รู้จัก “Gaslighting” ผิดจริง หรือ ถูกลวงทางใจ จนไม่เชื่อตัวเอง ?

ความหมาย ‘Gaslighting’ คืออะไร ?

"Gaslighting" ได้กลายมาเป็นคำที่นิยมในช่วงกลางปี 2010 และในปี 2022 Merriam Webster (เมอร์เรียม เว็บสเตอร์) พจนานุกรมชื่อดังของอเมริกา ได้ยกให้คำว่า ‘Gaslighting’ เป็นคำศัพท์แห่งปี หมายถึง การกระทำ หรือ การปฏิบัติที่ทำให้ใครบางคนเข้าใจผิดอย่างร้ายแรง โดยเฉพาะเพื่อผลประโยชน์ของตน

การกระทำดังกล่าว เป็นการกระทำรูปแบบของการล่วงละเมิดทางความรู้สึก บงการจิตใจเหยื่อมาเป็นระยะเวลานาน ทำให้เหยื่อเกิดการตั้งคำถามต่อความรู้สึก สัญชาตญาณ และสติของตนเอง จนทำให้เกิดความสับสน และสูญเสียความ

มั่นใจในตนเอง และเมื่อผู้กระทำ ทำลายความสามารถในการเชื่อถือตนเองของผู้ถูกกระทำ ก็จะทำให้ผู้ถูกกระทำมีแนวโน้มที่จะอยู่กับความสัมพันธ์ที่รุนแรงมากขึ้น 

คำว่า Gaslighting ยังมักถูกนำมาใช้ที่ทำงานได้ด้วย คือการปั่นให้อีกฝ่ายรู้สึกสับสนกับความสามารถของตน หรือ ทำให้ตนเองรู้สึกว่าไม่เก่งมากพอในการทำงาน นอกจากนี้ คำดังกล่าว สามารถใช้ได้ในทุกความสัมพันธ์ไม่จำเป็นต้องเป็นคู่รักกันเท่านั้น   

ตัวอย่างประโยคในลักษณะรูปแบบของ Gaslighting ส่วนใหญ่ มีดังนี้ 

“ไม่มีอะไรเกิดขึ้นทั้งนั้น เธอบ้าไปแล้วหรือเปล่า ?” 

“เธอแน่ใจนะ ดูเหมือนเธอจะมีความทรงจำที่ผิดเพี้ยน”

“เธอคิดไปเองหมดเลย”

“ถ้าเธอไม่เป็นแบบนี้ ฉันก็จะไม่ทำแบบนั้น”

สัญญาณเตือนที่บ่งบอกว่าเรากำลังถูก Gaslighting เช่น 

• รู้สึกไม่มั่นใจในความคิดของและเริ่มตั้งคำถามต่อการตัดสินใจของตนเอง 

• มีความรู้สึกว่าเป็นบุคคลไร้ความสามารถ, ไม่มั่นใจ หรือ ไร้คุณค่า 

• กลายเป็นบุคคลที่มักปลีกตัว หรือ แยกตัวออกจากสังคมคนรอบข้าง  
  
  

อย่างไรก็ตาม การทะเลาะ การเห็นต่าง หรือการพูดไม่ตรงกัน ไม่ได้หมายความว่าเป็น Gaslighting เสมอไป สิ่งสำคัญคือพฤติกรรมที่เกิดขึ้นซ้ำ ๆ จนทำให้อีกฝ่ายเริ่มสูญเสียความมั่นใจ และไม่สามารถเชื่อมั่นในการรับรู้ของตัวเองได้

ไทยยังไม่มีกฎหมายเอาผิดพฤติกรรม Gaslighting

สำหรับไทยพฤติกรรมในลักษณะของ Gaslighting ถือได้ว่า ยังไม่มีบทลงโทษทางกฎหมายที่ชัดเจน แต่ในบางประเทศ เช่นในสหราชอารณาจักร Gaslighting ถือว่ามีความผิดทางอาญาตามมาตรา 76 ของ พ.ร.บ.อาชญากรรมร้ายแรง (the Serious Crime Act) มาตั้งแต่ปี 2015 มีโทษจำคุกสูงสุด 5 ปี หรือทั้งจำ ทั้งปรับ

โดยในปี 2022 คำว่า ‘Gaslighting’ ถูกใช้เป็นครั้งแรกในคำพิพากษาของศาลสูงในศาลครอบครัว ซึ่งนำโดยชาร์ลอตต์ พราวด์แมน ทนายความด้านสิทธิมนุษยชน โดยเธอบอกว่า การใช้คำนี้ในการตัดสินของผู้พิพากษาทำให้เกิดความเป็นธรรม และน่าเชื่อถือ 

การยอมรับของศาลครั้งนั้น ถือว่าเป็นก้าวสำคัญของกฎหมายครอบครัว ไม่ได้ส่งผลเพียงแค่การตรวจสอบในเรื่องของการกระทำที่เข้าข่ายเท่านั้น แต่ยังเพิ่มน้ำหนักทางกฎหมายให้กับผลที่ตามมาด้วยเช่นกัน 

แม้ความรุนแรงจาก Gaslighting จะไม่ได้ทิ้งบาดแผลไว้บนร่างกาย แต่ทั่วโลกเริ่มให้ความสำคัญกับการต่อต้านพฤติกรรมดังกล่าว จนเกิดเป็นนโยบายของรัฐบาลบางประเทศ ที่ถึงแม้ความรุนแรงจะไม่ได้ถูกกระทำผ่านทางร่างกาย แต่ความรุนแรงทางด้านจิตใจ ก็ส่งผลต่อผู้ถูกกระทำไม่ต่างกัน