รับน้องรถไฟ มช. ทำไมไม่เสื่อม "มนต์ขลัง" ย้อนตำนาน 62 ปี การเดินทางของ "ลูกช้าง"

ในทางสังคมศาสตร์ กิจกรรมลักษณะนี้ถูกมองว่าเป็น “พิธีกรรมเปลี่ยนผ่าน” หรือ Rite of Passage ที่ช่วยให้สมาชิกใหม่ค่อย ๆ ปรับตัวเข้าสู่สถานะใหม่ ผ่านการสร้างความสัมพันธ์ การเรียนรู้วัฒนธรรมองค์กร และการมีประสบการณ์ร่วมกับเพื่อนร่วมรุ่นก่อนเข้าสู่ชีวิตมหาวิทยาลัยอย่างเต็มตัว

ย้อนกลับไปเมื่อวันที่ 9 มิถุนายน พ.ศ. 2507 ปรากฏภาพขบวนรถไฟที่นำนักศึกษารุ่นแรกของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่เดินทางจากกรุงเทพฯ สู่เชียงใหม่ เพื่อเข้าเรียนในมหาวิทยาลัยแห่งแรกของส่วนภูมิภาคของประเทศไทยที่เพิ่งก่อตั้งขึ้นในปีเดียวกัน

ขบวนรถไฟในวันนั้นไม่ได้มีความหมายเฉพาะกับนักศึกษาเท่านั้น แต่ยังมีความหมายต่อชาวเชียงใหม่ที่ผลักดันและเรียกร้องให้มีมหาวิทยาลัยประจำภาคเหนือมายาวนานนับสิบปี

ภาพกิจกรรมรับน้องรถไฟ พ.ศ.2507  / ภาพจาก มช.07

ภาพการเดินทางของนักศึกษาใหม่และการต้อนรับที่สถานีรถไฟเชียงใหม่ จึงกลายเป็นภาพคุ้นตาที่เกิดขึ้นเป็นประจำทุกปี กระทั่งเมื่อจำนวนนักศึกษาเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง การต้อนรับดังกล่าวจึงค่อย ๆ พัฒนาเป็นกิจกรรมที่ชัดเจนในนาม “ประเพณีรับน้องรถไฟ”

ต่อมาในปี พ.ศ. 2512 สโมสรนักศึกษามหาวิทยาลัยเชียงใหม่ได้จัดกิจกรรมรับน้องรถไฟอย่างเป็นระบบมากขึ้น และพัฒนารูปแบบกิจกรรมเรื่อยมาจนกลายเป็นประเพณีสำคัญของมหาวิทยาลัยในปัจจุบัน

เป้าหมายสำคัญของกิจกรรมคือช่วยให้นักศึกษาใหม่ โดยเฉพาะผู้ที่เดินทางมาจากต่างจังหวัด ได้มีโอกาสทำความรู้จักเพื่อนและรุ่นพี่ ลดความกังวลต่อสภาพแวดล้อมใหม่ และสร้างความคุ้นเคยก่อนเริ่มต้นชีวิตในรั้วมหาวิทยาลัย

ตลอดการเดินทาง รุ่นพี่และรุ่นน้องจะร่วมทำกิจกรรมต่าง ๆ ด้วยกัน ไม่ว่าจะเป็นการแนะนำมหาวิทยาลัย การสอนร้องเพลงประจำมหาวิทยาลัย เพลงประจำคณะ รวมถึงกิจกรรมสันทนาการที่ช่วยสร้างบรรยากาศแห่งความเป็นมิตร

อย่างไรก็ตาม จุดเริ่มต้นของประเพณีรับน้องรถไฟอาจเก่าแก่กว่าที่หลายคนเข้าใจ

บนเว็บไซต์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ได้เผยแพร่บันทึกของศาสตราจารย์เกียรติคุณ นายแพทย์มนตรี กันตะบุตร แห่งคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ซึ่งเขียนไว้ในวารสารลูกช้างสัมพันธ์ ปีที่ 5 ฉบับที่ 2 โดยระบุว่าประเพณีรับน้องรถไฟมีต้นกำเนิดก่อนการก่อตั้งมหาวิทยาลัยเชียงใหม่เสียอีก

