"กรุงเทพฯ" สู่การเป็นมหานครสีเขียว ใกล้ความจริงหรือยัง?

ข้อมูลจากการรวบรวมและจัดทำโดย The Active ที่อนุญาตให้เรานำมาอ้างอิงได้ พบตัวเลขที่น่าสนใจว่า 

พื้นที่สีเขียวในกรุงเทพฯ อันที่จริง เพิ่มขึ้นถึง 9 เท่า ในช่วง 30 ปีที่ผ่านมา จาก 4.8 ล้านตารางเมตร เป็นมากถึง 44.8 ล้านตารางเมตร

และอันที่จริง 14 เขต จาก 50 เขตทั่ว กทม. มีพื้นที่สีเขียวเฉลี่ยต่อประชากรเกินเกณฑ์ขององค์การอนามัยโลกแล้ว 

30 ปีที่ระบุไว้นั้น ครอบคลุมผู้ว่าฯ กทม. 6 คนด้วยกัน และแต่ละคนก็มีนโยบายเพิ่มพื้นที่สีเขียวอย่างมีนัยยะสำคัญ

- ยกตัวอย่าง สมัยพิจิตต รัตตกุล สร้างสวนสาธารณะใต้สะพานพระราม 9 

- สมัคร สุนทรเวช ที่เปลี่ยนที่รกร้างเป็นที่พักผ่อน 

- อภิรักษ์ โกษะโยธิน กับโครงการ 10 สวนสวน 10 คลองใส 10 ถนนสะอาด 

- ส่วนชัชชาติ สิทธิพันธุ์ กับโครงการ สวน 15 นาที และปลูกต้นไม้ล้านต้น 

หากดูตามกราฟิกจะเห็นได้ชัดว่า พื้นที่สีเขียวของ กทม. ไม่ได้พุ่งสูงแบบก้าวกระโดดในยุคของผู้ว่าฯ คนใดคนหนึ่ง แต่เพิ่มขึ้นต่อเนื่องในทุก ๆ ปี จนมาถึงยุคของชัชชาติ ที่ตัวเลขอยู่ที่ 8.27 ตารางเมตรต่อคน 

แล้วพื้นที่สีเขียวของ กทม. แบ่งเป็นอะไรบ้าง เรามาดูกัน

สัดส่วนที่เยอะที่สุด หรือราว 26.1% คือ สวนหมู่บ้าน คิดเป็น 11.7 ล้านตารางเมตร โดยสวนหมู่บ้าน ก็คือ สวนขนาดมากกว่า 2 ไร่ แต่ไม่เกิน 25 ไร่ แต่มีสิ่งอำนวยความสะดวกไม่มากนัก

รองลงมาคือ สวนระดับย่าน 18.6% หรือ 8.3 ล้านตารางเมตร โดยสวนระดับย่าน คือ สวนที่มีขนาดมากกว่า 125 ไร่ แต่ไม่เกิน 500 ไร่ มีสิ่งอำนวยความสะดวก อาทิ ลานอเนกประสงค์ บึงตกปลา จักรยาน เป็นต้น

สวนถนน 17.8% หรือ 8 ล้านตารางเมตร และสวนชุมชน 16.6% หรือ 7.4 ล้านตารางเมตร นี่เป็นสวนที่อยู่ริมทางสัญจร หรือสวนเกาะกลางนั่นเอง 

แต่หากมาดูที่สวนระดับเมือง ซึ่งเป็นส่วนขนาดใหญ่ 500 ไร่ขึ้นไป ให้บริการแก่คนทั้งเมือง จัดกิจกรรมได้หลากหลาย นี่คิดเป็นสัดส่วนราว 5% หรือมีพื้นที่ 2.3 ล้านตารางเมตรเท่านั้น เช่นที่บึงหนองบอน เป็นต้น

แม้ข้อมูลที่เรานำเสนอไป จะชี้ว่า พื้นที่สีเขียวเพิ่มจำนวนขึ้นอย่างต่อเนื่องทุกปี แต่กรุงเทพมหานคร ก็เป็นเมืองที่มีประชากรหนาแน่น พื้นที่จำกัด ทำให้หาพื้นที่มาทำพื้นที่สีเขียวได้น้อยลงเรื่อย ๆ

นี่เป็นเหตุผล ที่ต้องอาศัยความร่วมมือจากภาคส่วนต่าง ๆ เพื่อบรรลุเป้าหมายมหานครสีเขียว

โดยหากดูอีกกราฟิกที่ทาง The Active สำรวจมาจะพบว่า อันที่จริง กรุงเทพมหานคร ไม่ได้เป็นคนสร้างพื้นที่สีเขียวแต่เพียงผู้เดียว แต่มีหน่วยงานเอกชน ร่วมกันสร้างพื้นที่สีเขียวด้วยไม่น้อย 

