โลกเผชิญ “เอลนีโญ” ครั้งใหญ่ แถม “โลกร้อน” ซ้ำเติมความรุนแรง

โลกร้อนกับเอลนีโญซ้อนทับกัน

นักวิทยาศาสตร์มองว่า ภาวะโลกร้อนจากกิจกรรมของมนุษย์กับเอลนีโญเป็นปรากฏการณ์คนละส่วน แต่สามารถซ้อนทับและเพิ่มความรุนแรงของสภาพอากาศสุดขั้วได้ หากพื้นที่ใดกำลังเผชิญภัยแล้งจากภาวะโลกร้อนอยู่แล้ว การเกิดเอลนีโญก็อาจทำให้สถานการณ์รุนแรงขึ้น

ศาสตราจารย์คอลลินส์ระบุว่า ยังไม่มีหลักฐานจากข้อมูลการสังเกตการณ์ที่เพียงพอที่จะยืนยันอย่างชัดเจนว่า ภาวะโลกร้อนทำให้เอลนีโญเกิดบ่อยขึ้นหรือรุนแรงขึ้นเพียงใด แม้งานวิจัยและแบบจำลองสภาพภูมิอากาศหลายชิ้นจะบ่งชี้ถึงความเป็นไปได้ดังกล่าว โดยนักวิทยาศาสตร์คาดว่าอาจเห็นสัญญาณที่ชัดเจนขึ้นในรูปแบบของปริมาณฝนภายในช่วงทศวรรษหน้า

สำหรับเอลนีโญในปีนี้ อุณหภูมิผิวน้ำทะเลในพื้นที่สำคัญของมหาสมุทรแปซิฟิกสูงขึ้นจนแตะระดับประมาณ 3 องศาเซลเซียสเหนือค่าเฉลี่ย ซึ่งเทียบได้กับระดับสูงสุดของเหตุการณ์ปี 2558 และยังไม่ถึงจุดสูงสุดของรอบปัจจุบัน

อย่างไรก็ตาม การเปรียบเทียบความรุนแรงกับเอลนีโญในอดีตทำได้ยากขึ้น เนื่องจากอุณหภูมิพื้นฐานของมหาสมุทรแปซิฟิกเขตร้อนด้านตะวันออกเพิ่มสูงขึ้นจากภาวะโลกร้อนอยู่แล้ว หากอุณหภูมิยังเดินหน้าสูงขึ้นตามแนวโน้มปัจจุบัน ก็อาจทำให้เกิดเหตุการณ์เอลนีโญที่มีความรุนแรงอย่างที่ไม่เคยพบมาก่อน

กระทบฝน ภัยแล้ง และไฟป่าหลายภูมิภาค

ผลกระทบของเอลนีโญไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะบริเวณมหาสมุทรแปซิฟิก แต่สามารถเปลี่ยนแปลงรูปแบบสภาพอากาศในพื้นที่ห่างไกลออกไป โดยในช่วงที่เอลนีโญเข้าสู่จุดสูงสุด มีความเป็นไปได้ที่อินโดนีเซียจะเผชิญความเสี่ยงไฟป่าเพิ่มขึ้น ขณะที่ป่าฝนอเมซอนอาจเผชิญภาวะแห้งแล้งมากขึ้น

นอกจากนี้ เอลนีโญยังมีส่วนทำให้มรสุมอินเดียอ่อนกำลังลง และมีแนวโน้มทำให้อุณหภูมิสูงขึ้นในพื้นที่โดยรอบมหาสมุทรแปซิฟิก รวมถึงพื้นที่ห่างไกลอย่างสหราชอาณาจักร ซึ่งอาจเผชิญฤดูใบไม้ร่วงและฤดูหนาวที่มีฝนมากขึ้น ก่อนจะมีโอกาสเข้าสู่ช่วงฤดูใบไม้ผลิที่แห้งและหนาวกว่าเดิม แม้นักวิทยาศาสตร์ย้ำว่าสภาพอากาศของอังกฤษมีความแปรปรวนสูงและการคาดการณ์ในระยะยาวยังมีความไม่แน่นอน

ขณะเดียวกัน คลื่นความร้อนในอังกฤษ รวมถึงไฟป่าที่เกิดขึ้นในยุโรป แคนาดา และสหรัฐฯ ในช่วงที่ผ่านมา ไม่จำเป็นต้องเป็นผลโดยตรงจากเอลนีโญ เนื่องจากเกิดขึ้นในช่วงต้นของการก่อตัวของปรากฏการณ์ ซึ่งโดยทั่วไปผลกระทบจากเอลนีโญจะมีระยะหน่วงเวลา สภาพอากาศดังกล่าวจึงอาจสัมพันธ์กับภาวะโลกร้อนและรูปแบบการหมุนเวียนของบรรยากาศที่ทำให้ระบบอากาศหยุดนิ่งเป็นเวลานานมากกว่า

อนาคตอาจเห็นเอลนีโญที่ส่งผลกระทบหนักขึ้น

แม้ยังไม่สามารถยืนยันได้อย่างแน่ชัดว่าอุณหภูมิของมหาสมุทรที่สูงขึ้นจะทำให้เอลนีโญรุนแรงขึ้นทุกครั้ง แต่แบบจำลองภูมิอากาศจำนวนหนึ่งชี้ว่า ภาวะโลกร้อนอาจเพิ่มโอกาสที่เอลนีโญจะมีความรุนแรงมากขึ้นในอนาคต

