อเมริกาใต้เจอแผ่นดินไหวรัว “โลกร้อน” อาจเป็นตัวเร่งรอยเลื่อน

ทำไมอเมริกาใต้จึงเกิดแผ่นดินไหวบ่อย?

สาเหตุสำคัญมาจากลักษณะทางธรณีวิทยาของภูมิภาค ซึ่งตั้งอยู่บนพื้นที่ที่มีการเคลื่อนตัวของแผ่นเปลือกโลกอย่างรุนแรง

1. อยู่บน “วงแหวนแห่งไฟ”

ชายฝั่งด้านตะวันตกของทวีปอเมริกาใต้ ตั้งแต่โคลอมเบีย เอกวาดอร์ เปรู ไปจนถึงชิลี อยู่ในแนว “วงแหวนแห่งไฟ” (Ring of Fire) รอบมหาสมุทรแปซิฟิก ซึ่งเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่มีกิจกรรมทางธรณีวิทยารุนแรงที่สุดของโลก

บริเวณนี้เป็นแนวรอยต่อของแผ่นเปลือกโลกที่มีการเคลื่อนที่เข้าหากันและเกิดการมุดตัวอย่างต่อเนื่อง จึงมีโอกาสเกิดแผ่นดินไหวและภูเขาไฟระเบิดสูงกว่าพื้นที่อื่น

2. เป็นจุดปะทะของแผ่นเปลือกโลกหลายแผ่น

อเมริกาใต้เป็นบริเวณที่มีรอยต่อและแรงปะทะของแผ่นเปลือกโลกหลายแผ่น เช่น แผ่นนัซกา แผ่นอเมริกาใต้ แผ่นแคริบเบียน และแผ่นโกกอส

การเคลื่อนตัวของแผ่นเปลือกโลกเหล่านี้ทำให้เกิดแรงเค้นและความเครียดสะสมอยู่ใต้พื้นผิวโลก เมื่อแรงสะสมมากจนเกินกว่าที่รอยเลื่อนจะรับได้ พลังงานจึงถูกปลดปล่อยออกมาในรูปของแผ่นดินไหว

3. การมุดตัวก่อให้เกิดทั้งแผ่นดินไหวและเทือกเขาแอนดีส

แรงจากการมุดตัวของแผ่นเปลือกโลกไม่ได้เป็นเพียงสาเหตุของแผ่นดินไหวเท่านั้น แต่ยังมีส่วนสำคัญต่อการก่อตัวของเทือกเขาแอนดีส (Andes Mountains) รวมถึงกิจกรรมภูเขาไฟในภูมิภาค

กล่าวได้ว่า ภูมิประเทศขนาดใหญ่ของอเมริกาใต้ในปัจจุบัน เป็นผลจากกระบวนการทางธรณีวิทยาที่ดำเนินต่อเนื่องมาเป็นเวลานาน

แล้ว “โลกร้อน” เกี่ยวข้องกับแผ่นดินไหวหรือไม่?

แม้แผ่นดินไหวจะมีต้นเหตุหลักมาจากการเคลื่อนตัวของแผ่นเปลือกโลก แต่นักวิทยาศาสตร์ทั่วโลกมีข้อสังเกตว่า การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศอาจเข้ามามีบทบาทเป็น “ปัจจัยเสริม” ในบางพื้นที่

อย่างไรก็ตาม ภาวะโลกร้อนไม่ได้เป็นสาเหตุโดยตรงของแผ่นดินไหว เพราะกลไกหลักของแผ่นดินไหวเกิดจากกระบวนการทางธรณีวิทยาเชิงลึก หรือ Tectonics ซึ่งเกิดขึ้นใต้พื้นผิวโลกและไม่ได้ถูกควบคุมโดยอุณหภูมิของชั้นบรรยากาศโดยตรง

ภาวะโลกร้อนทำให้ธารน้ำแข็งละลาย ขณะที่สภาพอากาศแปรปรวนอาจทำให้เกิดฝนตกหนักหรือภัยแล้งรุนแรงมากขึ้น ปัจจัยเหล่านี้สามารถทำให้น้ำหนักที่กดทับอยู่บนพื้นผิวโลกเปลี่ยนแปลง การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวอาจส่งผลต่อสมดุลของแรงบนเปลือกโลก และในบางกรณีอาจช่วยกระตุ้นรอยเลื่อนที่อยู่ใกล้จุดวิกฤตให้เกิดการขยับตัวได้

อีกหนึ่งปัจจัยคือปริมาณน้ำที่ซึมลงสู่ใต้ดิน โดยฝนที่ตกหนักจากสภาพอากาศแปรปรวนสามารถไหลซึมผ่านรอยแตกของชั้นหินและเพิ่มแรงดันของน้ำใต้ดิน เมื่อแรงดันน้ำเพิ่มขึ้น อาจทำให้แรงเสียดทานตามรอยเลื่อนลดลง และทำให้รอยเลื่อนบางแห่งมีโอกาสลื่นไถลได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะรอยเลื่อนที่อยู่ในภาวะใกล้ถึงจุดวิกฤตอยู่แล้ว

แผ่นดินไหวที่เกิดขึ้นในอเมริกาใต้มีสาเหตุหลักจากการเคลื่อนตัวและการมุดตัวของแผ่นเปลือกโลก โดยเฉพาะบริเวณแนววงแหวนแห่งไฟ ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีความเสี่ยงสูงอยู่แล้ว

ส่วนภาวะโลกร้อนยังไม่สามารถระบุได้ว่าเป็นต้นเหตุโดยตรงของแผ่นดินไหว แต่การเปลี่ยนแปลงของน้ำหนักบนพื้นผิวโลก การละลายของธารน้ำแข็ง ฝนตกหนัก และการเพิ่มขึ้นของแรงดันน้ำใต้ดิน อาจเป็นปัจจัยเสริมที่ช่วยกระตุ้นรอยเลื่อนบางแห่งให้ขยับตัวได้

ดังนั้น สิ่งที่น่าจับตาไม่ใช่เพียงว่า “โลกร้อนทำให้เกิดแผ่นดินไหวหรือไม่” แต่คือการทำความเข้าใจว่า เมื่อโลกเข้าสู่ยุคของสภาพอากาศสุดขั้วมากขึ้น ปัจจัยทางธรรมชาติเหล่านี้อาจเข้ามาซ้อนทับกับกระบวนการทางธรณีวิทยา และเพิ่มความเสี่ยงในบางพื้นที่ได้อย่างไร