หากกรุงเทพฯ มีพื้นที่สีเขียว 8,941 แห่ง จะพบว่า เป็นพื้นที่สีเขียวของหน่วยงาน กทม. 3,870 แห่ง รองลงมาคือเอกชน มากถึง 3,078 แห่ง ไม่ว่าจะในพื้นที่บริษัท ห้างสรรพสินค้า คอนโดมีเนียม หรือของประชาชนทั่วไป เป็นต้น โดยเฉพาะสวนขนาดเล็ก ที่ภาคเอกชนมีส่วนสำคัญในการสร้าง

ทั้งหมดที่เล่ามา ล้วนเป็นพัฒนาการที่ดูดี แต่พื้นที่สีเขียวที่จะใช้งานจริง เป็นสิ่งที่ผู้เชี่ยวชาญชี้ว่า ควรให้ความสำคัญ

ยกตัวอย่าง ภาสุร์ นิมมล นักพัฒนาเมืองและวิเคราะห์ข้อมูลเชิงพื้นที่ จรากเครือข่าย Map Map ที่ให้สัมภาษณ์ THe Active ว่า เราจะดูแต่อัตราตารางเมตรต่อคนไม่ได้ แต่ต้องดูเรื่องการเข้าถึงอย่างมีคุณภาพด้วย 

เพราะหลายจุดที่ กทม. นับรวม บ้างก็เป็นพื้นที่ที่ประชาชนเข้าไปใช้งานไม่ได้ โดย ภาสุร์ ชี้ว่า หากจำกัดความเหลือพื้นที่สีเขียวที่เข้าถึงและใช้งานได้ใน กทม. เท่านั้น ตัวเลข 8.27 ตารางเมตรต่อคน อาจเหลือแค่ 3 ตารางเมตรต่อคนเท่านั้น

นี่ยังไม่นับเรื่องตัวหารที่เราอาจนับเพียงประชากรตามทะเบียนบ้านอย่างเดียวไม่ได้ แต่ควรรวมถึงประชากรแฝงอีกราว 2.8 ล้านคน ที่ใช้ชีวิตและทำงานอยู่ในกรุงเทพมหานครด้วย 

ข้อสังเกตหนึ่งที่น่าสนใจ คือ สิ่งที่ ภาสุร์ เคยวิเคราะห์แนวโน้มการเพิ่มขึ้นของพื้นที่สีเขียว และจำลองภาพในอนาคต พบว่า หาก กทม. เพิ่มพื้นที่สีเขียวได้ในอัตรานี้ และนับเฉพาะพื้นที่สีเขียวที่เราเข้าถึงได้จริง อาจต้องใช้เวลาเป็นพันปี ถึงจะถึงเป้าพื้นที่สีเขียว 10 ตารางเมตรต่อคน

แล้วหากเรามาดูนโยบายการเพิ่มพื้นที่สีเขียวของแคนดิเดตผู้ว่าฯ กทม. ในการเลือกตั้งปีนี้ ต่างก็มีนโยบายเกี่ยวกับพื้นที่สีเขียว 

อย่างอดีตผู้ว่าฯ ชัชชาติ ที่สมัยก่อนได้มีนโยบายสวน 15 นาที และสำหรับสมัยหน้านั้น ก็มีนโยบายเกี่ยวกับพื้นที่สีเขียว และความหลากหลายทางชีวภาพถึง 8 นโยบาย เช่น เพิ่มสวนป่าล้อมเมืองขนาดใหญ่ครอบคลุม 6 เขต และปลูกต้นไม้ยืนต้นล้านต้นเป็นต้น 

สำหรับพรรคประชาชน ใน 40 นโยบายนั้น มีนโยบายเกี่ยวกับพื้นที่สีเขียว 1 นโยบาย คือ

กำหนดมาตรการจูงใจให้เกิดการพัฒนาพื้นที่สาธารณะ

ตั้งเป้าเพิ่มพื้นที่สีเขียวให้ กทม.

ด้านพรรคประชาธิปัตย์ ไม่มีนโยบายพูดถึงพื้นที่สีเขียวโดยตรง มีเพียงแต่พื้นที่สาธารณะ ขณะที่ผู้สมัครคนอื่นๆ ก็มี คมสัน พันธุ์วิชาติกุล ผู้สมัครอิสระ ที่พูดถึงนโยบายเพิ่มพื้นที่สีเขียว ลดฝุ่นด้วย 

เรียกได้ว่า พื้นที่สีเขียว เป็นหนึ่งในประเด็นที่ขาดหายไปไม่ได้ ในการหาเสียง และเลือกตั้งผู้ว่าฯ ในครั้งนี้