ปัจจัยสำคัญคือความแตกต่างของอุณหภูมิระหว่างมหาสมุทรแปซิฟิกกับมหาสมุทรอื่น เช่น มหาสมุทรแอตแลนติกและมหาสมุทรอินเดีย เนื่องจากฝนมีแนวโน้มเคลื่อนตัวไปยังบริเวณที่มีน้ำอุ่นที่สุด หากความร้อนกระจายตัวออกไปในหลายมหาสมุทร รูปแบบฝนก็จะกระจายตามไปด้วย แต่หากความร้อนกระจุกตัวอยู่ในมหาสมุทรแห่งใดแห่งหนึ่ง ฝนก็มีแนวโน้มจะเปลี่ยนตำแหน่งและมีความรุนแรงมากขึ้นในบริเวณนั้น

นักวิทยาศาสตร์ยังมองว่า ผลกระทบจากเอลนีโญในอนาคตอาจรุนแรงขึ้น โดยเฉพาะผลกระทบด้านฝน ซึ่งอาจนำไปสู่ภัยแล้ง น้ำท่วม ไฟป่า และความเสียหายต่อภาคเกษตรกรรมในหลายภูมิภาคของโลก

ระบบพยากรณ์ช่วยลดความเสียหาย

แม้มนุษย์ไม่สามารถหยุดปรากฏการณ์เอลนีโญตามธรรมชาติได้ แต่ความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์ทำให้สามารถเตรียมรับมือได้ดีขึ้นอย่างมาก ปัจจุบันระบบพยากรณ์สามารถคาดการณ์แนวโน้มการเกิดเอลนีโญล่วงหน้าได้ประมาณ 6-9 เดือน เปิดโอกาสให้รัฐบาลและประชาชนในพื้นที่เสี่ยงเตรียมมาตรการรับมือ

ในภาคเกษตรกรรม เกษตรกรในประเทศแถบละตินอเมริกาอาจปรับชนิดหรือช่วงเวลาการเพาะปลูกให้สอดคล้องกับสภาพอากาศที่คาดการณ์ ขณะที่ประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้สามารถเตรียมความพร้อมด้านโครงสร้างพื้นฐาน ระบบป้องกันไฟป่า และการบริหารจัดการน้ำได้ล่วงหน้า

การติดตามข้อมูลแบบเรียลไทม์จากมหาสมุทรแปซิฟิกจึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะยิ่งมีข้อมูลมากและแม่นยำมากเท่าใด การแจ้งเตือนภัยและการวางแผนรับมือก็จะทำได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น

ลดก๊าซเรือนกระจกคือมาตรการระยะยาว

นอกจากการเตรียมรับมือกับผลกระทบเฉพาะหน้าแล้ว การลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกยังถือเป็นมาตรการสำคัญในการลดความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในระยะยาว

ขณะเดียวกัน มีการศึกษาความเป็นไปได้ของเทคโนโลยี “ภูมิวิศวกรรม” (geoengineering) เช่น การเพิ่มปริมาณเมฆเหนือมหาสมุทรแปซิฟิกตะวันออกเพื่อสะท้อนพลังงานแสงอาทิตย์และทำให้อุณหภูมิผิวน้ำทะเลลดลง ซึ่งมีงานวิจัยบางส่วนเสนอว่าอาจช่วยลดหรือยุติเหตุการณ์เอลนีโญขนาดใหญ่ได้

อย่างไรก็ตาม แนวคิดดังกล่าวยังอยู่ในระดับการศึกษาและมีความไม่แน่นอนสูง เนื่องจากความร้อนที่เกี่ยวข้องกับเอลนีโญมาจากมหาสมุทรส่วนลึก การลดอุณหภูมิบริเวณผิวน้ำในช่วงหนึ่งจึงอาจไม่ได้หมายความว่าพลังงานความร้อนจะหายไป และมีความเป็นไปได้ที่ปรากฏการณ์จะกลับมาเกิดขึ้นอีก

เอลนีโญจึงยังเป็นความท้าทายสำคัญของโลก เนื่องจากสามารถสร้างความเสียหายต่อภาคเกษตรกรรม เศรษฐกิจ และความเป็นอยู่ของประชาชน โดยเฉพาะประเทศยากจนที่ต้องเผชิญผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศอยู่แล้ว

สิ่งที่นักวิทยาศาสตร์เน้นย้ำในเวลานี้จึงไม่ใช่เพียงการพยายามควบคุมเอลนีโญ แต่คือการพัฒนาระบบพยากรณ์และเตือนภัย การเก็บข้อมูลมหาสมุทรอย่างต่อเนื่อง และการเตรียมความพร้อมของแต่ละประเทศ เพื่อให้สามารถรู้ล่วงหน้าและลดความสูญเสียจากปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่มีแนวโน้มสร้างผลกระทบรุนแรงขึ้นในโลกที่กำลังร้อนขึ้น