"เส้นความยากจน" ตัววัดความจนคนไทย เส้นแบ่งที่ก้าวข้ามไม่ง่าย ใต้ความเหลื่อมล้ำ?
คนไทยจนน้อยลง! เหลือ 2.3 ล้านคน แต่ยังมีอีก 3.6 ล้านคนเสี่ยงกลับไปจน เปิดเกณฑ์วัดความยากจนไทย
ข่าวดีสำหรับประเทศไทย เมื่อจำนวนคนจนลดลงเหลือประมาณ 2.3 ล้านคน หรือเพียง 3.27% ของประชากร แต่คำถามสำคัญคือ ทำไมหลายคนยังรู้สึกว่าเงินไม่พอใช้ ค่าครองชีพสูง และชีวิตไม่ได้สบายขึ้นตามตัวเลข?
ที่น่าจับตาคือ ประเทศไทยยังมีประชาชนอีกประมาณ 3.6 ล้านคน อยู่ในกลุ่มที่เรียกว่า “เกือบจน” ซึ่งเสี่ยงกลับเข้าสู่ความยากจนได้ หากตกงาน รายได้ลดลง หรือมีค่าใช้จ่ายฉุกเฉิน
เปิดเส้นความยากจนไทย 3,044 บาทต่อเดือน วัดจากอะไร?
รายงานสถานการณ์ความยากจนและความเหลื่อมล้ำของประเทศไทย ปี 2568 จากสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ หรือสภาพัฒน์ พบว่า ประเทศไทยมีคนจนประมาณ 2.3 ล้านคน คิดเป็น 3.27% ของประชากร ลดลงจากปีก่อนที่มีสัดส่วน 4.85%
แต่ใครกันที่ถูกนับว่าเป็นคนจน?
คำตอบอยู่ที่สิ่งที่เรียกว่า “เส้นความยากจน” ซึ่งในปี 2568 กำหนดไว้ที่ 3,044 บาทต่อคนต่อเดือน หรือเฉลี่ยประมาณวันละ 101 บาท
ต้องเข้าใจก่อนว่า ตัวเลขนี้ไม่ใช่เงินเดือนขั้นต่ำที่คนไทยควรได้รับ แต่เป็นเกณฑ์วัดรายจ่ายเพื่อการดำรงชีพขั้นต่ำ ทั้งอาหารและสิ่งจำเป็นอื่น ๆ
พูดง่าย ๆ หากมีรายจ่ายเพื่อการบริโภคสูงกว่าเส้นความยากจน ก็อาจไม่ถูกจัดอยู่ในกลุ่มคนจนตามสถิติของทางการ แม้ชีวิตจริงจะยังมีหนี้สิน เงินไม่พอใช้ หรือมีภาระค่าใช้จ่ายจำนวนมากก็ตาม
ดังนั้น การที่จำนวนคนจนลดลง ไม่ได้หมายความว่าคนไทยทุกคนจะร่ำรวยขึ้น หรือมีคุณภาพชีวิตดีขึ้นแล้ว
ทำไมคนไทยจนน้อยลง? รายได้เกษตรกรเพิ่ม รัฐช่วยอีกแรง
สภาพัฒน์ระบุว่า ปัจจัยสำคัญที่ช่วยให้ความยากจนลดลง มาจากรายได้แรงงานภาคเกษตรที่ปรับตัวดีขึ้น
ในปี 2568 ค่าจ้างแรงงานภาคเกษตรเพิ่มขึ้น 4.88% ขณะที่ค่าจ้างแรงงานนอกภาคเกษตรเพิ่มขึ้นเพียง 1.35%
ตัวเลขนี้มีความสำคัญ เพราะประมาณ 67% ของคนจนในประเทศไทยประกอบอาชีพเกษตรกรรม เมื่อรายได้แรงงานภาคเกษตรเพิ่มขึ้น จึงช่วยให้ประชาชนกลุ่มนี้มีกำลังใช้จ่ายมากขึ้นตามไปด้วย
อีกแรงสนับสนุนมาจากมาตรการช่วยเหลือของรัฐบาล โดยสภาพัฒน์ระบุว่า คนจนได้รับเงินช่วยเหลือจากภาครัฐเพิ่มขึ้นเฉลี่ย 346 บาทต่อคนต่อเดือนในปี 2568 ทั้งจากสวัสดิการแห่งรัฐและมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจ
