“กำลังคนภาครัฐ” ไทย สูงกว่า 3 ล้านคน แล้วบุคลากรส่วนไหนเยอะที่สุด ทำไมต้อง "เออร์ลีรีไทน์"

ประเทศไทยมีกำลังคนภาครัฐทั้งสิ้น 3,004,485 คน ตามข้อมูลปีงบประมาณ 2567 ของสำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน หรือสำนักงาน ก.พ. แบ่งเป็นข้าราชการ 1,756,606 คน คิดเป็นราวร้อยละ 58 และกำลังคนประเภทอื่นที่ไม่ใช่ข้าราชการอีก 1,247,879 คน หรือราวร้อยละ 42 ซึ่งครอบคลุมตั้งแต่ลูกจ้างชั่วคราว พนักงานราชการ พนักงานมหาวิทยาลัย ไปจนถึงพนักงานรัฐวิสาหกิจ

เมื่อแยกดูรายกลุ่ม จะเห็นว่าภาครัฐไทยไม่ได้เต็มไปด้วยเจ้าหน้าที่ธุรการอย่างที่หลายคนเข้าใจ กลุ่มที่ใหญ่ที่สุดคือครูและบุคลากรทางการศึกษา 444,168 คน รองลงมาคือข้าราชการพลเรือนสามัญ 414,088 คน ซึ่งรวมบุคลากรสาธารณสุขจำนวนมากไว้ด้วย ตามด้วยข้าราชการตำรวจ 213,086 คน ส่วนกลุ่มที่คนมักนึกถึงอย่างตุลาการและอัยการ กลับมีเพียง 5,297 คน และ 4,257 คน ตามลำดับ

ตัวเลข 3 ล้านคนนี้คิดเป็นเพียงร้อยละ 4.6 ของกำลังแรงงานไทยราว 40.5 ล้านคน แต่กลับกลายเป็นโจทย์การคลังที่หนักที่สุดข้อหนึ่งของประเทศ เพราะในร่างงบประมาณปี 2570 วงเงิน 3.788 ล้านล้านบาท ค่าใช้จ่ายด้านบุคลากรและบำเหน็จบำนาญรวมกันสูงถึง 1.24 ล้านล้านบาท หรือเกือบหนึ่งในสามของงบทั้งประเทศ

นี่คือเหตุผลที่ทำให้คำว่า "เออร์ลี่รีไทร์" กลับมาอยู่บนโต๊ะรัฐบาลอีกครั้งในเดือนกรกฎาคม 2569

กำลังคนภาครัฐ 3 ล้านคน อยู่ตรงไหนบ้าง

ข้อมูลสำนักงาน ก.พ. ปีงบประมาณ 2567 ระบุว่า กำลังคนภาครัฐไทยมีทั้งสิ้น 3,004,485 คน แบ่งเป็นข้าราชการ 1,756,606 คน และกำลังคนประเภทอื่น 1,247,879 คน หรือคิดเป็นสัดส่วนราว 58 ต่อ 42

ในฝั่งข้าราชการ กลุ่มใหญ่ที่สุด 3 อันดับแรกคือ ครูและบุคลากรทางการศึกษา 444,168 คน ข้าราชการพลเรือนสามัญ 414,088 คน และข้าราชการตำรวจ 213,086 คน ถัดลงมาเป็นข้าราชการส่วนท้องถิ่นที่กระจายอยู่หลายประเภท ได้แก่ พนักงานส่วนตำบล 81,163 คน พนักงานเทศบาล 70,367 คน ครูส่วนท้องถิ่น 53,574 คน ข้าราชการกรุงเทพมหานคร 35,126 คน และองค์การบริหารส่วนจังหวัด 27,833 คน ขณะที่กลุ่มเล็กที่สุดคือข้าราชการรัฐสภาสามัญ 3,164 คน

กำลังคนประเภทอื่น 1.24 ล้านคน คือใคร

ฝั่งที่ไม่ใช่ข้าราชการมีจำนวน 1,247,879 คน นำโดยลูกจ้างชั่วคราว 271,917 คน พนักงานจ้าง 223,528 คน พนักงานรัฐวิสาหกิจ 219,014 คน พนักงานราชการ 179,567 คน พนักงานมหาวิทยาลัย 136,859 คน พนักงานกระทรวงสาธารณสุข 121,285 คน ลูกจ้างประจำ 82,111 คน และพนักงานองค์การมหาชน 13,598 คน

คนกลุ่มนี้ทำงานเคียงข้างข้าราชการในโรงเรียน โรงพยาบาล และหน่วยงานท้องถิ่น แต่ได้รับสวัสดิการต่างกันชัดเจน และเป็นกลุ่มที่นักวิชาการเตือนว่า หากลดข้าราชการโดยไม่ลดงาน หน่วยงานจะหันไปเพิ่มการจ้างในรูปแบบนี้แทน ทำให้ขนาดภาครัฐไม่ได้เล็กลงจริง

เงินหายไปไหน งบดูแลบุคลากรแตะ 1.24 ล้านล้าน

แม้กำลังคนภาครัฐจะเป็นเพียงร้อยละ 4.6 ของกำลังแรงงานทั้งประเทศ แต่ภาระงบประมาณกลับสูงมาก ในร่างพระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปี 2570 วงเงิน 3.788 ล้านล้านบาท มีงบรายจ่ายบุคลากร 852,671 ล้านบาท และเงินบำเหน็จบำนาญในงบกลางอีก 389,090 ล้านบาท รวมเป็น 1.24 ล้านล้านบาท หรือเกือบหนึ่งในสามของงบทั้งประเทศ

รายการที่เพิ่มขึ้นแรงที่สุดคือเงินสมทบเข้ากองทุนบำเหน็จบำนาญข้าราชการ หรือ กบข. ซึ่งปีงบประมาณ 2569 ตั้งไว้ 24,860 ล้านบาท แต่ปี 2570 เพิ่มเป็น 71,400 ล้านบาท หรือเพิ่มขึ้นราวร้อยละ 187 ตามข้อกำหนดในมาตรา 72 แห่งพระราชบัญญัติกองทุนบำเหน็จบำนาญข้าราชการ พ.ศ. 2539 ที่บังคับให้รัฐต้องเติมเงินสำรองไม่น้อยกว่าร้อยละ 20 ของงบบำเหน็จบำนาญในแต่ละปี