รู้จักยาเม็ดไอโอดีน (KI) อุปกรณ์สำคัญรับมือเหตุฉุกเฉินทางนิวเคลียร์

⬛️ ทำไมอุบัติเหตุนิวเคลียร์จึงเป็นอันตรายต่อต่อมไทรอยด์?

ก่อนอื่นต้องทำความเข้าใจก่อนว่า ต่อมไทรอยด์ (Thyroid Gland) เป็นอวัยวะขนาดเล็กบริเวณลำคอ ทำหน้าที่ผลิตฮอร์โมนควบคุมการเผาผลาญพลังงาน การเจริญเติบโต และการทำงานหลายระบบของร่างกาย โดยต่อมไทรอยด์จำเป็นต้องใช้ไอโอดีนในการผลิตฮอร์โมน และสามารถดูดซึมไอโอดีนจากกระแสเลือดได้ตามธรรมชาติ

ปัญหาจะเกิดขึ้นเมื่อมีไอโอดีนกัมมันตรังสี เช่น ไอโอดีน-131 (Iodine-131) ปนเปื้อนอยู่ในอากาศ น้ำ หรืออาหาร หากมนุษย์สูดดมหรือรับประทานสารดังกล่าวเข้าสู่ร่างกาย ต่อมไทรอยด์จะเป็นอวัยวะแรก ๆ ที่อาจดูดซึมไอโอดีนกัมมันตรังสีเข้าไปสะสม ทำให้เนื้อเยื่อได้รับรังสีจากภายใน และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งต่อมไทรอยด์ในระยะยาว โดยเฉพาะในเด็กและทารกที่มีความไวต่อผลกระทบจากรังสีมากกว่าผู้ใหญ่

⬛️ ยาเม็ดไอโอดีน (Potassium Iodide หรือ KI) ทำงานอย่างไร?

แม้จะเป็นชื่อทางวิทยาศาสตร์ทางการแพทย์ แต่หลักการทำงานของโพแทสเซียมไอโอไดด์ไม่ซับซ้อน เพราะต่อมไทรอยด์ไม่สามารถแยกแยะได้ว่าไอโอดีนที่เข้าสู่ร่างกายเป็นไอโอดีนปกติหรือไอโอดีนกัมมันตรังสี 

ดังนั้น เมื่อผู้ป่วยรับประทานยา KI ในปริมาณและช่วงเวลาที่เหมาะสม ต่อมไทรอยด์จะได้รับไอโอดีนที่ไม่มีกัมมันตรังสีจนเพียงพอ ทำให้ลดการดูดซึมไอโอดีนกัมมันตรังสีที่อาจเข้าสู่ร่างกายในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน

โดยศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ (CDC) เปรียบเทียบกระบวนการนี้กับการเติมสิ่งของลงในภาชนะจนเต็ม เมื่อไม่มีพื้นที่เหลือ ไอโอดีนกัมมันตรังสีก็จะสะสมในต่อมไทรอยด์ได้น้อยลง และส่วนที่ไม่ถูกดูดซึมจะถูกขับออกจากร่างกายตามกระบวนการธรรมชาติ แต่ยาเม็ด KI ไม่สามารถกำจัดไอโอดีนกัมมันตรังสีที่สะสมอยู่แล้ว หรือย้อนกลับความเสียหายของต่อมไทรอยด์ที่เกิดขึ้นก่อนหน้านั้นได้

⬛️ ต้องรับประทานยา KI เมื่อไร จึงจะได้ผลดีที่สุด?

ข้อมูลจากองค์การอนามัยโลก (World Health Organization หรือ WHO) ระบุว่า ช่วงเวลาที่เหมาะสมที่สุดสำหรับการรับประทานยา KI คือภายใน 24 ชั่วโมงก่อนคาดว่าจะได้รับไอโอดีนกัมมันตรังสี จนถึงไม่เกิน 2 ชั่วโมงหลังเริ่มสัมผัสสารดังกล่าว โดยอาจยังมีประโยชน์หากรับประทานภายใน 8 ชั่วโมงหลังสัมผัส แต่หากผ่านไปเกิน 24 ชั่วโมงแล้ว การรับประทานยาไม่ช่วยป้องกันต่อมไทรอยด์จากการได้รับสารครั้งนั้น

โดยทั่วไป ยา KI หนึ่งครั้งสามารถให้การป้องกันได้ประมาณ 24 ชั่วโมง แต่ขนาดยาจะแตกต่างกันตามอายุและภาวะสุขภาพ โดยเฉพาะเด็กเล็ก หญิงตั้งครรภ์ และหญิงให้นมบุตร ซึ่งต้องได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม การรับประทานซ้ำไม่ใช่สิ่งที่ทุกคนควรทำ เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อผลข้างเคียง โดยเฉพาะทารกแรกเกิดและผู้ที่มีปัญหาเกี่ยวกับต่อมไทรอยด์

⬛️ ทำไมหลายประเทศจึงเตรียมยา KI ไว้ให้ประชาชน?

สำหรับการสำรองยา KI เป็นส่วนหนึ่งของแผนเตรียมความพร้อมด้านสาธารณสุขในประเทศที่มีโรงไฟฟ้านิวเคลียร์หรือสถานประกอบการที่เกี่ยวข้องกับสารกัมมันตรังสี โดยอาจจัดเก็บไว้ตามโรงพยาบาล โรงเรียน ร้านขายยา และศูนย์อพยพ หรือแจกจ่ายล่วงหน้าให้ประชาชนในพื้นที่เสี่ยง เพื่อให้สามารถเข้าถึงยาได้อย่างรวดเร็วเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน

อย่างไรก็ตาม การมียา KI อยู่ในบ้านไม่ได้หมายความว่าควรรับประทานทันทีเมื่อได้ยินข่าวเกี่ยวกับอุบัติเหตุนิวเคลียร์ เพราะเจ้าหน้าที่จำเป็นต้องประเมินก่อนว่ามีการปล่อยไอโอดีนกัมมันตรังสีหรือไม่ พื้นที่ใดได้รับผลกระทบ และประชาชนกลุ่มใดควรได้รับยา 

สิ่งสำคัญและอันตรายมาก คือ การใช้ยาโดยไม่จำเป็นอาจทำให้เกิดผื่น คลื่นไส้ หรือความผิดปกติของต่อมไทรอยด์ได้ และไม่ควรนำยา KI ไปรวมกับเกลือเสริมไอโอดีนและอาหารเสริมไอโอดีนทั่วไป ซึ่งไม่สามารถใช้ทดแทนยา KI สำหรับเหตุฉุกเฉินทางนิวเคลียร์ได้