แม้เงินจำนวนนี้อาจดูไม่มากสำหรับบางคน แต่เมื่อเทียบกับเส้นความยากจนเดือนละ 3,044 บาท ถือว่ามีความสำคัญต่อครัวเรือนรายได้น้อยอย่างมาก
อย่างไรก็ตาม เงินช่วยเหลือสามารถบรรเทาความเดือดร้อนในระยะสั้น แต่ไม่ได้รับประกันว่าคนที่หลุดพ้นจากความยากจนแล้วจะไม่กลับมาจนอีก
น่าห่วง! คนไทยอีก 3.6 ล้านคน อยู่ในกลุ่มเกือบจน
นอกจากประชากรยากจน 2.3 ล้านคนแล้ว ประเทศไทยยังมีประชาชนอีกประมาณ 3.6 ล้านคน หรือ 4.88% ของประชากร อยู่ในกลุ่มที่สภาพัฒน์เรียกว่า “กลุ่มเกือบจน”
แม้จะลดลงจาก 4.41 ล้านคนในปีก่อน แต่ก็ยังถือเป็นประชากรจำนวนมากที่มีความเสี่ยง
ลองนึกภาพคนทำงานที่มีรายได้พอใช้ในแต่ละเดือน แต่แทบไม่มีเงินเหลือเก็บ หากวันหนึ่งตกงาน รายได้หาย หรือคนในครอบครัวเจ็บป่วยจนต้องใช้เงินก้อนใหญ่ จากที่เคยพออยู่ได้ ก็อาจกลายเป็นคนจนได้ทันที
ปัญหายิ่งซับซ้อนขึ้นเมื่อครัวเรือนยากจนมีภาระดูแลสมาชิกในครอบครัวมากกว่าครัวเรือนทั่วไป
ข้อมูลสภาพัฒน์พบว่า ครัวเรือนยากจนมีอัตราพึ่งพิงสูงถึง 101.64% เทียบกับครัวเรือนไม่ยากจนที่ 62.81%
หมายความว่า คนวัยทำงานในครัวเรือนยากจนต้องแบกรับภาระดูแลเด็ก ผู้สูงอายุ หรือสมาชิกที่ไม่ได้อยู่ในวัยทำงานมากกว่าโดยเปรียบเทียบ
ต่อให้รายได้เพิ่มขึ้น แต่หากมีคนหาเงินเพียงคนเดียว ขณะที่ค่าใช้จ่ายและภาระครอบครัวยังสูง ก็ยังมีโอกาสกลับเข้าสู่ความยากจนได้อีก
สรุปข่าว
คนไทยจนน้อยลง! เหลือ 2.3 ล้านคน แต่ยังมีอีก 3.6 ล้านคนเสี่ยงกลับไปจน เปิดเกณฑ์วัดความยากจนไทย
ข่าวดีสำหรับประเทศไทย เมื่อจำนวนคนจนลดลงเหลือประมาณ 2.3 ล้านคน หรือเพียง 3.27% ของประชากร แต่คำถามสำคัญคือ ทำไมหลายคนยังรู้สึกว่าเงินไม่พอใช้ ค่าครองชีพสูง และชีวิตไม่ได้สบายขึ้นตามตัวเลข?
ที่น่าจับตาคือ ประเทศไทยยังมีประชาชนอีกประมาณ 3.6 ล้านคน อยู่ในกลุ่มที่เรียกว่า “เกือบจน” ซึ่งเสี่ยงกลับเข้าสู่ความยากจนได้ หากตกงาน รายได้ลดลง หรือมีค่าใช้จ่ายฉุกเฉิน
เปิดเส้นความยากจนไทย 3,044 บาทต่อเดือน วัดจากอะไร?
รายงานสถานการณ์ความยากจนและความเหลื่อมล้ำของประเทศไทย ปี 2568 จากสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ หรือสภาพัฒน์ พบว่า ประเทศไทยมีคนจนประมาณ 2.3 ล้านคน คิดเป็น 3.27% ของประชากร ลดลงจากปีก่อนที่มีสัดส่วน 4.85%
แต่ใครกันที่ถูกนับว่าเป็นคนจน?
