ครั้งแรกของโลก "เอกซเรย์มนุษย์" บนอวกาศสำเร็จในภารกิจ Fram2

การทดลองเอกซเรย์บนอวกาศ

การทดลองครั้งประวัติศาสตร์เกิดขึ้นระหว่างภารกิจ Fram2 ซึ่งเป็นเที่ยวบินอวกาศที่ใช้ลูกเรือพลเรือนทั้งหมด โคจรรอบโลกผ่านบริเวณขั้วโลกเป็นเวลาประมาณ 3 วันครึ่ง บนยานอวกาศ Resilience ลูกเรือทุกคนไม่มีพื้นฐานด้านการแพทย์ และได้รับการฝึกใช้งานเครื่องเอกซเรย์เพียงประมาณ 4 ชั่วโมงก่อนเดินทางสู่อวกาศ 

โดยลูกเรือทุกคนสามารถใช้งานระบบเอกซเรย์ดิจิทัลแบบไร้สายขนาดกะทัดรัดได้สำเร็จ พร้อมถ่ายภาพเอกซเรย์ของมือ แขน ทรวงอก ช่องท้อง กระดูกเชิงกราน รวมถึงวัตถุทดสอบและสมาร์ตวอทช์ได้อย่างสมบูรณ์

หลังภารกิจสิ้นสุดลงเมื่อวันที่ 4 เมษายน 2025 ทีมวิจัยได้นำข้อมูลทั้งหมดกลับมาวิเคราะห์บนโลก ภาพเอกซเรย์ถูกส่งให้รังสีแพทย์อิสระ 3 คน ประเมินคุณภาพโดยไม่ทราบรายละเอียดของการทดลอง และเปรียบเทียบกับภาพมาตรฐานที่ถ่ายก่อนการปล่อยยาน ผลการประเมินพบว่าภาพที่ถ่ายบนอวกาศมีคุณภาพโดยรวม ความละเอียดเชิงพื้นที่ และความละเอียดของความเปรียบต่างใกล้เคียงกับการถ่ายบนโลก สามารถใช้ประกอบการวินิจฉัยทางการแพทย์ได้จริง

อย่างไรก็ตาม ความท้าทายสำคัญไม่ได้อยู่ที่ตัวเครื่องเอกซเรย์ แต่เป็นสภาพไร้น้ำหนักที่ทำให้ทั้งผู้ป่วย เครื่องกำเนิดรังสี และแผ่นรับภาพลอยตัวตลอดเวลา ส่งผลให้การจัดตำแหน่งของอวัยวะขนาดใหญ่ เช่น ทรวงอก หน้าท้อง และกระดูกเชิงกราน ทำได้ยากกว่าบนโลก แม้การจัดตำแหน่งบนภาพมีประสิทธิภาพลดลง แต่ภาพที่ได้ยังคงมีคุณภาพเพียงพอสำหรับการวินิจฉัยโรคและการบาดเจ็บ

นักวิจัยยังพบว่าอุปกรณ์เอกซเรย์ดังกล่าวสามารถนำไปประยุกต์ใช้งานได้มากกว่าการตรวจสุขภาพลูกเรือ โดยสามารถใช้ในการทดสอบแบบไม่ทำลายชิ้นส่วนอุปกรณ์ หรือ Nondestructive Testing (NDT) เพื่อตรวจสอบความเสียหายภายในของอุปกรณ์บนยานอวกาศ ตัวอย่างเช่น ภาพเอกซเรย์ของสมาร์ตวอทช์ที่ถ่ายระหว่างภารกิจสามารถแสดงรายละเอียดของชิ้นส่วนภายในระดับต่ำกว่าหนึ่งมิลลิเมตรได้อย่างชัดเจน ซึ่งอาจนำไปสู่การตรวจสอบโครงสร้างของชุดอวกาศหรือชิ้นส่วนยานอวกาศที่เสียหายโดยไม่ต้องถอดประกอบ

กระบวนการตรวจสอบข้อมูล

ก่อนที่ผลการวิจัยจะได้รับการตีพิมพ์ ทีมวิจัยยังต้องตรวจสอบความสมบูรณ์ของอุปกรณ์เอกซเรย์หลังเดินทางกลับจากอวกาศ เพื่อประเมินผลกระทบจากรังสีคอสมิกและแรงสั่นสะเทือนระหว่างการกลับเข้าสู่ชั้นบรรยากาศโลก จากนั้นจึงจัดทำรายงานและส่งเข้าสู่กระบวนการพิจารณาของวารสาร Radiology เมื่อเดือนมกราคม 2026 โดยรายงานต้องผ่านการตรวจสอบความถูกต้องของระเบียบวิธีวิจัย การวิเคราะห์ข้อมูล และข้อสรุปจากผู้ทรงคุณวุฒิหลายรอบ ใช้เวลาหลายเดือนกว่าจะได้รับการตอบรับตีพิมพ์ในเดือนมิถุนายน และเผยแพร่อย่างเป็นทางการในเดือนกรกฎาคม 2026

ความสำเร็จครั้งนี้ถือเป็นรากฐานสำคัญของการแพทย์สำหรับภารกิจสำรวจอวกาศระยะไกล เพราะเมื่อมนุษย์เดินทางไปยังดวงจันทร์หรือดาวอังคาร การติดต่อกับแพทย์บนโลกจะมีข้อจำกัดด้านระยะเวลาและสัญญาณสื่อสาร นักบินอวกาศจึงจำเป็นต้องสามารถวินิจฉัยและรักษาอาการเบื้องต้นได้ด้วยตนเอง 

หลังจากนี้จะมีการพัฒนาเครื่องเอกซเรย์ให้มีขนาดเล็กลง ทนต่อสภาพสุญญากาศและรังสีในอวกาศมากขึ้น พร้อมผสานเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) เพื่อช่วยประเมินคุณภาพภาพเอกซเรย์และตรวจหาความผิดปกติอัตโนมัติ ลดการพึ่งพาผู้เชี่ยวชาญบนโลก และเพิ่มโอกาสในการช่วยชีวิตลูกเรือระหว่างภารกิจสำรวจอวกาศในอนาคต