื่อง

เมื่อมีเงินเก็บมากพอ เขาเลือกนำเงินไปลงทุนกับการเดินทางและสร้างผลงานของตัวเอง จนสามารถพัฒนาจากนักเดินทางธรรมดาไปสู่ผู้ผลิตคอนเทนต์ที่มีผู้ติดตามจำนวนมาก

นักวิชาการจึงมองว่า การขยับสถานะทางสังคมเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน ทั้งโอกาสทางการศึกษา ระบบสนับสนุนจากสถาบัน และความพยายามของผู้เรียน

ระบบทุนที่เข้มแข็ง ช่วยลดความเหลื่อมล้ำได้

รายงานของสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) และงานวิจัยด้านความเหลื่อมล้ำหลายชิ้น ระบุว่า การลงทุนด้านทุนการศึกษาเป็นหนึ่งในเครื่องมือที่ช่วยสร้างความเท่าเทียมทางการศึกษา เพราะทำให้เด็กที่มีศักยภาพแต่ขาดแคลนทุนทรัพย์สามารถแข่งขันได้บนพื้นฐานที่ใกล้เคียงกันมากขึ้น

ขณะเดียวกัน นักวิจัยเสนอว่า ระบบทุนควรครอบคลุมทั้งค่าเล่าเรียน ค่าใช้จ่ายในการดำรงชีพ ระบบพี่เลี้ยง และการดูแลด้านการใช้ชีวิต เพื่อให้ผู้เรียนสามารถเรียนต่อจนสำเร็จการศึกษา

เรื่องราวของฮลุน โซโล่ เป็นตัวอย่างหนึ่งของคนที่ได้รับโอกาสทางการศึกษา แล้วนำโอกาสนั้นไปต่อยอดด้วยความพยายามของตนเอง

กรณีนี้ทำให้เห็นว่า ระบบทุนอุดมศึกษามีบทบาทในการเปิดทางให้ผู้ที่มีศักยภาพสามารถก้าวข้ามข้อจำกัดด้านฐานะ และสร้างโอกาสใหม่ให้กับชีวิตได้

ในอีกด้านหนึ่ง ยังเป็นข้อมูลที่ชี้ให้เห็นความสำคัญของการพัฒนาระบบทุนการศึกษาอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้เด็กที่มีความสามารถจากทุกพื้นที่ของประเทศเข้าถึงการศึกษาระดับอุดมศึกษา และมีโอกาสเติบโตตามศักยภาพของตนเอง