คำตอบอยู่ที่สิ่งที่เรียกว่า “เส้นความยากจน” ซึ่งในปี 2568 กำหนดไว้ที่ 3,044 บาทต่อคนต่อเดือน หรือเฉลี่ยประมาณวันละ 101 บาท
ต้องเข้าใจก่อนว่า ตัวเลขนี้ไม่ใช่เงินเดือนขั้นต่ำที่คนไทยควรได้รับ แต่เป็นเกณฑ์วัดรายจ่ายเพื่อการดำรงชีพขั้นต่ำ ทั้งอาหารและสิ่งจำเป็นอื่น ๆ
พูดง่าย ๆ หากมีรายจ่ายเพื่อการบริโภคสูงกว่าเส้นความยากจน ก็อาจไม่ถูกจัดอยู่ในกลุ่มคนจนตามสถิติของทางการ แม้ชีวิตจริงจะยังมีหนี้สิน เงินไม่พอใช้ หรือมีภาระค่าใช้จ่ายจำนวนมากก็ตาม
ดังนั้น การที่จำนวนคนจนลดลง ไม่ได้หมายความว่าคนไทยทุกคนจะร่ำรวยขึ้น หรือมีคุณภาพชีวิตดีขึ้นแล้ว
ทำไมคนไทยจนน้อยลง? รายได้เกษตรกรเพิ่ม รัฐช่วยอีกแรง
สภาพัฒน์ระบุว่า ปัจจัยสำคัญที่ช่วยให้ความยากจนลดลง มาจากรายได้แรงงานภาคเกษตรที่ปรับตัวดีขึ้น
ในปี 2568 ค่าจ้างแรงงานภาคเกษตรเพิ่มขึ้น 4.88% ขณะที่ค่าจ้างแรงงานนอกภาคเกษตรเพิ่มขึ้นเพียง 1.35%
ตัวเลขนี้มีความสำคัญ เพราะประมาณ 67% ของคนจนในประเทศไทยประกอบอาชีพเกษตรกรรม เมื่อรายได้แรงงานภาคเกษตรเพิ่มขึ้น จึงช่วยให้ประชาชนกลุ่มนี้มีกำลังใช้จ่ายมากขึ้นตามไปด้วย
อีกแรงสนับสนุนมาจากมาตรการช่วยเหลือของรัฐบาล โดยสภาพัฒน์ระบุว่า คนจนได้รับเงินช่วยเหลือจากภาครัฐเพิ่มขึ้นเฉลี่ย 346 บาทต่อคนต่อเดือนในปี 2568 ทั้งจากสวัสดิการแห่งรัฐและมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจ
แม้เงินจำนวนนี้อาจดูไม่มากสำหรับบางคน แต่เมื่อเทียบกับเส้นความยากจนเดือนละ 3,044 บาท ถือว่ามีความสำคัญต่อครัวเรือนรายได้น้อยอย่างมาก
อย่างไรก็ตาม เงินช่วยเหลือสามารถบรรเทาความเดือดร้อนในระยะสั้น แต่ไม่ได้รับประกันว่าคนที่หลุดพ้นจากความยากจนแล้วจะไม่กลับมาจนอีก
น่าห่วง! คนไทยอีก 3.6 ล้านคน อยู่ในกลุ่มเกือบจน
นอกจากประชากรยากจน 2.3 ล้านคนแล้ว ประเทศไทยยังมีประชาชนอีกประมาณ 3.6 ล้านคน หรือ 4.88% ของประชากร อยู่ในกลุ่มที่สภาพัฒน์เรียกว่า “กลุ่มเกือบจน”
แม้จะลดลงจาก 4.41 ล้านคนในปีก่อน แต่ก็ยังถือเป็นประชากรจำนวนมากที่มีความเสี่ยง
ลองนึกภาพคนทำงานที่มีรายได้พอใช้ในแต่ละเดือน แต่แทบไม่มีเงินเหลือเก็บ หากวันหนึ่งตกงาน รายได้หาย หรือคนในครอบครัวเจ็บป่วยจนต้องใช้เงินก้อนใหญ่ จากที่เคยพออยู่ได้ ก็อาจกลายเป็นคนจนได้ทันที
ปัญหายิ่งซับซ้อนขึ้นเมื่อครัวเรือนยากจนมีภาระดูแลสมาชิกในครอบครัวมากกว่าครัวเรือนทั่วไป
ข้อมูลสภาพัฒน์พบว่า ครัวเรือนยากจนมีอัตราพึ่งพิงสูงถึง 101.64% เทียบกับครัวเรือนไม่ยากจนที่ 62.81%
หมายความว่า คนวัยทำงานในครัวเรือนยากจนต้องแบกรับภาระดูแลเด็ก ผู้สูงอายุ หรือสมาชิกที่ไม่ได้อยู่ในวัยทำงานมากกว่าโดยเปรียบเทียบ
