เครือข่ายสุขภาพค้านยกเลิกภาษีบาป ห่วงกระทบงบ สสส.

ด้าน ศ.ดร.นพ.พลเทพ วิจิตรคุณากร ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยปัญหาสุรา (ศวส.) ระบุว่า การดำเนินงานของ สสส. อาศัยความร่วมมือระหว่างภาคประชาสังคม ภาควิชาการ และภาคนโยบาย ทั้งการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ยาสูบ และการพัฒนาระบบบริการด้านสุขภาพ

ข้อมูลผลสำรวจในปี 2568 พบว่า โครงการงดเหล้าเข้าพรรษามีประชาชนลด ละ หรือเลิกดื่มประมาณ 8.6 ล้านคน ในจำนวนนี้งดดื่มตลอดช่วงเข้าพรรษา 4.5 ล้านคน ช่วยลดค่าใช้จ่ายครัวเรือนรวมประมาณ 14,949 ล้านบาท ขณะที่การประเมินความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ของแผนควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และสิ่งเสพติด ระหว่างปี 2561–2565 พบว่า เงินลงทุนทุก 1 บาท ก่อให้เกิดผลประโยชน์ทางเศรษฐศาสตร์ 6.13 บาท

นอกจากนี้ งานวิจัยที่เผยแพร่ในวารสาร BMJ Global Health พบว่า การรณรงค์งดเหล้าเข้าพรรษาช่วยลดปริมาณการบริโภคแอลกอฮอล์ได้ 9.97% เมื่อเปรียบเทียบกับช่วงเข้าพรรษาในอดีตที่ไม่มีการรณรงค์ ส่วนงานวิจัยใน Journal of Social Marketing พบว่าผู้รับรู้การรณรงค์มีโอกาสลดหรืองดดื่มสูงกว่าผู้ที่ไม่ได้รับรู้ประมาณ 1.3–1.4 เท่า

สำหรับงานควบคุมยาสูบ ศ.พญ.สุวรรณา เรืองกาญจนเศรษฐ์ รองผู้อำนวยการศูนย์วิจัยและจัดการความรู้เพื่อการควบคุมยาสูบ (ศจย.) เปิดเผยว่า อัตราการสูบบุหรี่ของประชาชนไทยลดลงจาก 32% ในปี 2534 เหลือ 16.7% หรือลดลง 48.5% อย่างไรก็ตาม ยังต้องเฝ้าระวังการสูบบุหรี่ไฟฟ้าในกลุ่มเด็กและเยาวชน

ทั้งนี้ คณะรัฐมนตรีได้เห็นชอบมาตรการป้องกันเด็กและเยาวชนจากบุหรี่ไฟฟ้า 5 มาตรการ และมอบหมายหน่วยงานที่เกี่ยวข้องดำเนินการ โดยข้อมูลสำรวจที่นำเสนอในเวทีระบุว่า อัตราการสูบบุหรี่ไฟฟ้าของเยาวชนอายุ 10–19 ปี ลดลงประมาณ 40% หลังเดือนกุมภาพันธ์ 2568

ขณะที่ รศ.พญ.เริงฤดี ปธานวนิช จากคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี ตั้งข้อสังเกตถึงผลกระทบของการยกเลิก Earmarked Tax ต่อมาตรการควบคุมยาสูบ โดยอ้างถึงเอกสารภายในบริษัทบุหรี่ที่เปิดเผยตามคำสั่งศาลในสหรัฐอเมริกา ซึ่งแสดงให้เห็นว่าอุตสาหกรรมยาสูบเคยคัดค้านระบบภาษีที่จัดสรรเงินให้โครงการด้านสุขภาพ พร้อมเสนอให้รัฐบาลเปิดเผยข้อมูลและเหตุผลประกอบการพิจารณาปรับเปลี่ยนนโยบายอย่างรอบด้าน

ในมิติข้อกฎหมาย รศ.ดร.เอื้ออารีย์ อิ้งจะนิล อาจารย์คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ระบุว่า มาตรา 82 แห่งพระราชบัญญัติวินัยการเงินการคลังของรัฐ พ.ศ. 2561 มีบทเฉพาะกาลรองรับการดำเนินงานของกองทุนที่จัดตั้งขึ้นก่อนกฎหมายมีผลใช้บังคับ การอ้างเหตุผลด้านวินัยการคลังเพื่อยกเลิกระบบดังกล่าวจึงควรพิจารณาข้อกฎหมายให้ครบถ้วน

พร้อมเสนอให้กำหนดเพดานวงเงินจัดสรรสูงสุดของกองทุน โดยนำรายได้ส่วนที่เกินเพดานส่งคลัง เพิ่มกลไกให้รัฐสภารับทราบแผนยุทธศาสตร์และกรอบการใช้จ่าย รวมถึงประเมินความคุ้มค่าของกองทุนทุก 3–5 ปี

ด้าน ดร.นณริฏ พิศลยบุตร นักเศรษฐศาสตร์และนักวิชาการอาวุโส สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) เสนอให้คงรูปแบบการสนับสนุนงบประมาณที่มีความต่อเนื่องและรักษาความเป็นอิสระของ สสส. ควบคู่กับการปฏิรูปการจัดสรรทุนให้เปิดกว้าง เพิ่มการประเมินผลจากหน่วยงานอิสระ และวางมาตรการป้องกันผลประโยชน์ทับซ้อน

ดร.นณริฏ ระบุว่า ภารกิจสร้างเสริมสุขภาพต้องอาศัยองค์ความรู้และความร่วมมือที่พัฒนาต่อเนื่องหลายปี การปรับปรุงประสิทธิภาพการดำเนินงานสามารถทำได้โดยไม่จำเป็นต้องนำกองทุนกลับเข้าสู่ระบบงบประมาณรายปีโดยตรง

สอดคล้องกับข้อเสนอของ นพ.สมศักดิ์ ชุณหรัศมิ์ อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสาธารณสุข ที่เห็นว่ารัฐบาลควรมุ่งพัฒนาระบบตรวจสอบและธรรมาภิบาลของกองทุน รวมถึงเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารเงิน มากกว่าการตัดแหล่งรายได้ที่สนับสนุนภารกิจด้านสาธารณสุข

สำหรับข้อเสนอจากเวทีเสวนาครั้งนี้ เครือข่ายสุขภาพต้องการให้รัฐบาลนำข้อมูลด้านกฎหมาย ผลตอบแทนทางเศรษฐศาสตร์ และผลกระทบต่อสุขภาพประชาชนมาประกอบการพิจารณา พร้อมเปิดโอกาสให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องร่วมกำหนดแนวทางปรับปรุงระบบการเงินการคลัง เพื่อให้การบริหารงบประมาณของประเทศมีประสิทธิภาพและรักษาความต่อเนื่องของมาตรการสร้างเสริมสุขภาพ