วิจัยกว่าครึ่งศตวรรษ พบคำตอบ ไม่มีสูตรตายตัวของคนที่อยากมีอายุยืนถึงร้อยปี

หากถามว่า "ทำอย่างไรถึงจะอายุยืน" คำตอบที่ได้มักมีหลากหลาย ตั้งแต่กินผัก ออกกำลังกาย เลิกสูบบุหรี่ มีเพื่อนเยอะ มองโลกแง่บวก ไปจนถึงบางคนเชื่อว่าทั้งหมดขึ้นอยู่กับพันธุกรรม

แม้แต่นักแสดงระดับตำนานวัย 100 ปี Dick Van Dyke ยังเคยตอบอย่างเรียบง่ายว่า "เคล็ดลับคือการมองโลกในแง่ดี และเริ่มต้นทุกวันด้วยอารมณ์ที่ดี"

แต่ผลการทบทวนงานวิจัยล่าสุดชี้ว่า ความจริงอาจไม่มี "สูตรลัด" สำหรับการมีอายุยืน เพราะสิ่งที่ทำให้บางคนมีชีวิตยาวนานกว่า 100 ปี คือการทำงานร่วมกันของปัจจัยมากมายตลอดช่วงชีวิต

ทีมนักวิจัยนำโดย ไชม่า อิบราฮิม จากมหาวิทยาลัยอเมริกันแห่งกรุงไคโร ประเทศอียิปต์ รวบรวมและวิเคราะห์งานวิจัยเกี่ยวกับผู้มีอายุ 100 ปีขึ้นไป ครอบคลุมข้อมูลตลอด 55 ปี เพื่อค้นหาปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการมีอายุยืนเป็นพิเศษของคนกลุ่มนี้

ผลการศึกษาให้คำตอบที่หักมุม แต่สุดแสนจะเบสิคว่า ไม่มีปัจจัยใดเพียงอย่างเดียวที่อธิบายการมีอายุเกิน 100 ปีได้ แต่เป็นผลจากการผสมผสานของหลายองค์ประกอบ ทั้งพันธุกรรม ความสามารถในการซ่อมแซม DNA การทำงานของเซลล์ อาหาร การออกกำลังกาย ความสัมพันธ์กับคนรอบตัว ตลอดจนปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมและโชค กุญแจสำคัญคือ สิ่งเหล่านี้ต้องสะสมมาตลอดชีวิต ไม่ใช่เกิดขึ้นแค่ในช่วงใดช่วงหนึ่งเท่านั้น 

พูดง่ายๆ คือ คนอายุยืนไม่ได้มี "เคล็ดลับพิเศษ" แต่เป็นผู้ที่สะสมข้อได้เปรียบเล็ก ๆ ที่คนอื่นละเลย มาทั้งชีวิต

เมื่อวิเคราะห์ข้อมูลทั้งหมด นักวิจัยแบ่งปัจจัยที่เกี่ยวข้องของการมีอายุยืน ออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่ ได้แก่ ปัจจัยทางชีววิทยา และปัจจัยด้านวิถีชีวิต

ในด้านชีววิทยา ผู้ที่อายุยืนมักมีการเสื่อมของเซลล์ช้ากว่าคนทั่วไป ร่างกายสามารถซ่อมแซม DNA ได้ดี มีไมโทคอนเดรียที่ทำงานมีประสิทธิภาพ ควบคุมการอักเสบได้ดีกว่า และมีระบบเผาผลาญที่อาจช่วยลดความเสี่ยงของโรคที่เกิดตามวัย

ส่วนด้านพันธุกรรมก็มีบทบาทเช่นกัน แต่ผลการศึกษาพบว่าไม่มี "ยีนแห่งความอายุยืน" เพียงยีนเดียว หากแต่เป็นการทำงานร่วมกันของยีนหลายชนิด ซึ่งแต่ละยีนมีผลเพียงเล็กน้อย แต่เมื่อรวมกันแล้วจึงส่งผลต่ออายุขัย

ขณะที่ ปัจจัยด้านวิถีชีวิต คนอายุ 100 ปีจากหลายประเทศมักมีพฤติกรรมคล้ายกัน คือรับประทานอาหารที่เน้นพืชเป็นหลัก เคลื่อนไหวร่างกายสม่ำเสมอผ่านกิจกรรมในชีวิตประจำวัน เช่น เดินหรือทำสวน ไม่สูบบุหรี่ และมีความสัมพันธ์ที่แน่นแฟ้นกับครอบครัวและสังคม

นอกจากนี้ คนกลุ่มนี้ยังมักมีความยืดหยุ่นทางจิตใจ สามารถปรับตัวต่อปัญหาได้ดี และมีแนวโน้มวิตกกังวลหรืออ่อนไหวทางอารมณ์น้อยกว่าคนทั่วไป

เรื่องที่น่าสนใจมากกว่านั้นคือ คนอายุ 100 ปี ไม่ได้ปราศจากโรคเสมอไป แต่หลายคนสามารถชะลอการเกิดโรคเรื้อรังออกไปจนถึงช่วงปลายชีวิตได้ หรือ ที่นักวิจัย เรียกว่า compression of morbidity ทำให้พวกเขามีชีวิตอยู่ได้ยาวนานกว่าคนอื่น แม้จะมีโรคตามความเสื่อมของร่างกายก็ตาม

งานวิจัยจะช่วยให้เข้าใจการอายุยืนมากขึ้น ผู้วิจัยย้ำว่า ผู้ที่มีอายุเกิน 100 ปีเป็นประชากรเพียงส่วนน้อย และยังมีคนอีกจำนวนมากที่ใช้ชีวิตหรือมีพันธุกรรมใกล้เคียงกันแต่เสียชีวิตก่อนวัย ดังนั้น การมีอายุยืนจึงยังไม่มีสูตรสำเร็จที่ใช้ได้กับทุกคน แต่ถ้าคุณไม่อย่างเสียชีวิตเร็ว เริ่มสะสมข้อได้เปรียบเลยตั้งแต่วันนี้