ต่อให้รายได้เพิ่มขึ้น แต่หากมีคนหาเงินเพียงคนเดียว ขณะที่ค่าใช้จ่ายและภาระครอบครัวยังสูง ก็ยังมีโอกาสกลับเข้าสู่ความยากจนได้อีก
ความเหลื่อมล้ำไทยยังสูง ไม่ใช่แค่รายได้ แต่รวมถึงทรัพย์สินและโอกาส
อีกปัญหาใหญ่ที่ประเทศไทยยังต้องเผชิญคือ ความเหลื่อมล้ำ
แม้สภาพัฒน์พบว่าความเหลื่อมล้ำด้านรายได้ลดลง แต่ความเหลื่อมล้ำด้านความมั่งคั่งยังอยู่ในระดับสูง
สองเรื่องนี้แตกต่างกัน เพราะรายได้คือเงินที่ได้รับจากการทำงานหรือแหล่งรายได้อื่น ขณะที่ความมั่งคั่งหมายถึงทรัพย์สินสะสม เช่น บ้าน ที่ดิน เงินออม และสินทรัพย์ทางการเงิน
คนสองคนอาจมีรายได้เท่ากัน แต่คนหนึ่งมีบ้านและเงินเก็บ ขณะที่อีกคนไม่มีทรัพย์สินเลย เมื่อเกิดวิกฤต คนที่มีเงินสำรองย่อมมีโอกาสรับมือได้ดีกว่า
ที่สำคัญ ความเหลื่อมล้ำยังส่งผลถึงโอกาสทางการศึกษา โดยสภาพัฒน์พบว่า กลุ่มประชากรที่ไม่ได้เรียนหนังสือมีสัดส่วนคนจนสูงถึง 11.29%
ขณะที่เด็กจากครอบครัวฐานะต่ำยังเข้าถึงการศึกษาระดับมัธยมปลายและมหาวิทยาลัยได้น้อยกว่าเด็กจากครอบครัวฐานะดี
นั่นหมายความว่า ความยากจนไม่ได้กระทบแค่เงินในกระเป๋าวันนี้ แต่ยังอาจจำกัดโอกาสสร้างรายได้ในอนาคตด้วย
ทำอย่างไรให้คนไทยหลุดพ้นความจนอย่างยั่งยืน?
สภาพัฒน์เสนอว่า การแก้ปัญหาความยากจนต้องมุ่งแก้ที่ต้นเหตุ ไม่ใช่พึ่งพาเพียงมาตรการแจกเงินช่วยเหลือ
โดยเฉพาะการช่วยเหลือให้ตรงกับปัญหาของประชาชนแต่ละกลุ่ม เพราะเกษตรกรที่รายได้ไม่แน่นอน คนทำงานรายได้น้อย และครอบครัวที่มีภาระดูแลผู้สูงอายุ ต่างเผชิญข้อจำกัดไม่เหมือนกัน
อีกเรื่องสำคัญคือการกระจายโอกาสทางเศรษฐกิจไปยังพื้นที่ต่าง ๆ ทั้งการสร้างงาน พัฒนาทักษะแรงงาน เพิ่มโอกาสทางการศึกษา และการเข้าถึงบริการพื้นฐาน
ตัวอย่างที่สะท้อนช่องว่างในการพัฒนาคุณภาพชีวิตคือ แม้ประเทศไทยมีระบบหลักประกันสุขภาพครอบคลุมประชาชนเกือบทั้งหมด แต่ครัวเรือนยากจนจำนวนหนึ่งยังเข้าไม่ถึงน้ำประปา
สภาพัฒน์จึงเสนอให้การจัดสรรงบประมาณคำนึงถึงความจำเป็นของแต่ละพื้นที่ พร้อมสร้างโอกาสให้ประชาชนมีรายได้ที่มั่นคงในระยะยาว
เพราะการทำให้คนพ้นจากเส้นความยากจนเป็นเรื่องหนึ่ง แต่การทำให้คนมีเงินออม มีงานมั่นคง และรับมือกับวิกฤตได้ เป็นอีกเรื่องหนึ่ง
ท้ายที่สุด การที่ประเทศไทยมีคนจนน้อยลงถือเป็นข่าวดี แต่ความท้าทายไม่ได้จบลงเพียงแค่ตัวเลขที่ลดลง เพราะคนที่หลุดพ้นจากความยากจนแล้ว อาจกลับไปจนได้อีกเพียงเพราะตกงาน รายได้หาย หรือมีค่าใช้จ่ายก้อนใหญ่
โจทย์ใหญ่ของประเทศไทยจึงไม่ใช่แค่ทำอย่างไรให้คนจนน้อยลง แต่ต้องทำอย่างไรให้คนที่พ้นจนแล้ว ไม่ต้องกลับไปจนอีก และมีโอกาสสร้างฐานะที่ดีขึ้นได้จริง
รองบรรณาธิการ TNN Wealth ผู้ประกาศข่าว พิธีกร นักข่าว Content Creator สายเศรษฐกิจ
