ทางรอดใหม่ในการรักษา "มะเร็ง" เมื่อการปรับ "จุลินทรีย์ลำไส้" กลายเป็นการแพทย์เฉพาะบุคคล

ดร.อนันต์ จงแก้ววัฒนา นักไวรัสวิทยา ไบโอเทค สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ได้โพสต์เฟซบุ๊ก "Anan Jongkaewwattana" ระบุว่า

จุลินทรีย์ในลำไส้และบทบาทสำคัญต่อระบบภูมิคุ้มกันต้านมะเร็ง

ร่างกายคนเราเป็นที่อยู่อาศัยของจุลินทรีย์จำนวนมาก โดยเฉพาะในระบบทางเดินอาหารซึ่งเป็นแหล่งรวมของกลุ่มจุลินทรีย์ที่เรียกว่า Gut microbiome เรามีองค์ความรู้เพิ่มขึ้นทุกวันว่าจุลินทรีย์เหล่านี้ไม่ได้มีหน้าที่แค่ช่วยในเรื่องการย่อยอาหารหรือการขับถ่ายเท่านั้น แต่ยังมีบทบาทสำคัญในการรักษาสมดุลของร่างกาย รวมถึงการควบคุมระบบภูมิคุ้มกัน ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา เราพบหลักฐานที่ชัดเจนว่า Gut microbiome มีความเชื่อมโยงกับระบบภูมิคุ้มกันต้านมะเร็ง ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อการก่อตัวของโรคมะเร็ง การลุกลาม และประสิทธิภาพในการรักษา

กลไกสำคัญที่เชื่อมโยงระหว่างจุลินทรีย์ในลำไส้และโรคมะเร็งคือสารประกอบที่จุลินทรีย์สร้างขึ้นจากกระบวนการย่อยสลายอาหาร โดยเฉพาะกากใยพืช สารประกอบเหล่านี้เรียกว่า Metabolites ซึ่งมีหลายชนิดที่มีบทบาทโดดเด่นในการควบคุมสุขภาพ เช่น Short-chain fatty acids (SCFAs) ที่เกิดจากการหมักหมมของแบคทีเรียชนิดดี Polysaccharide A (PSA) และกลุ่มสาร Indoles สารเหล่านี้ไม่ได้ออกฤทธิ์อยู่เพียงแค่ในระบบทางเดินอาหารเท่านั้น แต่เปรียบเหมือนผู้ส่งสารที่สามารถซึมผ่านผนังลำไส้ เดินทางเข้าสู่ระบบไหลเวียนโลหิต และส่งสัญญาณไปยังเซลล์ภูมิคุ้มกันต่างๆ ทั่วร่างกาย เมื่อสาร Metabolites เหล่านี้เดินทางไปถึงบริเวณที่มีเซลล์มะเร็ง พวกมันจะเข้าไปปรับเปลี่ยนสภาพแวดล้อมรอบๆ ก้อนมะเร็ง

 ซึ่งปกติแล้วมะเร็งมักจะสร้างสภาพแวดล้อมที่กดการทำงานของภูมิคุ้มกันเพื่อหลบซ่อนตัว สารจากจุลินทรีย์จะเข้าไปช่วยทำลายเกราะกำบังนี้ โดยการกระตุ้นการทำงานของเซลล์ภูมิคุ้มกันที่สำคัญ เช่น T cells ซึ่งเป็นเซลล์ที่มีหน้าที่ทำลายเซลล์มะเร็งโดยตรง และ Macrophages ซึ่งทำหน้าที่กลืนกินสิ่งแปลกปลอมและหลั่งสารเคมีเพื่อเรียกกำลังเสริม การกระตุ้นเหล่านี้เกิดขึ้นผ่านเส้นทางการส่งสัญญาณระดับโมเลกุลที่ซับซ้อนภายในเซลล์ ไม่ว่าจะเป็นกลไก AhR signaling ที่ทำหน้าที่เสมือนตัวรับรู้สารเคมีจากภายนอก JAK/STAT signaling ที่ควบคุมการหลั่งสารเพื่อต่อต้านโรค TLR signaling ที่ช่วยให้ระบบภูมิคุ้มกันจดจำรูปแบบของจุลินทรีย์และตื่นตัว หรือแม้กระทั่งการเหนี่ยวนำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทาง Epigenetics 

ซึ่งเป็นการเปิดหรือปิดการทำงานของยีนในเซลล์ภูมิคุ้มกันโดยไม่ได้เปลี่ยนแปลงรหัสพันธุกรรมหลัก การส่งสัญญาณที่หลากหลายเหล่านี้เปรียบเสมือนสวิตช์ที่สามารถเปิดการทำงานของระบบภูมิคุ้มกันให้เข้าไปโจมตีเซลล์มะเร็งได้อย่างมีประสิทธิภาพและแม่นยำมากขึ้น