เรื่องราวเริ่มต้นจากโรงเรียนแพทย์เชียงใหม่ ซึ่งก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2499 ก่อนจะพัฒนาเป็นคณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลนครเชียงใหม่ ในสังกัดมหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ และถูกโอนมาสังกัดมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ภายหลังการก่อตั้งมหาวิทยาลัยในปี พ.ศ. 2507

ศาสตราจารย์เกียรติคุณ นายแพทย์มนตรี บันทึกไว้ว่า

“การรับน้องรถไฟของ มช. เกิดขึ้นครั้งแรกเมื่อวันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2503 เพราะนักศึกษาแพทย์รุ่นแรกเรียนวิชาแพทย์ที่กรุงเทพฯ เกือบครบแล้ว เหลือเพียงวิชาสรีรวิทยาที่ต้องขึ้นมาเรียนที่เชียงใหม่ ก่อนรถไฟจะถึงเชียงใหม่นั้น ชาวเชียงใหม่เตรียมต้อนรับนักศึกษารุ่นแรกอย่างยิ่งใหญ่ เพราะรอคอยมหาวิทยาลัยเชียงใหม่มานานกว่าสิบปี”

จากจุดเริ่มต้นเล็ก ๆ ของนักศึกษาแพทย์รุ่นแรก สู่ประเพณีของทั้งมหาวิทยาลัย รับน้องรถไฟจึงไม่ได้เป็นเพียงกิจกรรมต้อนรับนักศึกษาใหม่ แต่ยังเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์การก่อตั้งมหาวิทยาลัยเชียงใหม่อีกด้วย

ในปี พ.ศ. 2569 รถไฟขบวนพิเศษที่ 951 สำหรับลูกช้าง มช. ออกเดินทางจากกรุงเทพฯ เมื่อวันที่ 6 มิถุนายน เวลา 15.00 น. รวมระยะทางกว่า 751 กิโลเมตร

ระหว่างทาง รถไฟจะจอดรับลูกช้างเชือกใหม่ตามสถานีสำคัญ ได้แก่ ลพบุรี นครสวรรค์ พิษณุโลก และนครลำปาง โดยมีรุ่นพี่และศิษย์เก่ามหาวิทยาลัยเชียงใหม่ในแต่ละจังหวัดร่วมต้อนรับตลอดเส้นทาง

บรรยากาศต้อนรับรุ่นน้องระหว่างสถานี  ภาพ สโมสรนักศึกษา มช.

ในยุคที่คนรุ่นใหม่มีเพื่อนในโลกออนไลน์เป็นพันคน แต่หลายคนกลับรู้สึกโดดเดี่ยวมากขึ้นเรื่อย ๆ

รถไฟขบวนนี้กำลังทำหน้าที่ตรงกันข้าม

มันสร้างพื้นที่ให้คนแปลกหน้ารู้จักกัน เปิดโอกาสให้บทสนทนาเกิดขึ้น และเปลี่ยนผู้โดยสารร่วมขบวนให้กลายเป็นเพื่อนร่วมความทรงจำ

ท้ายที่สุดแล้ว รับน้องรถไฟอาจไม่ใช่เรื่องของการเดินทางจากจุดหนึ่งไปสู่อีกจุดหนึ่ง

แต่คือการเก็บเกี่ยวมิตรภาพ ประสบการณ์ และความทรงจำตลอดเส้นทาง 751 กิโลเมตร

การเดินทางที่ช้าที่สุด อาจเป็นการเดินทางที่พาผู้คนมาเชื่อมถึงกันได้รวดเร็วที่สุดผ่านสิ่งที่เรียกว่า “มิตรภาพ”