โรคไข้รากสาดใหญ่ "แผลคล้ายบุหรี่จี้" ตามร่างกาย อันตรายถึงชีวิต

โรคอันตรายในหน้าฝน อย่าง ไข้รากสาดใหญ่ เป็นโรคติดเชื้อรุนแรง และอาจมีผลแทรกซ้อนถึงชีวิต มักระบาดในหน้าฝน โดยคนไข้มักมีไข้ มีประวัติเที่ยวป่า เข้าป่าหาเก็บเห็ด เขตป่าละเมาะ แล้วถูก ไรอ่อนกัด แพร่เชื้อ เกิดเป็นแผลคล้ายบุหรี่จี้ (eschar) 

นั่นเป็นการติดเชื้อแบคทีเรีย กลุ่ม ริกเก็ตเซีย (เป็นกลุ่มแกรมลบ ที่มักอาศัยในสัตว์ขาปล้อง) คือ เชื้อ Orientia tsutsugamushi ( Orient คือตะวันออก tsutsuga คือ ความเจ็บป่วย mushi คือ แมลง) โดยเชื้อจะอยู่ในรังไข่ของไรตัวเมีย(mite) วางไข่ แล้วฟักตัวเป็น ไรอ่อน (lava /chiggers) ไรอ่อนเหล่านี้เป็นปรสิตธรรมชาติในสัตว์ฟันแทะ เราเข้าป่าไปสัมผัสไรอ่อนโดยไม่ตั้งใจ

พอถูกกัดเกิดเป็นรอยแผลที่มีเนื้อตายคล้ายยุหรี่จี้ (eschar) ระยะฟักตัว 6-20 วัน (เฉลี่ย 10 วัน) จึงเกิดอาการ อาการ ไข้สูง หนาวสั่น ปวดหัว ปวดตามตัว ต่อมน้ำเหลืองโต ตรวจพบ รอยแผลคล้ายบุหรี่จี้ (eschar) ตามร่างกาย มักอยู่ในที่ลับตา คนไข้อาจไม่สังเกต เช่น รักแร้ ขาหนีบ เอว หลังคอ

ตรวจทางห้องปฏิบัติการ Weil Felix test เป็นการตรวจที่มีมานาน ความไวและจำเพาะต่ำ (low sensitivity and specificity) แต่ยังพอช่วย Indirect Immunofluorescent Antibody (IFA) เป็น Gold standard แต่ต้องทำ 2 ครั้งในระยะ Acute และ Convalescence (พักฟื้น) โดย ต้องสูงขึ้น 4 เท่าขึ้นไป  ELISA เป็นที่นิยม โดยการตรวจ IgM Antibody ของ O. tsutsugamushi ที่มี sensitivity สูง ในช่วง acute infection  

อาการแทรกซ้อน หากการดำเนินโรคผ่านไป 1 สัปดาห์ แล้วยังไม่ได้รักษา จะเกิดอาการแทรกซ้อน เช่น ทางระบบประสาท scrub typhus meningitis,encephalitis,acute encephalomyelitis มีอาการชักเกร็ง การรับรู้เปลี่ยนไป หูดับ cranial nerve palsy เสียชีวิตได้ 

• ทางไต เกิดไตวายเฉียบพลัน 
• ทางตับ ตับวาย  
• ทางหัวใจ เต้นผิดปกติ และหัวใจวาย congestive heart failure  
• ทางการหายใจ ปอดอักเสบ ARDS เสียชีวิตได้ 

เเต่เเล้วการรักษา ในระยะ แรก Doxycycline 100 mg * 2 เวลา 7 วันหรือ Azithromycin 500 mg * 3 วัน  Doxycycline iv 100 mg q 12 hr + Azithromycin 500 mg iv q 12 hr ในรายที่มีอาการแทรกซ้อนรุนแรงเช่น ปอดอักเสบ ตับอักเสบรุนแรง myocarditis กล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ encephalitis  Admit ICU ในรายรุนแรง 

พยากรณ์โรค หากวินิจฉัยเร็ว รักษาเร็ว (Doxycycline) เป็นสิ่งจำเป็น เพราะถ้าปล่อยล่วงเลย 1 สัปดาห์ อาจเข้าสู่ขั้นรุนแรง มีผลแทรกซ้อนในอวัยวะต่างๆ และมีอัตราเสียชีวิตสูงถึง 30 % (เสี่ยงเสียชีวิตมากที่สุดคือผลแทรกซ้อนที่ปอด ARDS) 

อย่างที่บอกค่ะช่วงหน้าฝนนี้เป็นอะไรที่โรคมาง่ายมาก เเล้วถ้าเราไม่ระวังมากพอ ไปเที่ยวหรือไปไหนก็เเล้วเเต่ มันก็จะทำให้เราติดเชื้อโรคจากอากาศได้ง่ายเหมือนกัน  

ขอบคุณข้อมูลจากเพจ นายแพทย์สมาธิ