“ไวรัสกำจัดแบคทีเรีย” ทางเลือกใหม่รักษาการติดเชื้อ

แนวทางดังกล่าวนำโดยสมาคมโรคติดเชื้อแห่งเยอรมนี ร่วมกับองค์กรวิชาชีพ 20 แห่ง ผู้เชี่ยวชาญนานาชาติ 18 คน และองค์กรผู้ป่วย 2 แห่ง ครอบคลุมคำแนะนำมากกว่า 60 ข้อ ตั้งแต่การคัดเลือกไวรัส การทดสอบ การผลิต การให้ยา ไปจนถึงการติดตามผลและควบคุมคุณภาพ ตีพิมพ์ในวารสาร Nature Medicine

ไวรัสที่ทำลายแบคทีเรีย ทางเลือกใหม่เมื่อยาปฏิชีวนะไม่ได้ผล

แบคเทอริโอเฟจเป็นไวรัสที่ติดเชื้อในแบคทีเรียและสามารถทำลายแบคทีเรียได้ โดยมีจุดเด่นคือความจำเพาะสูง สามารถเลือกโจมตีแบคทีเรียบางชนิดหรือบางสายพันธุ์ได้ ต่างจากยาปฏิชีวนะทั่วไปที่มักออกฤทธิ์ต่อแบคทีเรียหลายชนิด

อย่างไรก็ตาม ความจำเพาะนี้ทำให้ต้องตรวจสอบก่อนว่าไวรัสชนิดใดสามารถกำจัดแบคทีเรียที่ก่อโรคในผู้ป่วยแต่ละรายได้จริง จึงเป็นที่มาของการรักษาแบบเฉพาะบุคคล หรือ Personalized Phage Therapy

แนวทางนี้อาจพิจารณาใช้ในผู้ป่วยที่การรักษามาตรฐานไม่ได้ผล ไม่มีทางเลือกอื่น หรือไม่สามารถใช้ยาปฏิชีวนะได้อย่างปลอดภัย แต่ปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานจากการทดลองทางคลินิกแบบควบคุมที่เพียงพอจะยืนยันประสิทธิผลได้อย่างชัดเจน จึงยังไม่แนะนำให้ใช้เป็นการรักษามาตรฐานสำหรับการติดเชื้อแบคทีเรียทั่วไป

ผลการรักษาเบื้องต้นมีแนวโน้มที่ดี

ข้อมูลจากการศึกษาผู้ป่วย 100 รายในเบลเยียมที่ได้รับการรักษาด้วยฟาจ พบว่า

- 77% มีอาการทางคลินิกดีขึ้น

- 61% ตรวจไม่พบแบคทีเรียเป้าหมายหลังการรักษา

แม้ผลลัพธ์จะน่าสนใจ โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่ติดเชื้อรักษายาก แต่การศึกษาดังกล่าวยังไม่สามารถยืนยันได้ว่าฟาจเป็นสาเหตุโดยตรงของการฟื้นตัว จำเป็นต้องมีการทดลองทางคลินิกขนาดใหญ่และมีการควบคุม เพื่อประเมินประสิทธิผลและระบุว่าผู้ป่วยกลุ่มใดจะได้รับประโยชน์มากที่สุด

ความท้าทายสำคัญ คือการเลือกไวรัสให้ตรงกับเชื้อ

การรักษาด้วยฟาจจำเป็นต้องผ่านกระบวนการทดสอบที่เรียกว่า “Phage Match” เพื่อค้นหาไวรัสที่สามารถทำลายแบคทีเรียสายพันธุ์ที่ก่อโรคในผู้ป่วยได้โดยตรง โดยควรดำเนินการให้รวดเร็ว เพราะความไวต่อฟาจของแบคทีเรียอาจเปลี่ยนแปลงระหว่างการติดเชื้อ

แนวทางใหม่จึงเน้นการทำงานร่วมกันของแพทย์ นักจุลชีววิทยาคลินิก และผู้เชี่ยวชาญด้านฟาจ รวมถึงกำหนดมาตรฐานการตรวจสอบระหว่างห้องปฏิบัติการ การผลิต และทีมรักษา เพื่อให้ผลการทดสอบมีความน่าเชื่อถือ

นอกจากนี้ ยังแนะนำให้บันทึกข้อมูลการรักษาอย่างเป็นระบบและจัดเก็บในทะเบียนผู้ป่วย เพื่อช่วยเปรียบเทียบผลลัพธ์ ติดตามปัญหา และพัฒนาหลักฐานทางการแพทย์ในอนาคต

โรงพยาบาลในเยอรมนีเริ่มใช้การรักษาเฉพาะบุคคล

ศูนย์การแพทย์มหาวิทยาลัยแฟรงก์เฟิร์ต ประเทศเยอรมนี รายงานว่า ตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ 2026 มีผู้ป่วย 10 รายที่ได้รับการรักษาด้วยฟาจตามแนวทางใหม่ โดยใช้ไวรัสที่คัดเลือกให้ตรงกับแบคทีเรียที่ก่อโรคในแต่ละคน

เชื้อที่นำมารักษารวมถึง Pseudomonas aeruginosa และ Staphylococcus aureus ซึ่งเป็นแบคทีเรียที่อาจก่อให้เกิดการติดเชื้อที่รักษายาก โดยเฉพาะเมื่อมีปัญหาเชื้อดื้อยา

วิธีให้ฟาจขึ้นอยู่กับชนิดของการติดเชื้อและความจำเป็นของผู้ป่วย เช่น การให้ทางหลอดเลือดดำ การสูดดม การใช้สเปรย์พ่นจมูก หรือการใช้เจลปลอดเชื้อ

แม้การรักษาด้วยฟาจยังต้องการหลักฐานเพิ่มเติมจากการทดลองทางคลินิก แต่แนวทางมาตรฐานระดับนานาชาติครั้งนี้ถือเป็นก้าวสำคัญในการพัฒนาการรักษาให้มีความปลอดภัยและน่าเชื่อถือมากขึ้น และอาจเป็นอีกหนึ่งทางเลือกสำหรับผู้ป่วยที่ไม่สามารถรักษาการติดเชื้อด้วยยาปฏิชีวนะทั่วไปได้ในอนาคต